Bên tách cà phê - Kỳ 75: Cà phê và tiến trình phát triển của triết học

T.N.L07/09/2021 16:00
Bên tách cà phê - Kỳ 75: Cà phê và tiến trình phát triển của triết học

Trong suốt chiều dài lịch sử, cà phê và hàng quán cà phê đã tạo dựng môi trường lý tưởng cho sự hình thành những suy niệm về cuộc sống và thúc đẩy con người khám phá các chân lý toàn diện về cuộc đời.

ky-75-hinh-bia.jpg

Cà phê – diễn ngôn của sự sống

Triết học khởi sinh khi con người bắt đầu tìm kiếm lời giải đáp có luận chứng về sự sống trong tất cả các biểu hiện của nó, và không ngừng đi tìm chân lý để sống sáng suốt, hạnh phúc. Các trường phái, hệ thống triết học đã được định hình khi các triết gia liên tục trình bày, tranh luận, biện chứng xung quanh các quan điểm lý giải cho các câu hỏi.

picture1.png

Một thuật ngữ quan trọng trong triết học là Logos xuất phát từ chữ “λέγω” của Hy Lạp, dịch nghĩa là “tôi nói”. Logos được sử dụng trong triết học kể từ thời đại của triết gia Heraclite (khoảng 535 - 475 TCN) với khá nhiều nghĩa, có thể hiểu Logos là trí tuệ, sức mạnh sáng tạo, lý tính tối cao, quy luật phổ biến hoặc đơn thuần là lời nói thông thường… Cũng có thể hiểu “tôi nói” - Logos là một dạng biểu đạt của sự thông thái, như lập luận của Heraclite “sự thông thái bao gồm việc nói ra chân lý”.

Các triết gia đã coi ngôn luận – đối thoại là cần thiết cho tiến trình phát triển triết học. Bản thân các triết gia cũng là những người dám nói, dám công khai sử dụng lý trí của mình trong mọi vấn đề. Đồng thời họ cũng luôn biết lắng nghe người khác. Từ thế kỷ 4 trước công nguyên, Socrates - cha đẻ của triết học Hy Lạp cổ đại đã thảo luận về triết học trên đường phố Athens. Trong những cuộc nói chuyện, Socrates chia nhỏ vấn đề thành một hệ thống các câu hỏi liền mạch và những câu trả lời sẽ dần dẫn đến chân lý. Sau ông, các triết gia lừng danh như Plato, Aristotle, Epictetus,… cũng đã khám phá chân lý phổ quát thông qua những cuộc đối thoại biện chứng triệu tập trí tuệ của nhiều người.

Theo chiều kích đó, tính chất hàng quán cà phê đã trở thành nơi chốn để con người nói với nhau, về nhau, cho nhau. Bởi lẽ chỉ ở quán cà phê con người mới đủ tỉnh thức để nói về mình và lắng nghe người khác. Từ sự hội tụ chung quanh cà phê mà con người đã thật sự truy vấn trực diện các vấn đề về thế giới, về vai trò của con người và cách con người nên sống. Thông qua cà phê, con người đã nói về bản thân và tất cả những vọng động đã tạo nên con người.

picture12.png

Thế nên, chẳng phải ngẫu nhiên mà phần lớn các triết gia có ảnh hưởng chủ chốt trong sự ra đời của những trường phái triết học đã luôn xem cà phê là thức uống cần thiết. Triết gia Francis Bacon, người sáng lập chủ nghĩa kinh nghiệm từng viết trong tác phẩm Historia Vitae et Mortis rằng “Cà phê mang lại sức sống, sự thông thái và lòng dũng cảm”. Triết gia Immanuel Kant, người có ảnh hưởng nhất trong triết học phương Tây cận đại, luôn yêu cầu phải có cà phê đúng giờ để tỉnh thức thực hiện các công việc trong ngày. Một trong những nhà sáng lập triết học chính trị hiện đại - Thomas Hobbes thường xuyên tham gia các cuộc thảo luận trong các quán cà phê ở Oxford (Anh), nơi ông bày tỏ sự ủng hộ với các nguyên tắc cơ bản của tư tưởng tự do. Còn phòng làm việc của Søren Kierkegaard - triết gia đầu tiên của thuyết hiện sinh có ít nhất 50 bộ cốc đĩa để tự pha cà phê theo cách riêng của mình,…

Hàng quán cà phê - không gian hội tụ những tâm hồn lớn

Nếu cà phê là thức uống thăng hoa trí tuệ và là năng lượng thúc đẩy các triết gia khao khát truy cầu chân lý, thì hàng quán cà phê đã cung ứng không gian lý tưởng để hình thành các hệ thống tri thức lý luận, đóng vai trò quan trọng trong sự ra đời các trường phái triết học lớn.

