Không phải lỗi của bạn

Mỗi ngày là một cuộc giằng co giữa khát khao thay đổi và lực cản vô hình luôn kéo họ trở về với những thói quen mà chính họ muốn từ bỏ. Tuy nhiên, điều khiến họ đau khổ nhất không phải là thiếu khả năng, mà là cảm giác bất lực khi nhìn thấy tiềm năng của bản thân dần bị lãng phí nhưng không biết phải bắt đầu thay đổi từ đâu.

Đó cũng là vấn đề mà Laura K. Connell - tác giả và huấn luyện viên giúp khách hàng nhận diện những điểm mù trong tư duy - đã đặt ra trong cuốn sách “Không phải lỗi của bạn” (tựa gốc: It’s Not Your Fault). Thay vì tiếp tục thúc giục người đọc phải nỗ lực hơn, kỷ luật hơn hay suy nghĩ tích cực hơn, cuốn sách đi theo một hướng khác, giúp chúng ta nhận diện và tháo gỡ những hành vi tự hủy hoại bản thân (self-sabotage) bắt nguồn từ những tổn thương tâm lý chưa từng được chữa lành.

Theo Laura K. Connell, không ai sinh ra đã luôn nghi ngờ giá trị của mình, sợ thất bại hay thậm chí sợ cả thành công. Những phản ứng ấy được hình thành trong quá trình trưởng thành, đặc biệt từ môi trường gia đình và những trải nghiệm thời thơ ấu. Theo thời gian, chúng trở thành những niềm tin vô thức, âm thầm chi phối cách chúng ta suy nghĩ, yêu thương, làm việc và đưa ra quyết định mà chính bản thân cũng không nhận ra.

Laura K. Connell không xem hành vi tự hủy hoại bản thân đơn thuần là một điểm yếu cần loại bỏ, cô coi đó là một cơ chế phòng vệ mà não bộ từng tạo ra để giúp con người thích nghi với những tổn thương trong quá khứ. Điều đáng sợ của hành vi này không phải chỉ là việc nó khiến chúng ta trì hoãn, né tránh hay bỏ lỡ cơ hội, mà còn khiến chúng ta tin rằng tất cả những điều đó đều xuất phát từ sự yếu kém của chính mình. Từ cách lý giải này, việc tự trách mình không còn nhiều ý nghĩa. Câu hỏi hữu ích hơn là, phản ứng ấy đang bảo vệ mình khỏi điều gì?

Thông điệp "Đó không phải lỗi của bạn" vì thế không nhằm phủ nhận trách nhiệm cá nhân hay khuyến khích con người đổ lỗi cho quá khứ. Ngược lại, Laura khẳng định rằng mọi sự thay đổi bền vững đều bắt đầu từ sự thấu hiểu. Ý chí có thể có ích trong thời gian đầu, nhưng nếu không hiểu vì sao mình cứ lặp đi lặp lại một hành vi, rất khó để thay đổi nó lâu dài. Muốn thay đổi một phản ứng đã tồn tại nhiều năm, trước hết cần biết điều gì khiến nó liên tục xuất hiện.

Không dừng lại ở việc phân tích nguyên nhân, cuốn sách còn dẫn dắt người đọc từng bước quan sát thế giới nội tâm thông qua các bài tập thực hành như viết nhật ký, đối thoại với bản thân, nhận diện những niềm tin giới hạn và xây dựng ranh giới lành mạnh trong các mối quan hệ. Những phương pháp này không đưa ra một công thức thay đổi nhanh chóng. Chúng chủ yếu giúp người đọc nhận ra mình thường phản ứng thế nào, trong hoàn cảnh nào và niềm tin nào đứng phía sau phản ứng đó.

“Không phải lỗi của bạn” không xem chữa lành là một cuộc đua để trở thành phiên bản tốt hơn, bởi tác giả cho rằng, trước khi học cách phát triển, con người cần học cách cảm thấy an toàn với chính mình. Một hệ thần kinh luôn ở trạng thái phòng vệ sẽ rất khó duy trì bất kỳ sự thay đổi nào, dù người đó có quyết tâm đến đâu. Như vậy, tình trạng mà chúng ta thường gọi là “thiếu động lực” có thể được lý giải theo một cách khác: đôi khi vấn đề không nằm ở ý chí, mà ở trạng thái phòng vệ kéo dài.

Cuối cùng, Laura K. Connell đưa người đọc trở lại với cách họ vẫn đánh giá chính mình. Theo lý giải của Connell, một số phản ứng khiến ta khổ sở hôm nay có thể từng là cách để ta tự bảo vệ mình trong quá khứ. Chính vì vậy, “Khi thay đổi góc nhìn và xem việc thực hành những thói quen lành mạnh như một cách để chăm sóc đứa trẻ bên trong thay vì cho rằng đó là những công việc vô nghĩa, bạn có thể tạo ra sự thay đổi bền vững và ngày càng tiến đến gần mục tiêu của mình. Bạn sẽ không còn bị ràng buộc hay kiểm soát bởi cám dỗ nữa, và bạn cũng sẽ không để cảm xúc nhất thời chi phối các quyết định của mình.” – tác giả nhấn mạnh.

Laura K. Connell là tác giả chuyên viết về sang chấn tâm lý, đồng thời là huấn luyện viên kỹ năng chuyên giúp khách hàng khám phá những điểm mù trong tư duy – những nguyên nhân tiềm thức đang khiến họ gặp khó khăn trong mối quan hệ và có những hành vi tự hủy hoại bản thân. Cô thường xuyên chia sẻ về cách đối phó với những mối quan hệ bất ổn trong gia đình trang web laurakconnell.com. Bên cạnh đó, nhiều bài viết của cô cũng đã tiếp cận hàng triệu người thông qua các trang web phát triển cá nhân như Life Hack hay Pick the Brain, được đưa vào tuyển tập Chicken Soup for the Soul hoặc đăng tải trên các tờ báo lớn của Canada như The Globe and Mail và Toronto Star. Ngoài ra, cô còn tổ chức các buổi thiền trực tuyến có sự góp mặt của nhiều diễn giả và thu hút gần 4.000 người tham dự.