Làm sao để sách nói không trở thành lỗ hổng bản quyền?

03/05/2021 14:00
Làm sao để sách nói không trở thành lỗ hổng bản quyền?

Nếu biết đâu là vi phạm bản quyền, hẳn chúng ta đã bảo nhau đừng nghe. Thế nên bài viết này trước hết là để làm rõ vấn đề bản quyền của sách nói và những yếu tố nào đang khiến thị trường sách nói bị xem là lỗ hổng bản quyền.

Nhắc đến sách và “đọc” sách ở thời điểm hiện tại, chúng ta không còn chỉ tập trung vào sách giấy nữa, mà phải bao gồm: sách giấy, sách điện tử và sách nói. Trong đó, sách điện tử và sách nói chủ yếu tồn tại trên không gian số - nơi những vi phạm bản quyền xảy ra thường xuyên và đặc biệt khó kiểm soát. Nhưng tại sao sách nói lại có nguy cơ trở thành lỗ hổng bản quyền hơn? Và các ứng dụng sách nói Bản quyền đang thịnh hành tại Việt Nam (như Voiz FM) đang xử lý vấn đề này như thế nào?"

Có ba lý do chính: 

Thứ nhất là vì sách nói không còn ở dạng văn bản nữa khiến chúng ta khó xác định vấn đề bản quyền. Đối với sách điện tử, tuy vẫn còn rất nhiều vi phạm trên môi trường internet, nhưng ít nhất vi phạm của nó cũng khá rõ ràng với người đọc và những hành vi chia sẻ trái phép rất nhanh sẽ bị cộng đồng người đọc sách coi thường. Nhiều nhóm (group) trên Facebook đã đặt ra nguyên tắc cấm chia sẻ file sách hoặc bất kỳ hình thức xin file sách nào. 

Trong khi đó, sách nói dường như lại là một thị trường im ắng hơn. Không phải vì sách nói không phổ biến (trên thực tế nhiều video sách nói trên Youtube hiện đã đạt con số triệu view) mà vì sách nói đã qua một bước chuyển thể so với dạng văn bản thuần túy làm chúng ta bối rối khi xác định vi phạm của nó. Sách nói có được xem là sách không, hay đó là sản phẩm của người đọc? Nếu ai đó chỉ đơn giản là đọc cuốn sách họ đã mua về thì có vi phạm gì chứ?

Yếu tố thứ 2 nằm ở phong trào kiếm tiền trực tuyến, mà nổi lên gần đây là Youtube đã thu hút nhiều đối tượng tham gia vào công việc làm sách nói, bất chấp việc phải xin phép. Khi tính năng kiếm tiền bằng quảng cáo trên các kênh như Youtube không còn là bí mật gì nữa, cách thức kiếm tiền, bảng giá quảng cáo lẫn thu nhập của các Youtuber nổi tiếng cũng dần được tiết lộ đã thu ít không ít người tham gia vào cuộc đua này. Sách nói xuất hiện trên Youtube từ khá sớm, với dụng dung có sẵn và cách làm đơn giản, một người với thiết bị ghi âm đơn giản như điện thoại, microphone là đã có thể làm ra sách nói. 

Lấy một trường hợp nổi bật vào năm 2017, Yeah1 Network đăng tuyển lượng lớn cộng tác viên sách nói khiến giới xuất bản hoảng hốt vì khi đó, họ vẫn chưa bán bản quyền sách nói cho bên nào. Với mức lương 3 triệu đồng/tháng và hướng dẫn làm sách nói cụ thể, nội dung tuyển dụng này đã thu hút hơn 60.000 lượt xem, hơn 3.000 lượt share và trên 3.000 lượt comment. 

