Dù đã trôi qua nhiều năm nhưng tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung vẫn luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong ký ức của nhiều thế hệ độc giả. Ví dụ như Đoàn Dự, với hình tượng công tử tuấn tú, đã chiếm được cảm tình của đông đảo độc giả. Hư Trúc, người có mối quan hệ mật thiết với chàng, cũng có không ít người ủng hộ. Tuy nhiên, trong nguyên tác Thiên Long Bát Bộ có một chi tiết rất đáng suy ngẫm: khi Hư Trúc bị giết, Đoàn Dự không hề có ý định báo thù cho anh ta. Hành động này của chàng khiến người ta phải suy nghĩ.
Bí ẩn đằng sau sự im lặng của Đoàn Dự: Vì sao không trả thù cho Hư Trúc?
Trong tiểu thuyết, Đoàn Dự, Hư Trúc và Tiêu Phong kết nghĩa anh em. Mặc dù không có quan hệ huyết thống nhưng họ đã tình cờ trở thành bạn bè sống chết có nhau. Tình cảm giữa những người anh em kết nghĩa thậm chí không thua kém gì anh em ruột thịt. Việc họ xả thân vì nhau là chuyện đương nhiên.
Tuy nhiên, xét theo hành động của Đoàn Dự, chàng dường như không đặt quá nhiều tình cảm vào mối quan hệ kết nghĩa này. Cơ duyên kết nghĩa của ba người là trận chiến trên Thiếu Lâm tự. Giữa cảnh khói lửa loạn lạc, họ đã thấu hiểu và tin tưởng lẫn nhau. Tình nghĩa giữa ba người rất sâu đậm.
Ba người vốn định cùng nhau tung hoành giang hồ. Không ngờ Tiêu Phong lại bị thương nặng và cuối cùng qua đời. Điều tiếc, sau khi Tiêu Phong qua đời, Đoàn Dự và Hư Trúc hứa sẽ sống chết có nhau nhưng họ lại phụ lòng mong đợi của Tiêu Phong. Sau đó, Đoàn Dự và Hư Trúc bất đắc dĩ phải gánh vác thêm nhiều trách nhiệm. Hư Trúc thậm chí còn gặp phải đại nạn trong đời.
Nói về võ công của Hư Trúc, nội lực của chàng rất thâm hậu. Chàng là nhân vật rất khó bị đánh bại trên giang hồ. Rất nhiều cao thủ khi đối đầu với Hư Trúc đều khó lòng chiến thắng. Điều này cho thấy sức sống bền bỉ và võ nghệ siêu phàm của Hư Trúc. Tuy nhiên, thân phận phò mã Tây Hạ của Hư Trúc lại như một xiềng xích trói buộc vận mệnh của chàng. Danh hiệu phò mã Tây Hạ đồng nghĩa với việc chàng phải giữ vững lập trường với chính quyền Tây Hạ, điều này lại mâu thuẫn nghiêm trọng với Đại Tống.
Trong lịch sử, Đại Tống và Tây Hạ đã nhiều lần xảy ra xung đột. Do đó, việc Hư Trúc xuất hiện với thân phận phò mã Tây Hạ chắc chắn sẽ khiến chàng trở thành kẻ thù của Đại Tống. Nếu Đoàn Dự nhất quyết báo thù cho Hư Trúc thì chắc chắn sẽ liên lụy rất lớn. Đại Lý tuy nhỏ bé nhưng nếu đối đầu với một đế quốc hùng mạnh như Đại Tống thì khó tránh khỏi trở thành mục tiêu bị tấn công. Đoàn Dự không thể gánh vác trách nhiệm này.
Việc Đoàn Dự quyết định báo thù cho Hư Trúc đã gây ra một loạt phản ứng dây chuyền vượt ngoài dự đoán của chàng. Kết cục này khiến chàng vừa không thể chịu đựng nổi. Dựa theo những manh mối trong nguyên tác, rất có thể Hư Trúc đã bị danh tướng Đại Tống là Hàn Thế Trung giết chết. Hàn Thế Trung trong Anh Hùng Xạ Điêu được miêu tả là một chiến binh võ công cao cường, danh tiếng lẫy lừng. Nếu Hư Trúc giao đấu với Hàn Thế Trung thì chắc chắn sẽ khó phân thắng bại.
Trong Sử ký nhà Tống, quả thực có ghi chép về việc Hàn Thế Trung từng chém chết một phò mã Tây Hạ. Điều này trùng khớp với thân phận của Hư Trúc. Cho dù võ công cái thế nhưng Hư Trúc khi đối mặt với hàng ngàn quân mã trên chiến trường vẫn rơi vào thế yếu. Hàn Thế Trung là một danh tướng thiện chiến, ông có quyền điều động quân đội. Còn Hư Trúc tuy là phò mã Tây Hạ nhưng chung quy vẫn khó thoát khỏi sự ràng buộc của số phận.
Đây cũng chính là nguyên nhân sâu xa khiến Đoàn Dự không báo thù cho Hư Trúc. Việc báo thù không chỉ có thể khiến chàng mất mạng mà còn bị cuốn vào vòng xoáy tranh đấu bất tận. Với tình nghĩa của Đoàn Dự với Tiêu Phong và Hư Trúc, chàng tuyệt đối sẽ không khoanh tay đứng nhìn nghĩa huynh bị giết mà không làm gì. Nhưng thực tế là chàng thậm chí còn không có cơ hội điều tra rõ nguyên nhân cái chết của nghĩa huynh. Cảm giác bất lực này giống như việc biết rõ đằng sau cái chết của người thân có âm mưu nhưng lại không thể đòi lại công lý. Đoàn Dự là người duy nhất còn sống sót trong ba anh em, trải qua sự ra đi của hai người nghĩa huynh, nỗi đau trong lòng chàng có thể tưởng tượng được.
So với việc căm hận những kẻ đã cướp đi sinh mạng của nghĩa huynh, Đoàn Dự càng hận chính bản thân mình hơn. Không phải chàng không quan tâm đến cái chết của nghĩa huynh mà là chàng hiểu rõ bản thân không thể. Tuy Đoàn Dự hiểu rõ sự ra đi của nghĩa huynh không liên quan đến mình. Nhưng tình nghĩa kết giao lại trở thành xiềng xích trói buộc sự lựa chọn trong cuộc đời chàng. Tuy nhiên, chàng chưa bao giờ hối hận vì đã kết nghĩa với hai người anh em này.
Về sau, tuy không báo thù cho Hư Trúc nhưng Đoàn Dự đã quyết định xuất gia, từ bỏ hồng trần. Chàng chấm dứt cuộc đời công tử phong lưu phóng khoáng của mình. Đoàn Dự năm xưa thiếu niên khí phách cuối cùng đã chọn cách lui về ở ẩn. Tiểu thuyết không nói rõ nguyên nhân chàng xuất gia có phải là do cái chết của Hư Trúc hay không. Nhưng nếu suy luận ngược lại thì lựa chọn này hoàn toàn hợp lý, trở thành bước ngoặt sâu sắc nhất trong cuộc đời chàng.
Theo Sohu, Sina, 163
