‘Vui với việc mình làm’ - Bí mật của năng suất không nằm ở kỷ luật, mà ở niềm vui

Mặt trái của năng suất

Ali Abdaal xuất thân là một bác sĩ được đào tạo y khoa tại Đại học Cambridge. Thuở mới vào nghề, anh từng tin rằng kỷ luật sắt đá và việc nỗ lực đến kiệt cùng, là con đường duy nhất để dẫn đến thành công. Tuy nhiên, trong một lần đơn độc giữa ca trực vào lễ Giáng sinh, Ali cảm giác như sắp “chết đuối” trong chính giấc mơ của mình, và anh bắt đầu nghi ngờ những lời khuyên về năng suất mà anh từng tiếp thu.

Rõ ràng Ali đã đi làm với quyết tâm “cố gắng hơn nữa”, nhưng tình hình vẫn không có gì thay đổi. Ngay cả khi anh đã trực đến tận nửa đêm, đã thức nhiều đêm liền để ghi chú thông tin từ hàng trăm bài báo, đoạn phim và bài đăng trên mạng (những thứ hứa hẹn mang đến chìa khóa giúp đạt hiệu suất tối ưu), anh vẫn không thể giải quyết mớ hồ sơ trên bàn nhanh hơn được chút nào. Và các bệnh nhân của Ali vẫn phải gặp một bác sĩ Ali mệt mỏi, kém hiệu quả.

Rốt cuộc thì vấn đề là do môi trường áp lực, do Ali đã không đủ cố gắng, hay là, ngay từ đầu hướng tiếp cận đã sai?

Có lẽ chúng ta - những cá nhân đang ngụp lặn trong mớ công việc và deadline - đôi lúc cũng trở nên hoang mang giống người bác sĩ trẻ này. Thi thoảng ta sẽ tự hỏi: Có thật là muốn thành công thì phải chịu vất vả? Như thế nào thì được gọi là “thành công”? Có hợp lý không khi cảm giác việc ngập đầu mới được xem là năng suất? Có đúng là tôi phải đánh đổi sức khỏe và niềm vui để đạt được thành công?

Năng suất độc hại (toxic productivity) là một khái niệm khá phổ biến trong xã hội ngày nay, đặc biệt là khi ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân ngày càng mờ nhạt. Theo nhà tâm lý học lâm sàng Natalie Dattilo, năng suất độc hại là trạng thái tâm lý buộc con người phải luôn làm việc không ngừng nghỉ, kể cả khi điều đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Và đây là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng kiệt sức nơi làm việc.

Từ những trải nghiệm thực tế và các nghiên cứu khoa học chuyên sâu về tâm lý học tích cực, Ali Abdaal đã nhận ra một cách khác để thành công, ấy là khi ta biết cách tạo ra “năng suất yêu đời” (feel-good productivity). Nếu chúng ta có thể khiến công việc trở nên thú vị hơn, năng suất của chúng ta sẽ tự động được cải thiện.

Hơn 300 trang sách “Vui với việc mình làm” (tựa gốc: Feel-Good Productivity) Ali sẽ tiết lộ cách mà khoa học về năng suất có thể thay đổi cuộc sống của chúng ta. Như anh đã viết: “Chơi đùa là nguồn năng lượng đầu tiên của chúng ta. Cuộc sống vốn căng thẳng. Chơi đùa giúp đời thêm vui. Nếu có thể sống vui như đang tham gia một trò chơi, chúng ta sẽ cảm thấy yêu đời hơn và làm được nhiều hơn”.

Bí mật năng suất yêu đời

Trong “Vui với việc mình làm”, Ali không đi theo lối mòn của những cuốn sách phát triển bản thân vốn thường nhấn mạnh vào việc “nỗ lực hơn nữa”. Thay vào đó, anh giải mã bí mật, tại sao cảm xúc tích cực là động lực phát triển của con người?

Nền tảng của cuốn sách dựa trên Thuyết Mở rộng và Xây dựng: những cảm xúc tích cực sẽ mở rộng nhận thức và xây dựng các nguồn lực xã hội cũng như khả năng tư duy của chúng ta. Khi chúng ta cảm thấy dễ chịu, tâm trí của chúng ta sẽ trở nên cởi mở, nhờ đó chúng ta sẽ tiếp nhận được nhiều thông tin hơn và nhìn thấy nhiều cách tiếp cận vấn đề hơn.

Hiểu một cách đơn giản: khi con người cảm thấy vui vẻ và thoải mái, bộ não sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Ngược lại, căng thẳng kéo dài khiến chúng ta rơi vào trạng thái phòng vệ, suy nghĩ thu hẹp và dễ mắc sai lầm.

Giống như câu chuyện của nhà vật lý học thiên tài Richard Feynman. Sau thời gian dài làm việc và nghiên cứu, Feynman dần cảm thấy “chán” vật lý. Và điều này càng trở nên tồi tệ hơn khi người vợ của ông qua đời. Mọi niềm vui trong đời vị giáo sư trẻ đều tan biến. Những ý tưởng từng truyền cảm hứng cho Feynman khi ông còn là nghiên cứu sinh giờ đây chỉ khiến ông thấy buồn tẻ và nhạt nhẽo. Cho đến một ngày, khi tình cờ quan sát một sinh viên nghịch ngợm ném chiếc đĩa ăn lên không trung, Feynman đã bất chợt tìm lại niềm hứng thú với vật lý.