Cuối cùng, cái nhãn “người tốt” và “cống hiến” được gán cho những người làm sách nói tự do khiến chúng ta dễ dàng chấp nhận sản phẩm của họ hơn. Không còn là một văn bản trôi nổi trên mạng internet - thứ khiến cho những người đọc nghiêm túc phải dè chừng bởi vấn đề vi phạm bản quyền đã trở nên quá phổ biến, sách nói có một lợi thế đó là yếu tố cảm xúc. Nó không khiến chúng ta bật nút cảnh giác ngay từ đầu vì nó không đơn thuần là một “thứ gì đó” vô tri vô giác để ta có thể đánh giá một cách khách quan nữa. Yếu tố đầu tiên chúng ta tiếp xúc ở sách nói đó chính là giọng đọc, nếu ở dạng video có thể còn có người đọc xuất hiện nữa, mà theo trang Psychology Today, “âm thanh là một kênh thông tin mang lại cảm giác thân thiết vì người nghe được kết nối với người kể chuyện”. Có gì không tốt khi có một người đọc sách cho ta nghe? Việc ta được ai đó kể cho nghe bằng một giọng nói truyền cảm, tiết kiệm được thời gian đọc, và thường là không mất phí, đã tạo ra một hàng rào thiện cảm trước khi ta nghĩ đến vấn đề liệu họ có được phép làm điều này hay không.

Chính những yếu tố kể trên, từ hình thức khác biệt của sách nói, động cơ kiếm tiền trực tuyến đang trở thành xu hướng và tâm lý thiếu đề phòng nơi độc giả/thính giả, đã khiến nhiều tờ báo và những người làm xuất bản lo sợ rằng thị trường sách nói sẽ sớm, hoặc đã đang trở thành lỗ hổng bản quyền đáng lo ngại.

VẬY, SÁCH NÓI “LẬU” ĐƯỢC XÁC ĐỊNH NHƯ THẾ NÀO?

Mặc dù sách nói không được xem là “sách” đúng nghĩa - một xấp giấy in chữ hay một file văn bản, nhưng nó vẫn là sản phẩm trí tuệ với đầy đủ quyền được bảo hộ bởi pháp luật.

Theo Luật sở hữu trí tuệ 2005  (có sửa chữa,bổ sung năm 2009 và 2019), hình thức sách nói được coi là “tác phẩm phái sinh” của tác phẩm gốc, chuyển thể từ sách giấy sang giọng đọc để người dùng có thể nghe tác phẩm. Việc làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh là hành vi xâm phạm quyền tác giả, trừ trường hợp chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị (xem khoản 8, điều 4 và khoản 7, điều 28). Như vậy, ở Việt Nam hiện nay, ngoại trừ Thư viện sách nói Hướng Dương dành cho người khiếm thị, bất kể ai muốn làm sách nói đều phải liên hệ chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm đó, tức tác giả hoặc NXB của cuốn sách.

“Việc làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh là hành vi xâm phạm quyền tác giả.”

Khoản 7, điều 28 của Luật sở hữu trí tuệ 2005

Trong trường hợp của Yeah1 Network hồi năm 2017, Hội Xuất bản TP.HCM đã xác định trường hợp này là vi phạm về quyền tác giả và quyền sở hữu tác phẩm, và nhấn mạnh: “Mặc dù không kinh doanh nhưng họ không được quyền tự ý thu âm sách nói”. 

CHÚNG TA NÊN LÀM GÌ?

Như vậy, chúng ta đã có thể khẳng định chắc chắn rằng dù có thu lợi nhuận hay làm vì ý tốt, việc làm sách nói buộc phải có sự cho phép tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả là vi phạm bản quyền. Chúng ta không chấp nhận việc vi phạm bản quyền, dù sản phẩm quả thực có ích. Tại sao không làm việc tiện ích ấy một cách hợp pháp, để nội dung sách cùng với giá trị của nó được lan tỏa trong cộng đồng theo cách tích cực hoàn toàn. 

Các ấn bản sách nói của cuốn Muôn kiếp nhân sinh trên nền tảng Youtube

Thử gõ trên Youtube tên những cuốn sách nổi tiếng như “Muôn kiếp nhân sinh”, mới xuất bản không của tác giả Nguyên Phong, “Hành trình về phương Đông”, “Nhà giả kim”... sẽ thấy một loạt các kênh làm sách nói, có bản quyền lẫn không bản quyền. Dù đã có pháp luật và mức phạt rõ ràng, tuy nhiên chúng ta biết trên thực tế quá trình làm sạch sách lậu không dễ dàng. Trong khi các NXB vẫn còn đang đau đầu từ sách lậu online lẫn offline, mảng sách nói vẫn cần được những độc giả/thính giả chú ý hơn bằng cách lựa chọn nghe những kênh làm sách nói có bản quyền. 