Thế kỷ 17 - 18, thời kỳ rực rỡ của phong trào khai sáng, hàng quán cà phê là nơi hội tụ thường xuyên của các triết gia, bậc văn nhân, học giả tham gia đàm luận khai mở những luồng tư tưởng mới. Tại Pháp, quán Café Procope là nơi những nhà triết học vĩ đại như Denis Diderot, Voltaire, Montesquieu, Le Rond d'Alembert, Jean-Jacques Rousseau… thảo luận tìm đường cải thiện thế giới bằng sức mạnh tri thức. Café Procope cũng là nơi các triết gia khai sáng soạn thảo cuốn Encyclopédie nổi tiếng, tổng hợp kiến thức của thời đại nhằm thay đổi cách tư duy của con người. Vang danh trong lịch sử triết học còn có quán Café de la Régence, nơi diễn ra cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Karl Marx và Friedrich Engels vào tháng 8 năm 1844. Hai người đã tìm thấy sự đồng nhất về tư tưởng, quan điểm trong mọi vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó cộng tác theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học.

ky-75-hinh-3.jpg

Đến thế kỷ 20, một thời kỳ sôi động với những cuộc phiêu lưu lớn của tinh thần. Trong những bứt phá quan trọng của triết học thế kỷ 20 là sự ra đời của chủ nghĩa thực chứng logic, triết học ngôn ngữ và thuyết hiện sinh. Đây là các trường phái triết học được khởi xướng từ những tham luận học thuật tại quán cà phê, mà điển hình là từ nhóm Vienna Circle và nhóm Berlin Circle.

Vienna Circle là nhóm các nhà triết học và khoa học tìm cách tái nhận thức triết học một cách khoa học với các phương tiện logic hiện đại. Nhóm tổ chức thảo luận hàng tuần tại các quán cà phê ở Áo như Café Reichsrat, Café Central, Café Arkaden, Café Josephinum… Các vấn đề đưa ra tranh luận được đóng góp ý kiến và hoàn thiện thành các học thuyết triết học mới. Nổi bật trong đó, triết gia Moritz Schlick sáng lập trường phái triết học thực chứng logic, Ludwig Wittgenstein khám phá các khái niệm về bản chất ngôn ngữ và nhận thức luận, đặt nền móng cho bước chuyển biến của triết học ngôn ngữ.

Tính chất hoạt động tương đồng với Vienna Circle, nhóm Berlin Circle được thành lập vào năm 1926 ở Đức đặt trọng tâm vào mục tiêu khám phá các vấn đề triết học trong từng lĩnh vực cụ thể. Berlin Circle gọi triết học của mình là chủ nghĩa kinh nghiệm logic, để phân biệt chủ nghĩa thực chứng logic của Vienna Circle. Các thành viên Berlin Circle gặp nhau tại Café Dobrin ở Đức và một số quán cà phê ở Vienna. Nhóm đã đóng góp nhiều thành tựu trong toán học, vật lý, khoa học tự nhiên, đặc biệt là lý thuyết xác suất, logic toán học và thuyết tương đối.