Trong nhiều tuần sau đó, Feynman lao vào tính toán các phương trình giải thích cách chiếc dĩa chuyển động trong không khí chỉ vì thấy nó… vui. Ông không làm vì giải thưởng hay danh tiếng, cũng chẳng để công bố một công trình vĩ đại nào, ấy vậy mà chính sự tò mò với chiếc dĩa bị ném lên không trung đã giúp Feynman đoạt giải Nobel Vật lý.

Giáo sư Feynman không phải là người duy nhất thành công nhờ “nghiên cứu cho vui”. Ali cho biết, có ít nhất sáu nhà khoa học đoạt giải Nobel từng chia sẻ rằng thành quả của họ xuất phát từ niềm vui trong công việc. Thậm chí, ngày càng có nhiều nhà tâm lý học tin rằng thái độ “làm như chơi” chính là chìa khóa mang tới năng suất, một phần là vì nó khiến đầu óc chúng ta thoải mái.

Ali nói: “Trong mọi công việc cần làm, luôn tồn tại thứ gọi là niềm vui. Chỉ cần ta biết kiếm tìm, công việc bỗng chốc hóa thành trò chơi”.

Dĩ nhiên, thành công không phải là chuyện đơn giản, nhất là khi ta thường xuyên phải đối mặt với kẻ thù lớn nhất của năng suất: sự trì hoãn. Nhưng trong đa số trường hợp, chúng ta chỉ đối phó với sự trì hoãn bằng cách chữa ngọn chứ không chữa gốc.

Tác giả chỉ ra rằng sự trì hoãn thường không phải do lười biếng, mà xuất phát từ ba yếu tố phổ biến: sự bất định, nỗi sợ thất bại và sức ì của tâm lý. Thay vì dùng ý chí để cưỡng ép bản thân, Ali gợi ý những phương pháp như chia nhỏ công việc thành những mục tiêu nhỏ hơn, mở file Word và viết tiêu đề, áp dụng quy tắc 5 phút, thiết kế môi trường thuận lợi cho những thứ cần làm và tạo vật cản cho những thói quen xấu khiến ta trì hoãn…

Phần cuối của “Vui với việc mình làm” Ali bàn về việc duy trì năng lượng và cách phòng tránh tình trạng kiệt sức. Ngày nay, tình trạng kiệt sức không chỉ xảy ra với những người làm việc quá sức trong môi trường căng thẳng, mà nó có thể xảy ra với bất kỳ ai khi họ không còn cảm nhận được ý nghĩa, niềm vui hay khả năng kiểm soát trong công việc.

Ali phân loại rõ ràng ba kiểu kiệt sức: do đảm đương quá nhiều việc, do cạn kiệt năng lượng và do thiếu sự nhất quán với giá trị bản thân. Để giải quyết, tác giả đề xuất ba yếu tố duy trì: bảo tồn, nạp lại và điều chỉnh. Những lời khuyên thực tế như chủ động chọn ra những khoảng thời gian “ngồi không” trong tuần, vẽ tranh, đi dạo… là những cách đơn giản nhưng hiệu quả để “sạc” lại năng lượng làm việc.

Xuyên suốt cuốn sách “Vui với việc mình làm”, bạn đọc sẽ bắt gặp những câu chuyện truyền cảm hứng từ các nhà khoa học, nghệ sĩ và cả những bệnh nhân mà Ali từng điều trị. Họ là những minh chứng cho thấy cảm xúc tích cực không phải là “phần thưởng” sau khi ta đạt được thành công, mà ngược lại, nó là nền tảng giúp ta duy trì động lực, sáng tạo và từ đó đạt được thành công bền vững. Cuốn sách chắc chắn là người bạn đồng hành không thể thiếu cho bất kỳ ai đang cảm thấy mệt mỏi trong cuộc đua năng suất và khao khát tìm lại ngọn lửa đam mê với những gì mình đang làm.

Ali Abdaal là một doanh nhân và chuyên gia về năng suất được nhiều người theo dõi nhất trên thế giới.

Ali bắt đầu nghiên cứu về năng suất khi anh phải tìm cách cân bằng giữa việc hoàn thành chương trình đào tạo y khoa tại Đại học Cambridge với việc phát triển công việc kinh doanh. Trong thời gian làm bác sĩ tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, Ali bắt đầu đăng tải video trên YouTube và các nền tảng truyền thông khác để chia sẻ hành trình của anh trong việc hướng đến một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc và năng suất hơn. Đến nay, các video, chương trình phát thanh và bài viết của Ali dựa trên các nghiên cứu khoa học đã thu hút hàng trăm triệu người xem trên khắp thế giới.

Từ năm 2021 đến nay, Ali đã tạm ngưng công việc bác sĩ để tập trung hoàn toàn vào việc chia sẻ kiến thức và cung cấp các khóa học về năng suất hoặc phát triển kỹ năng.