Kênh sách nói mạnh ở Việt Nam có thể kể đến ứng dụng điện thoại Voiz FM, với số lượng sách nói lớn có thể đáp ứng nhu cầu nghe đang tăng nhanh. Hiện tại, Voiz FM đã có hơn 1000 nội dung bản quyền từ sách nói, podcast cho đến cả nhạc nền. Các nội dung được cung cấp theo dạng miễn phí lẫn thu phí theo nhu cầu của nghe. Điều quan trọng đội ngũ phát triển cho thấy họ đặc biệt chú trọng tới các vấn đề bản quyền trong nội dung ứng dụng của mình qua việc ký kết và sở hữu bản quyền sách nói với tác giả và NXB. Ngoài ra, theo chia sẻ của người đại diện Voiz FM, đơn vị này hiện đang đi đầu trong việc bảo vệ bản quyền cho các tác giả và NXB thông qua việc báo cáo vi phạm. Từ tháng 07/2020 đến nay, đơn vị này đã hỗ trợ gỡ bỏ hơn 30,000 nội dung vi phạm trên các nền tảng phổ biến. 

"Chúng tôi hy vọng rằng trong vòng vài năm tới, chúng tôi không còn đơn thương độc mã trong phong trào này nữa mà chính người dùng sẽ hình thành thói quen Nghe sách có bản quyền." - đại diện Voiz FM chia sẻ thêm cùng Trạm Đọc.

Voiz FM hiện đã có sẵn trên các kho ứng dụng phổ biến như: Google Play (hệ điều hành Android) và Apps store (iOS). Để trải nghiệm ứng dụng xin ngay tại: Voiz.vn/download 


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Ra mắt phần 2 của cuốn sách bán chạy Muôn kiếp nhân sinh

Tiếp nối thành công của cuốn sách đầu tiên, tác giả Nguyên Phong và First News - Trí Việt giới thiệu đến độc giả phần 2 của cuốn sách "Muôn kiếp nhân sinh".
2

Chính thức ra mắt cuốn sách được mong đợi nhất 'Muôn kiếp nhân sinh tập 2'

Hiếm có cuốn sách nào ngay từ khi ra mắt đã tạo nên hiện tượng văn hóa đọc và trở thành cuốn sách bán chạy nhất năm 2020 như Muôn Kiếp Nhân Sinh. Đáp lại sự mong đợi của độc giả suốt hơn ba tháng, Muôn Kiếp Nhân Sinh tập 2 đã chính thức phát hành trên cả nước.
3

5 bí kíp chữa lành những tổn thương ai cũng cần đến một lần trong đời!

Tất cả chúng ta đều sẽ trải qua những tổn thương bằng cách này hay cách khác. Để vượt qua, ta chẳng còn cách nào khác là đón nhận, tận dụng sự nhiệm màu mà chúng mang lại, cũng như kích hoạt sức mạnh nội tại để tôi luyện bản thân.
4

‘Vòng tay học trò’ của Nguyễn Thị Hoàng được tái bản sau 46 năm bị cấm

Nhân dịp cuốn tiểu thuyết nổi tiếng ở miền Nam trước 1975 “Vòng tay học trò” của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng được tái bản, tác giả đã có buổi giao lưu trò chuyện cùng bạn đọc tại Hà Nội.
5

Châu Nhuận Phát - Đại hiệp Hồng Kông

Châu Nhuận Phát - Đại hiệp Hồng Kông” là cuốn sách đầy đủ và chi tiết nhất về ngôi sao điện ảnh Hồng Kông Châu Nhuận Phát từng được phát hành trên thế giới.

Chuyện tình ngôi sao Hồng Kông Châu Nhuận Phát và cô tiểu thư Singapore: Đám cưới vỏn vẹn 15 USD và cuộc hôn nhân lạ lùng suốt 35 năm

Gạt bỏ những phù phiếm, hư vinh nghệ sĩ, Châu Nhuận Phát và Trần Hội Liên đã đến với nhau có cuộc hôn nhân bền vững suốt 35 năm. Bí quyết của họ là "tình yêu từ sự thấu hiểu" và vẻ đẹp nội tâm.