Từ nửa sau thế kỷ 20 là bước phát triển của chủ nghĩa hiện sinh, tập trung phân tích ý nghĩa sự tồn tại của mỗi người thông qua cách sống, sự dấn thân và trách nhiệm cá nhân. Tiên khởi cho phong trào hiện sinh là Søren Kierkegaard – một triết gia uống cà phê như nghi thức sống, sau đó bùng nổ mạnh mẽ ở châu Âu. Nhiều nhà hiện sinh cho rằng triết học hàn lâm quá trừu tượng và tách biệt với trải nghiệm cụ thể của con người, và họ chọn hàng quán cà phê làm nơi suy niệm, luận bàn và viết. Quán Café de Flore được xem như trụ sở làm việc của Jean-Paul Sartre và Simone de Beauvoir. Ngoài ra còn có quán Les Deux Magots, La Closerie des Lilas cũng là điểm tập trung của các nhà triết học hiện sinh.

ky-75-hinh-4.png

Triết học đang phát triển dựa trên đại đối thoại liên văn hóa với tinh thần cởi mở và tương kính. Trong tiến trình này, loại hình quán cà phê triết luận khởi động tại Pháp từ cuối thế kỷ 20 đã phổ biến khắp thế giới với những cái tên như Café philosophique, Café-philo, Socrates Café,… đưa triết học xuống đường như phương pháp Socrates để giúp con người thấu suốt trên đường tìm kiếm ý nghĩa của sự sống. Những cật vấn trong quán cà phê là hình ảnh của những câu chuyện triết học từ thời sơ khởi với luận điểm “con người hãy tự nhận thức chính mình” của Socrate, đi qua giai đoạn bừng tỉnh của thế kỷ khai sáng đến các biến động trong triết học đương đại để làm sáng tỏ đến tận cùng các câu hỏi về vũ trụ và nhân sinh.

Có thể nói, bản chất việc gặp gỡ ở quán cà phê để hàn huyên chính là một biểu hiện của “văn minh đối thoại”, thông diễn ở mức cao nhất triết lý sống của mỗi người. Hay nói cách khác, hàng quán cà phê là không gian mà ở đấy bản thân con người được hoàn thiện triết lý sống bằng khả năng đối thoại với chính mình và đối thoại với người khác, làm gia tăng ý nghĩa của tồn tại con người để không chỉ sống mà là sống chân - thiện - mỹ.

Đón đọc kỳ sau: Søren Kierkegaard thức tỉnh bên tách cà phê.


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

'Rớt não' với từ ngữ miền Tây, nghe xong tưởng chơi đuổi hình bắt chữ nhưng cuối cùng "ủa, có lạ gì đâu bây!?"

Mà dù nói gì đi chăng nữa, câu chuyện về ngữ ngữ của 'tiếng miền Tây' sẽ được bàn ở đây 'trường kỳ kháng chiến' theo một cách đơn giản hơn bao giờ hết.
2

Bức ảnh ‘Cái nhìn’ giành Huy chương vàng

Bức ảnh “Cái nhìn” của nghệ sĩ nhiếp ảnh Huỳnh Hà đã vinh dự được Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam trao Huy chương vàng.
3

Cảm giác bơ vơ trong thơ Tế Hanh

Cảm giác ấy trong thơ Tế Hanh là cảm giác của một đứa trẻ, nó trong trẻo và buồn dịu nhẹ, nhưng đôi khi day dứt.
4

Bên tách cà phê - Kỳ 75: Cà phê và tiến trình phát triển của triết học

Trong suốt chiều dài lịch sử, cà phê và hàng quán cà phê đã tạo dựng môi trường lý tưởng cho sự hình thành những suy niệm về cuộc sống và thúc đẩy con người khám phá các chân lý toàn diện về cuộc đời.
5

Bộ ảnh cô bé có 'đôi mắt Pleiku' gây 'sốt' cộng đồng mạng

Mới đây, bộ ảnh về cô bé dân tộc Ba Na ở xã Glar, huyện Đak Đoa, Gia Lai đang nhận được hàng ngàn lượt yêu thích và chia sẻ trên mạng xã hội.

Không sao đâu!

Tôi nhớ, trong tiểu thuyết “Rừng Na-Uy” của Murakami, nhân vật con gái tên Midori - có nghĩa là “xanh lá cây”- đã có hai câu làm quen khá đơn giản với chàng trai mà cô sẽ yêu (và cũng sẽ yêu cô) là Watanabe.

Vườn Mẹ - Chuyện của những đứa con

Tôi đọc lại “Nhật ký chiến tranh” của nhà văn-liệt sĩ Chu Cẩm Phong, và gặp đoạn viết này của anh ngay tại mảnh đất Bình Dương, mảnh đất cát cháy đã ba lần được phong anh hùng, thuộc huyện Thăng Bình, Quảng Nam:

'Rớt não' với từ ngữ miền Tây, nghe xong tưởng chơi đuổi hình bắt chữ nhưng cuối cùng "ủa, có lạ gì đâu bây!?"

