‘Sức mạnh của Đạo’ - Nghệ thuật sống trong dòng chảy của Đạo

Ba mươi năm trước, trong một tối thứ Sáu điển hình của một người nghiện công việc, Max Landsberg vừa ăn pizza, vừa làm việc, vừa xem TV, ông bị một mảnh gỗ chống nắp hộp pizza mắc vào cổ họng, sưng tấy đến mức có nguy cơ ngạt thở, buộc phải cấp cứu và phẫu thuật khẩn cấp.

Trong thời gian dưỡng bệnh, một người bạn tặng ông một cuốn sách về Đạo giáo. Cuốn sách ấy, theo lời Max, đã âm thầm định hình lại cuộc đời ông, không chỉ giúp ông thoát khỏi áp lực công việc, mà còn viết nên những cuốn sách bán chạy hàng triệu bản, trở thành chuyên gia khai vấn lãnh đạo xuất sắc suốt ba thập kỷ.

Trong “Sức mạnh của Đạo” (The Power of the Dao), Max Landsberg không bàn về Đạo giáo như một hệ thống triết học trừu tượng. Ông tập trung vào cách vận dụng những nguyên lý của Đạo để làm việc, ra quyết định và sống trong trạng thái dòng chảy mà chính ông từng trải nghiệm.

Cuốn sách giúp bạn hiểu đúng về Đạo

Đạo giáo đã xuất hiện ở Trung Quốc cách đây hơn ba ngàn năm, nhưng với nhiều người, đặc biệt là người phương Tây (thậm chí có không ít độc giả Việt Nam), Đạo giáo thường bị hiểu nhầm là một tôn giáo gắn liền với những hình ảnh như phong thủy, bùa chú, hay các nghi lễ phức tạp. Tuy nhiên, Max Landsberg - một chuyên gia hàng đầu trên toàn cầu trong lĩnh vực tuyển chọn và phát triển nhân tài - đã cho thấy một cách hình dung khác, khá táo bạo về Đạo. Tác giả cho rằng, “Đạo giáo là một loại cocktail phong phú, bao gồm các nguyên lý Khắc kỷ đơn giản của Hy Lạp cổ đại hòa quyện với niềm vui và sự thoải mái của những người hippy”.

Phép so sánh này đáng chú ý ở chỗ nó đặt Đạo giáo cạnh hai hệ tư tưởng tưởng như rất xa nhau. Một bên là sự kỷ luật nội tâm của chủ nghĩa Khắc kỷ; bên kia là tinh thần phóng khoáng, thuận tự nhiên của văn hóa hippy. Chính sự kết hợp ấy giúp người đọc phương Tây dễ hình dung hơn Đạo giáo thực chất nói về điều gì.

Trong tiếng Hán, chữ Đạo (道) có hai phần: chữ 辶 (sước) bên trái có nghĩa là “bước đi”. Chữ 首 (thủ) bên phải có nghĩa là “cái đầu”. Vì vậy, 道 (Đạo) ngụ ý là “tiến về phía trước”. Nhưng giống như hầu hết các Hán tự, chữ này chứa đựng những dòng chảy và ý nghĩa sâu xa hơn. Ví dụ, chữ 首 (thủ) cũng có nghĩa là trưởng hoặc đầu tiên, và hình chữ nhật ở giữa đầu là một con mắt. Vì vậy, chữ Đạo còn gợi lên ý “con đường chính để tiến về phía trước”, thậm chí còn mang nghĩa “nhìn thấy con đường phía trước”.

Khác với Nho giáo - hệ thống tư tưởng Trung Hoa trong cùng thời kỳ, thiên về lễ nghi, tôn ti và quy phạm ứng xử xã hội - Đạo giáo trong cách trình bày của cuốn sách này gần như đi ngược lại. Theo Max Landsberg, Đạo không bắt đầu bằng những điều phải làm. Nó gợi mở một cách nhìn về thế giới, rồi để mỗi người tự tìm lấy cách sống phù hợp với mình. Chính vì đặc tính phi giáo điều này, tác giả cho rằng Đạo giáo là “một triết lý cực kỳ thiết thực”, có thể học và áp dụng vào bất cứ thời đại nào.

Tác giả cho rằng, khi những nguyên lý ấy dần trở thành thói quen, trạng thái dòng chảy không còn là những khoảnh khắc hiếm hoi. Nó có thể xuất hiện thường xuyên hơn trong công việc lẫn đời sống thường ngày. Khái niệm “dòng chảy” vốn được nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi định nghĩa năm 1990 như một đỉnh cao của trải nghiệm tối ưu. Điều Max Landsberg làm là đặt khái niệm "dòng chảy" cạnh tư tưởng của Đạo giáo. Nhờ vậy, một lý thuyết quen thuộc của tâm lý học hiện đại được nhìn dưới một lăng kính rất khác. Theo ông, dòng chảy chính là sự hòa hợp hoàn hảo giữa năng lượng cá nhân với năng lượng tự nhiên và vũ trụ. Hay nói cách khác, khi ứng dụng Đạo, bạn cũng đang bước vào con đường sống hài hòa với chính mình, với người khác và thế giới.

“Bạn cảm thấy hoàn toàn tập trung, hoàn toàn dấn thân và tận hưởng sâu sắc bất cứ điều gì mình đang làm... Mọi việc thật dễ dàng, các hoạt động đều không làm hao tổn năng lượng của bạn - thực ra, chúng còn cung cấp năng lượng ngược lại. Bạn hầu như không thấy thời gian trôi qua. Bạn bình tĩnh, nhưng lại cảm thấy ngây ngất, lâng lâng” - Max Landsberg nói.