10 bí mật về năng suất đỉnh cao của Elon Musk: Tìm ra nguyên lý cơ bản, mọi vấn đề phức tạp sẽ được giải quyết (P.1)

Dưới đây là top 10 bí quyết năng suất của Elon Musk và cách bạn có thể áp dụng chúng.

Nghĩ giàu làm giàu – Cuốn sách đem lại niềm tin, khát vọng và dũng khí để thành công

Không phải một cuốn cẩm nang làm giàu với bộ nguyên tắc cứng nhắc, “Nghĩ giàu làm giàu” chính là cuốn sách thay đổi tư duy để đạt được thành công hay giàu có.

Đừng sợ lỡ cuộc chơi - 'Làm hòa' với nỗi sợ bỏ lỡ

"Đừng sợ lỡ cuộc chơi" được viết bởi cha đẻ thuật ngữ FOMO - Patrick J. McGinnis. Cuốn sách chỉ ra cách ta có thể chế ngự nỗi sợ bỏ lỡ đầy đáng sợ này.

Câu chuyện ly kỳ từ cậu bé giao báo - Cuốn sách tuyệt vời cho những ý tưởng khởi nghiệp

“Câu chuyện ly kỳ từ cậu bé giao báo là bản miêu tả chính xác về tinh thần lập nghiệp và những yếu tố làm nên thành công.” - William Kerr, giáo sư giảng dạy tại trường kinh doanh Harvard.

Đừng sợ lỡ cuộc chơi - 4 tuyệt chiêu FOMO khiến khách hàng “móc hầu bao” trong vô thức

Nhờ sự phổ biến của hiệu ứng tâm lý FOMO, nhiều doanh nghiệp đã tận dụng điều này như một thủ thuật để tạo sự khan hiếm, cấp bách hay tạo tính độc quyền cho sản phẩm, thôi thúc người tiêu dùng “móc hầu bao” mua hàng.

Những cuốn sách dành cho ngày 30/4 dưới góc nhìn của những người bên kia chiến tuyến

Style giới thiệu 3 cuốn sách dưới đây, có thể là món quà tri thức đầy trân trọng và ý nghĩa dành cho độc giả nhân dịp kỷ niệm sự kiện lịch sử 30-4 năm nay.

Trao giải Sài Gòn bao dung - TP.HCM nghĩa tình: 'Thầy ơi, hôm nay con rất vui'

Thầy ơi, hôm nay con rất vui. Con cảm ơn thầy đã chắp cánh cho ước mơ của con, giúp tương lai và con đường của con rộng mở hơn' - bạn đọc Lê Thị Thùy Vân (giải nhất) nhắn nhủ người thầy Nguyễn Quốc Phong.

Khánh Vân diện trang phục 'nóng bỏng' trong ngày thứ 3 tại Mỹ

Giải trí - Đan Thùy - 09/05/2021 23:30
Trong những ngày đầu tại Mỹ, Khánh Vân đã gây ấn tượng khi biến hóa nhiều phong cách thời trang khác nhau cũng như thể hiện tốt kỹ năng chụp ảnh, catwalk.

Bị Mỹ trừng phạt, ngành công nghiệp chip tiên tiến của Trung Quốc trở nên thảm hại

Thế giới - Nhân Hoàng - 09/05/2021 23:15
Trung Quốc đang phải đối mặt với sự chậm trễ trong việc thu nhỏ chất bán dẫn, chủ yếu do lệnh trừng phạt từ Mỹ.

Thêm 42 bệnh nhân, Bắc Ninh đã có 89 ca mắc COVID-19

Thời sự - P.V - 09/05/2021 23:05
Theo thông tin của Sở Y tế Bắc Ninh, đến nay toàn tỉnh đã ghi nhận 89 ca dương tính với SARS-CoV-2.

Hà Nội khuyến cáo người về từ vùng dịch tự cách ly, Bắc Ninh giãn cách xã hội từ chiều nay

Thời sự - P.V - 09/05/2021 22:47
Liên quan đến ổ dịch COVID-19 đang bùng phát ở Bắc Ninh, Hà Nội khuyến cáo tất cả người đi về từ huyện Thuận Thành phải thực hiện tự cách ly, theo dõi sức khỏe tại nhà.