Mà dù nói gì đi chăng nữa, câu chuyện về ngữ ngữ của 'tiếng miền Tây' sẽ được bàn ở đây 'trường kỳ kháng chiến' theo một cách đơn giản hơn bao giờ hết.

Sự thay đổi cán cân giữa các nền văn minh

Sự va chạm giữa các nền văn minh và sự tái lập trật tự thế giới" mang đến một cái nhìn tổng quát về thế giới đương đại với những vấn đề, thách thức mà mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và mỗi cá nhân đều có trách nhiệm.

Vẻ đẹp của 'nàng thơ cuối cùng nổi tiếng nhờ hội họa'

Hơn 240 bức tranh được thực hiện bí mật trong vòng 15 năm, toàn bộ tác phẩm chỉ xoay quanh một người mẫu. Sự bí mật này đã đưa lại không ít rắc rối cho họa sĩ khi loạt tác phẩm được công khai.

Nhà thơ Thanh Thảo bình thơ của Trần Vũ Mai

Thơ Trần Vũ Mai có một thứ âm nhạc riêng, nó gần như một thương hiệu của thơ anh.

Những góc ảnh đẹp mê hồn bằng kỹ thuật chụp hồng ngoại

Bằng kỹ thuật chụp hồng ngoại, cảnh sắc thiên nhiên của vùng đất Nam Mỹ qua ống kính của Paolo Pettigiani, một nhiếp ảnh gia Ý đều mang sắc hồng mộng mơ và huyền ảo.

Có nên từ bỏ nghi thức bắt tay?

Khi đại dịch hoành hành, một công ty tổ chức sự kiện ở thành phố Kansas nảy ra ý tưởng dùng nhãn dán "I Shake Hands” (Tôi bắt tay) để hóa giải những cuộc gặp khó xử.

Liệu Sài Gòn - TP.HCM sắp trở lại năng động như xưa?

Thời sự - Nguyễn Công Khế - 19/09/2021 18:30
Trung tâm Hồi sức tích cực Bệnh viện Bạch mai tại TP.HCM (Bv Dã chiến 16 tại Quận 7), cách nay từ 2 đến 3 tuần, mỗi ngày có từ 18 đến 30 bệnh nhân tử vong. Một tuần trở lại đây, con số tử vong chỉ còn 10 tới 15 ca một ngày.

Người ủng hộ ông Trump lại biểu tình tại Điện Capitol

Thế giới - Hoàng Vũ - 19/09/2021 18:00
Hàng trăm sĩ quan tuần tra trong khuôn viên của Điện Capitol và hàng rào đen cao 2,44m bao quanh tòa nhà đã được dựng lại. Nhiều lo lắng về khả năng lặp lại sự kiện bạo loạn xảy ra vào ngày 6.1 tại đây.

6 điểm nhấn trận West Ham - Man United: Ronaldo gặp đối thủ khó chịu, Sancho dự bị?

Thể thao - Sơn Vân - 19/09/2021 17:30
Manchested United sẽ làm khách West Ham lúc 20 giờ tối nay trong khuôn khổ vòng 5 Premier League và dưới đây là 6 điều cần chú ý tại sân vận động London.

Các nước theo chiến lược 'Zero COVID' và bài toán mở cửa lại

Công nghệ - Quỳnh Yên - 19/09/2021 17:00
Một số nơi từng rất thành công trong việc khống chế COVID-19 theo chiến lược “Zero COVID” nay đang thận trọng hạ thấp các hàng rào bảo vệ, trong khi giảm thiểu nguy cơ bệnh dịch trở thành một bệnh đặc hữu (endemic) mà thôi, theo Tạp chí Science…

Thế giới có thể làm gì khi Triều Tiên không ngừng phát triển tên lửa?

