Vào nửa đêm, cô Liu Fang (38 tuổi) ghi dòng trạng thái trên Weibo: “Điều khiến tôi hối tiếc nhất cuộc đời là kết hôn và sinh con. Độc thân thật tuyệt vời làm sao”.
Dòng trạng thái trên phản ánh một thực tế ngày càng phổ biến tại Trung Quốc: nhiều người, chủ yếu là phụ nữ, đặt vấn đề về hôn nhân.
Cô Liu kết hôn được 7 năm và có một con trai 6 tuổi. Khi mới kết hôn cô hy vọng hạnh phúc sẽ nhân đôi và nỗi buồn sẽ giảm đi một nửa. Nhưng rồi người phụ nữ Thượng Hải này nhận ra: “Công việc tăng gấp ba: việc ở chỗ làm, việc nhà, việc chăm sóc con cái. Tôi cứ nghĩ đến chuyện ly hôn suốt thời gian qua”.
Áp lực công việc cộng thêm việc nhà và con cái là nguyên nhân phổ biến khiến hôn nhân trở nên không hạnh phúc. Hai nguyên nhân mới khác là nhận thức về bạo lực gia đình chống lại phụ nữ ngày càng tăng, cùng với hàng loạt chính sách gây bất lợi cho phụ nữ, chẳng hạn như quy định đặt thời hạn bình tĩnh 30 ngày trước lúc chính thức ly hôn có hiệu lực từ đầu năm nay.
Khảo sát "Cuộc sống tươi đẹp" thường niên cho thấy trong năm 2020 có đến 20% phụ nữ đã kết hôn cảm thấy hối tiếc khi bước chân vào con đường hôn nhân. Tỷ lệ này năm 2012 chỉ có 9%, năm 2017 là 12%.
Về phía đàn ông, chỉ có 7% người được hỏi tỏ ý hối hận.
Đơn vị thực hiện khảo sát là Tổng cục Thống kê Trung Quốc, hợp tác với Bưu điện Trung Quốc, Đài truyền hình trung ương Trung Quốc cùng Trường Phát triển quốc gia thuộc Đại học Bắc Kinh. Phiếu khảo sát được gửi đến 100.000 hộ gia đình trên toàn quốc.
Trung Quốc trong thập niên qua ghi nhận xu hướng số cuộc hôn nhân liên tục giảm song song với số vụ ly hôn ngày một tăng. Tỷ lệ ly hôn so với kết hôn tăng từ 20% (năm 2009) lên 50% (năm 2019). Năm 2020 ghi nhận mức giảm nhẹ xuống còn 45%.
Phụ nữ thường là bên quyết định ly hôn. Theo số liệu từ Tòa án Nhân dân tối cao Trung Quốc, hơn 73% số vụ ly hôn ở mọi cấp tòa án năm 2017 đều do người vợ nộp đơn.
Ý thức được tình trạng ly hôn quá trầm trọng, chính phủ Trung Quốc ban hành quy định đặt thời hạn bình tĩnh 30 ngày. Kết quả là nhiều cặp vợ chồng gấp rút ly hôn vào cuối năm 2020 (trước lúc quy định có hiệu lực).
Trả lời cuộc khảo sát "Cuộc sống tươi đẹp", gần 47% đàn ông Trung Quốc cho biết họ có làm việc nhà trước khi kết hôn, tỷ lệ này ở phụ nữ là 46%. Tuy nhiên mọi chuyện thay đổi sau khi kết hôn: tỷ lệ phụ nữ làm việc nhà tăng lên 48%, tỷ lệ đàn ông làm việc nhà giảm còn 46%.
Tiến sĩ tâm lý học Châu Nam thuộc Đại học Macau đánh giá phân chia việc nhà không công bằng là lý do chính khiến hôn nhân không hạnh phúc.
Giáo sư xã hội học Hoàng Ngọc Cầm thuộc Đại học Khoa học - Công nghệ Hoa Đông cũng nhận xét những người vợ Trung Quốc phải gánh vác 3 loại công việc là việc ở chỗ làm, việc nhà, việc nuôi dưỡng giáo dục con.
Tỷ lệ tham gia lao động của phụ nữ Trung Quốc đạt trên 60%, thuộc mức cao tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, có nghĩa không ít bà mẹ đang phải đi làm. Họ còn tham gia vào cuộc cạnh tranh trong việc học hành của con cái vốn rất khốc liệt.
“Họ đầu tư nhiều công sức lẫn thời gian cho gia đình, thường nhiều hơn chồng họ. Tâm lý bất mãn nảy sinh khi trách nhiệm hai bên không tương xứng”, theo Giáo sư Hoàng.
Phân tích trên đặc biệt đúng với phụ nữ độ tuổi 36 - 45, họ tỏ ý không hạnh phúc nhiều nhất trong khảo sát "Cuộc sống tươi đẹp". Giáo sư Hoàng lý giải loại đối tượng này đang ở giai đoạn mệt mỏi nhất của cuộc đời.
Tin tức về hàng loạt vụ bạo lực nhằm vào phụ nữ, thậm chí có vụ phụ nữ bị chồng sát hại, mà truyền thông đưa tin cũng làm nản lòng những người vợ và sẽ làm vợ, khiến hôn nhân ít được mong đợi hơn.
Nhóm bảo vệ quyền lợi phụ nữ Equality thống kê được từ tháng 3.2016 (lúc Trung Quốc thực thi luật chống bạo hành gia đình) đến cuối năm 2019, truyền thông đưa tin ít nhất 942 trường hợp tử vong vì bạo lực gia đình. Trong 525 vụ bạo lực mà nhóm nghiên cứu, có 85% nạn nhân là phụ nữ, phần lớn ở độ tuổi 18 - 60 (hầu hết đều đã kết hôn).
Nhà văn nữ Hầu Hồng Bân sống tại thành phố Quảng Châu tỏ ra không hài lòng với loạt chính sách bất lợi cho phụ nữ: “Giới chức năng cấm không được thách cưới nhà trai quá đáng, nhưng không hạn chế số của hồi môn mà nhà gái phải bỏ ra. Khi xảy ra bạo lực gia đình, chính quyền địa phương thường dung túng và phụ nữ không có nơi nào để tạm lánh”.
Phụ nữ nay còn chịu thêm áp lực sinh con vì Trung Quốc bãi bỏ chính sách 1 con và khuyến khích sinh nhiều hơn. Phụ nữ sẽ không kết hôn nếu họ không muốn có con cái.
Tiến sĩ Châu cho rằng dựa trên thực tế xã hội hiện tại, giá trị của hôn nhân được đánh giá lại: “Kết hôn không nên đóng vai trò là mục tiêu cuối cùng của cả đàn ông lẫn phụ nữ nữa. Chúng ta cần ngừng đặt nặng vấn đề này”.