Nhà thơ Myanmar chết thảm, mất nội tạng sau khi bị quân đội giam giữ qua đêm

Thế giới - Nhân Hoàng - 09/05/2021 22:41
Nhà thơ Khat Thi (Myanmar), người có tác phẩm tuyên bố phản đối chính quyền cai trị, đã chết trong trại giam sau bị quân đội giam giữ qua đêm và thi thể ông đã được trả lại với nội tạng bị loại bỏ.

Giám đốc công an hé lộ lý do nhiều người Trung Quốc nhập cảnh trái phép vào Vĩnh Phúc

Thời sự - Nhân Hoàng - 09/05/2021 22:30
Theo ông Đinh Ngọc Khoa, Giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Phúc, nhiều người Trung Quốc nhập cảnh trái phép vào tỉnh này do nơi đây có nhiều khu công nghiệp với số lượng lớn nhà xưởng Trung Quốc.

Tối 9.5, Việt Nam ghi nhận thêm 77 ca mắc COVID-19 trong cộng đồng

Thời sự - P.V - 09/05/2021 22:20
Tối 9.5, Bộ Y tế cho biết có thêm 87 ca mắc mới COVID-19 được ghi nhận, trong đó 10 ca nhập cảnh cách ly ngay; 77 ca trong cộng đồng.

Video: Quảng Nam siết chặt kiểm tra y tế người đến từ Đà Nẵng

Thời sự - Tiểu Vũ (thực hiện) - 09/05/2021 22:05
Tỉnh Quảng Nam thiết lập các chốt kiểm dịch chống COVID-19 để kiểm ra y tế người đến từ thành phố Đà Nẵng, nơi phát hiện có nhiều ca mắc COVID-19.

31 người ở Đà Nẵng nghi mắc COVID-19: 27 ca liên quan đến Thẩm mỹ viện AMIDA

Thời sự - P.V - 09/05/2021 22:00
Ngày 9.5, Đà Nẵng phát hiện 31 ca nghi mắc COVID-19, đều là F1, trong đó 27 người liên quan đến Thẩm mỹ viện Quốc tế AMIDA.

Bạc Liêu báo kết quả xét nghiệm 12 trường hợp F1 đi Đà Lạt liên quan BN3141

Thời sự - Nguyệt Danh - 09/05/2021 21:30
Cơ quan chức năng tỉnh Bạc Liêu xác định có 12 trường hợp F1 liên quan đến BN3141 có kết quả âm tính lần 1 với SARS-CoV-2.

Chủ tịch Vĩnh Phúc: Một số clip trên MXH không phải quay ở quán bar Sunny

Thời sự - P.V - 09/05/2021 21:00
Sau khi xác minh, công an cho Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc biết một số clip trên mạng xã hội không phải quay ở quán bar Sunny.

Thêm 2 bệnh nhân, Hà Nội ghi nhận 9 ca mắc COVID-19 ngày 9.5

Thời sự - P.V - 09/05/2021 20:30
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội đã thông tin thêm 2 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 tại cộng đồng, nâng tổng số ca lên 9 ca trong ngày 9.5.

Bắc Giang: 8 công nhân Công ty Shin Young VN dương tính SARS-CoV-2

Thời sự - P.V - 09/05/2021 20:20
Trưa 9.5, tỉnh Bắc Giang ghi nhận 8 công nhân của Công ty TNHH Shin Young Việt Nam, KCN Vân Trung (Việt Yên) dương tính với SARS-CoV-2.

5 ngày liền bùng phát COVID-19, Cuba đốt cháy giai đoạn tiêm vắc xin

Thế giới - Anh Tú - 09/05/2021 20:16
Hôm 8.5, Bộ Y tế Cuba báo cáo rằng quốc gia này vừa trải qua ngày thứ 5 liên tiếp ghi nhận số ca nhiễm mới hằng ngày tính bằng 4 chữ số.

Tình trạng 3 ca mắc COVID-19 điều trị ở Bệnh viện T.Ư Huế cơ sở 2

Thời sự - Quế Sơn - 09/05/2021 20:13
Ngay sau khi được có kết quả dương tính với SARS-CoV-2, 3 bệnh nhân đã được lực lượng y tế đưa đến Bệnh viện Trung ương Huế cơ sở 2 để điều trị.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 2, 10/05/2021