Ủy ban Nobel Na Uy ngày 5.10 công bố trao giải Nobel Hòa bình 2018 cho Denis Mukwege và Nadia Murad vì những nỗ lực để chấm dứt nạn sử dụng bạo lực tình dục là một vũ khí chiến tranh.
Nadia Murad (25 tuổi) đã dùng chính những trải nghiệm đau khổ của mình trong quá khứ, khi bị phiến quân IS bắt cóc, biến thành nô lệ và cưỡng hiếp tại Mosul năm 2014, để trở thành một nhà hoạt động cho cộng đồng thiểu số Yazidi tại Iraq và cho các vấn đề rộng hơn về quyền người tị nạn và phụ nữ.
Khoảng thời gian khó khăn của Murad bắt đầu từ năm 2014, sau khi phiến quân IS tràn vào nơi cô sinh sống tại làng Kocho, Iraq. Mẹ, 6 trong số 9 người anh em và em họ của Murad đã bị hành quyết, trong khi nhiều phụ nữ chưa kết hôn trong làng đã bị biến thành nô lệ tình dục và bị truyền qua tay các phiến quân.
Một ngày tháng 8.2014, những chiếc xe bán tải mang cờ đen của IS xông vào làng của cô. Chúng tàn sát đàn ông, bắt trẻ em để huấn luyện thành phiến quân và biến hàng nghìn phụ nữ thành nô lệ lao động và tình dục.
Murad từng nói rằng, phiến quân IS muốn "cướp đi tự trọng của người khác, nhưng chúng lại đánh mất danh dự của mình". Chính cô cũng chịu đựng tội ác này trong ba tháng.
Sau khi bị bắt, Murad bị đưa tới Mosul, thành trì của IS tại thời điểm đó. Suốt thời gian này, cô liên tục bị cưỡng bức tập thể, tra tấn và đánh đập. Chúng còn buôn bán phụ nữ và trẻ em làm nô lệ, ép người Yazidi cải trang đạo Hồi bởi chúng coi Yazidi là dị giáo.
Giống như hàng nghìn người Yazidi khác, Murad bị ép kết hôn với một tay súng IS, chịu hành hạ, bị bắt trang điểm và mặc quần áo bó. "Điều đầu tiên chúng làm là ép chúng tôi cải trang đạo Hồi", Murad cho biết trong cuộc phỏng vấn năm 2016.
Trước cú sốc do bạo lực, Murad lên kế hoạch chạy trốn với sự giúp đỡ của một gia đình Hồi giáo ở Mosul. Nhờ giấy tờ giả, cô đã tới được vùng đất của người Kurd ở Iraq và gia nhập các nhóm người Yazidi tại những khu trại tị nạn.
Tại đây, Murad biết được 6 người anh và mẹ của mình đã bị IS giết hại. Với sự giúp đỡ của một tổ chức hỗ trợ người Yazidi, cô đoàn tụ với chị gái mình ở Đức, nơi cô sinh sống hiện nay.
Trong cuộc phỏng vấn trước đây với CNN, cô gái gầy gò, xanh xao với mái tóc đen dài đã hồi tưởng lại quá khứ kinh hoàng vào ngày 3.8.2014: “Gần 6.500 phụ nữ và trẻ em từ Yazidi đã bị bắt đi và khoảng 5.000 người từ cộng đồng này bị giết chết chỉ trong ngày hôm đó. Trong vòng 8 tháng, chúng chia rẽ chúng tôi khỏi mẹ và các anh chị em, nhiều người trong số họ đã bị giết và một số khác đã biến mất”.
Sinh năm 1993, khi IS ập vào ngôi làng Kocho, Murad mới chỉ là một nữ sinh trung học. Cô từng ước mơ trở thành một cô giáo dạy lịch sử hoặc một nghệ sĩ trang điểm, tuy nhiên, IS đã bước vào và phá hoại một cách tàn nhẫn cuộc đời của một nữ sinh lúc bấy giờ.
Nadia Murad bắt tay các dân quân người Kurd ở Iraq chào mừng cô trở về làng Kocho vào ngày 1.6.2017 - Ảnh: Reuters.
Trước khi đoạt giải Nobel, Murad từng giành giải thưởng nhân quyền Vaclav Havel, giải Sakharov, giải Công dân toàn cầu Clinton và giải thưởng Hòa bình từ Hội Liên hiệp Tây Ban Nha của Liên hợp quốc. Cô vừa xuất bản cuốn hồi ký “The last girl” (tạm dịch: Cô gái cuối cùng), được New York Times bình chọn là cuốn sách bán chạy nhất.
Năm 2016, ở tuổi 23, cô đã được Liên hợp quốc gọi tên là đại sứ thiện chí đầu tiên cho phẩm chất những người sống sót khỏi nạn buôn người. Cùng thời điểm này, cô đã kêu gọi Quốc hội Mỹ chống lại nhóm khủng bố IS một cách quyết liệt hơn và tuyên bố: “IS sẽ không hạ vũ khí nếu chúng ta không buộc chúng phải từ bỏ… Người dân Yazidi không thể chờ đợi thêm nữa”.
Năm 2017, cô đã có bài diễn văn trước Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, nói về quãng thời gian bị IS bắt làm nô lệ tình dục sau nỗ lực trốn thoát không thành.
Tiếng nói của Murad giờ đây có sức ảnh hưởng toàn cầu, giúp đòi công lý cho dân tộc của cô và khiến quốc tế công nhận những hành vi của phiến quân IS là diệt chủng. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc năm 2017 đã cam kết giúp Iraq thu thập những bằng chứng tội ác của IS.
Sau những bi kịch từng chịu đựng, hình ảnh gần đây trên Twitter của Murad cho thấy cô đang có khoảng thời gian hạnh phúc. Hồi tháng 8, Murad tuyên bố đính hôn với nhà hoạt động Abid Shamdeen, cũng là một người Yazidi.
"Cuộc đấu tranh của dân tộc đã mang chúng tôi đến với nhau. Chúng tôi sẽ tiếp tục con đường này cùng nhau", Murad viết trên mạng xã hội, kèm theo bức ảnh cô đứng bên hôn phu và nở nụ cười.
Nobel Hòa bình là giải Nobel thứ tư được trao trong năm nay sau các giải Nobel về Y học, Vật lý và Hóa học. Năm 2017, Nobel Hòa bình được trao cho Chiến dịch Quốc tế Xóa bỏ Vũ khí Hạt nhân (ICAN) vì những nỗ lực nhằm đạt được hiệp ước cấm loại vũ khí này.
Với việc được trao giải ở tuổi 25, Murad đã trở thành chủ nhân giải Nobel Hoà bình trẻ thứ nhì trong lịch sử, sau Malala Yousafzai (17 tuổi, giành giải Nobel Hoà bình năm 2014).
Nhiên Hạ (tổng hợp)
.jpg "Hãy cho đi ngay khi bạn có thể")