Thế giới - Cẩm Bình - 19/09/2021 16:30
Giáo sư Robert Kelly, thuộc đại học quốc gia Busan, Hàn Quốc, nhận xét rằng CHDCND Triều Tiên đã đạt những bước tiến ấn tượng trong công nghệ tên lửa. Thế nhưng, đây là một tin xấu cho Hàn Quốc, Mỹ và cả thế giới.

Thành phố Hạ Môn của Trung Quốc yêu cầu người dân ở nhà dịp lễ

Thế giới - Cẩm Bình - 19/09/2021 16:23
Ngay ngày đầu tiên của kỳ nghỉ Trung thu, thành phố Hạ Môn ở đông nam Trung Quốc đã phải siết chặt hạn chế nhằm kiểm soát đợt dịch COVID-19 mới bùng phát.

Phân bổ 8 triệu liều vắc xin Vero Cell cho 25 tỉnh thành, Hà Nội nhận nhiều nhất

Thời sự - P.V - 19/09/2021 16:00
Theo quyết định phân bổ 8 triệu liệu vắc xin Vero Cell, Hà Nội là địa phương được nhận nhiều nhất với gần 1,4 triệu liều.

Chưa có dữ liệu để đánh giá hiệu lực bảo vệ của vắc xin Nano Covax

Sức khỏe - Hồ Quang - 19/09/2021 15:30
Ngày 19.9, Bộ Y tế đã chính thức thông báo kết luận của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học quốc gia đối với vắc xin Nano Covax do Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Dược Nanogen sản xuất.

Ông “Quản lý” đâu rồi?

Thời sự - Từ Kế Tường - 19/09/2021 15:00
Nhiều cơ sở làm ăn, kinh doanh bất chính hoạt động công khai trước mũi của ông “Quản lý”, không chỉ hoạt động trong một thời gian mà hoạt động liên tục mỗi ngày, mỗi mùa…

9.853 người xét nghiệm PCR âm tính trước lúc bay, chỉ 1 khách mắc COVID-19 sau khi hạ cánh

Khoa học - Sơn Vân - 19/09/2021 14:30
Một nghiên cứu của hãng Delta Air Lines tại Ý cho thấy xét nghiệm PCR bắt buộc được thực hiện trong vòng 3 ngày trước khi bay đã loại bỏ được phần lớn những khách mắc COVID-19.

'Một nắm đậu phộng bằng một nắm thuốc bổ, nhưng không tốt cho 4 nhóm người này, đừng ăn kẻo mang họa

Sức khỏe - 19/09/2021 14:00
Những nhóm người dưới đây nếu tiêu thụ lạc quá nhiều trong thời gian dài còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Bạo lực gia đình 'nở rộ' mùa COVID-19

Giới trẻ - 19/09/2021 13:30
Theo thống kê của một số tổ chức tư vấn, hỗ trợ nạn nhân bị bạo hành, tình trạng bạo lực gia đình trong đại dịch COVID-19 có xu hướng tăng lên và nghiêm trọng hơn. Người bị bạo lực phần lớn là phụ nữ và trẻ em.

Khánh Hòa sẽ lại đón du khách nội địa vào khoảng giữa tháng 10

Du lịch - 19/09/2021 13:00
Khoảng giữa tháng 10 tới, các hoạt động du lịch ở tỉnh Khánh Hòa sẽ được tái khởi động với việc đón du khách nội tỉnh, sau đó sẽ mở rộng sang đón khách nội địa và khách quốc tế có "hộ chiếu vắc xin".

Hội đồng đạo đức: Nano Covax có tác dụng với chủng Delta, Alpha

Khoa học - LAN ANH - 19/09/2021 12:30
Trong thông cáo vừa được Bộ Y tế phát đi về phiên họp chiều 18-9 của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh quốc gia, Nano Covax đảm bảo tính an toàn, sinh miễn dịch, ước tính hiệu quả bảo vệ đủ căn cứ chuyển hồ sơ đề nghị xem xét cấp phép.

Thủ tướng chỉ đạo kiểm tra việc người dân ở TP.HCM lên phường hỏi cứu trợ

Thời sự - Lam Thanh - 19/09/2021 12:00
Thủ tướng yêu cầu UBND TP.HCM chỉ đạo kiểm tra, kịp thời hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn nhưng không thuộc đối tượng theo quy định.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS
Chủ nhật, 19/09/2021