Ứng dụng 7 nguyên lý của Đạo để đạt đến trạng thái dòng chảy

Khác với những công trình nghiên cứu nặng tính học thuật hay các cuốn sách chỉ đơn thuần kể về tôn giáo, “Sức mạnh của Đạo” chọn tiếp cận Đạo giáo dưới dạng “triết lý thực hành”. Toàn bộ cuốn sách được xây dựng quanh bảy nguyên lý cốt lõi của Đạo giáo: âm dương, lý, tự nhiên, phác, vô vi, đức và chân nhân. Điều đáng nói là mỗi nguyên lý đều đi kèm những gợi ý thực hành rất cụ thể, khiến chúng không dừng lại ở mức khái niệm.

Ba nguyên lý đầu tiên, bắt đầu từ âm dương ở trung tâm, nói về cách bạn và môi trường của bạn vận hành. Chúng bao gồm: các dòng năng lượng tiềm ẩn, khuôn mẫu, và tính vốn dĩ là vậy của tự nhiên. Ba nguyên lý tiếp theo trình bày cách bạn lựa chọn tương tác với môi trường, bao gồm phác, vô vi và đức. Nguyên lý cuối cùng là nơi bạn đạt đến Đạo (chân nhân). Khi đã vươn đến Đạo, bạn có thể sống cả đời trong dòng chảy.

Nếu chỉ dừng ở bảy nguyên lý, cuốn sách có lẽ sẽ khá nặng tính khái quát. Max Landsberg tránh điều đó bằng cách mở đầu mỗi phần bằng vài câu chuyện hoặc thành ngữ quen thuộc rồi từ đó triển khai ý tưởng, giúp bạn dễ hình dung và áp dụng.

Chẳng hạn, nhắc lại điển tích "Tái Ông thất mã", điều tác giả muốn nhấn mạnh không phải câu chuyện may rủi quen thuộc, mà là khả năng giữ cho tâm trí luôn đủ rộng để nhìn thấy những khả năng chưa xảy ra. Tác giả lý giải rằng, dù gặp thiện hay ác, chúng ta vẫn phải nhìn xa hơn thời gian và không gian trước mắt để tính đến những thay đổi rất lớn có thể sắp xảy ra.

Nếu phát triển thói quen luôn tính đến việc phúc lành trở thành tai ương, hoặc tai ương biến thành phúc lành, chúng ta sẽ tăng cường được khả năng phục hồi tinh thần và sức chịu đựng tâm lý của mình.

Với nguyên lý âm dương cũng vậy. Từ biểu tượng thái cực đồ quen thuộc, Max Landsberg diễn giải âm dương như những dòng năng lượng luôn chuyển hóa lẫn nhau. Âm dương là dòng chảy năng lượng của vạn vật, cũng là nền tảng của Đạo, không có vật gì thuần âm và cũng không có điều gì thuần dương, trong mỗi hoàn cảnh, sự vật, sự việc và con người đều mang trong mình cả đặc tính âm lẫn đặc tính dương.

Trong cuộc sống, nếu dành quá nhiều thời gian ở tình trạng dương, bạn sẽ không có thời gian để nuôi dưỡng và chữa lành cơ thể. Điều này sẽ dẫn đến các vấn đề về giấc ngủ, căng cứng cơ, cảm giác thất vọng và lo âu. Khi biết cân bằng giữa hai trạng thái ấy, con người không chỉ giữ được năng lượng lâu dài mà còn nhìn nhận mọi việc một cách bình tĩnh và toàn diện hơn.

Một điểm đáng đánh giá cao là Max Landsberg không tách Đạo giáo khỏi tư duy hiện đại. Ông liên tục đặt các nguyên lý của Đạo bên cạnh những mô hình quen thuộc của phương Tây như Thinking, Fast and Slow của Daniel Kahneman, liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) hay tháp nhu cầu của Maslow. Nhờ những phép đối chiếu ấy, các khái niệm vốn khá trừu tượng trở nên gần gũi và dễ kiểm chứng hơn, thay vì chỉ dừng ở những diễn giải mang màu sắc huyền bí.

Sau cùng, điều Max Landsberg muốn hướng tới không phải là một phương pháp để làm việc nhiều hơn hay thành công nhanh hơn. Điều ông tìm kiếm là một cách sống ít chống lại chính mình hơn. Khi biết thuận theo dòng chảy thay vì liên tục cưỡng ép bản thân, công việc vẫn được hoàn thành, nhưng con người không còn bị bào mòn bởi chính những nỗ lực của mình.

Như ông đã nhấn mạnh: “Đạo giáo hữu ích ở chỗ chỉ ra cho ta con đường nhìn nhận thế giới rõ ràng hơn và hành động với sự tự nhiên đích thực, giúp bạn “không cản đường chính mình”, và giúp dòng khí/năng lượng trong bạn hòa hợp với vũ trụ xung quanh. Bạn sẽ lan tỏa nó một cách khôn ngoan đến gia đình, bạn bè, đội nhóm và môi trường của mình, và có khả năng sẽ nhận lại dòng năng lượng đó bằng cách này hay cách khác”.

Max Landsberg

Max Landsberg là một chuyên gia hàng đầu trên toàn cầu trong lĩnh vực tuyển chọn và phát triển nhân tài, với hiểu biết sâu sắc về chiến lược kinh doanh và phát triển các công ty dịch vụ chuyên nghiệp. Kinh nghiệm của ông bắt nguồn từ quãng thời gian hoạt động tại các công ty nổi tiếng thế giới như McKinsey, Heidrick & Strugglé, KornFerry... với vai trò giúp phát triển nhân tài và chiến lược kinh doanh.

Hiện tại ông đang hoạt động rộng rãi ở nhiều vai trò như cố vấn, khai vấn, đối tác của các học viện kinh doanh.