Sống trong cõi vô thường – Khi con người mệt mỏi vì muốn kiểm soát mọi thứ

Khi hạnh phúc được định nghĩa như một trạng thái ổn định, bất biến, thì bất kỳ biến động nào của cuộc sống cũng trở thành điều cần né tránh, thậm chí bị xem như một thất bại cá nhân.

Nhưng nếu nhìn lại, cuộc đời hiếm khi vận hành theo cách bằng phẳng như kỳ vọng. Có những ngày thuận lợi, có những giai đoạn chông chênh; có lúc ta cảm thấy trọn vẹn, cũng có lúc rơi vào trạng thái trống rỗng. Những nhịp điệu ấy lặp đi lặp lại, không phân biệt giàu nghèo hay địa vị. Người thiếu thốn tin rằng tiền bạc sẽ mang lại sự dễ dàng, trong khi người đủ đầy lại khao khát sự bình yên. Ngay cả những người tưởng như “có tất cả” vẫn không tránh khỏi cảm giác bất mãn. Điều đó cho thấy, vấn đề không nằm ở hoàn cảnh, mà ở cách con người định nghĩa sự hoàn hảo – một đường thẳng mà thực tế chưa từng tồn tại.

Om Swami không phải là một tác giả lý thuyết thuần túy. Trước khi trở thành một nhà tu hành và người dẫn dắt tinh thần, ông từng là một doanh nhân công nghệ thành đạt, sở hữu bằng MBA từ Đại học Sydney và đạt được thành công tài chính từ rất sớm. Nhưng bước ngoặt lớn xảy ra khi ông quyết định rời bỏ toàn bộ cuộc sống vật chất để bước vào hành trình thiền định dưới chân dãy Himalaya, nơi ông sống trong điều kiện tối giản suốt nhiều tháng. Sau đó, ông sáng lập tu viện Sri Badrika Ashram tại Ấn Độ và bắt đầu hành trình viết sách, đưa những triết lý sâu sắc đến gần hơn với công chúng .

Không dừng lại ở Sống trong cõi vô thường, Om Swami còn ghi dấu ấn với nhiều tác phẩm như A Million Thoughts – cuốn sách giải mã thiền định theo cách thực tiễn; Mind Full to Mindful – hành trình chuyển hóa từ một tâm trí hỗn loạn sang trạng thái tỉnh thức; hay If Truth Be Told – hồi ký cá nhân về quá trình rời bỏ vật chất để tìm kiếm ý nghĩa sống. Những cuốn sách này, dù khác nhau về cách tiếp cận, đều có chung một điểm: biến những khái niệm tưởng chừng cao siêu thành trải nghiệm gần gũi, dễ hiểu, và có thể áp dụng vào đời sống thường ngày.

Chính trải nghiệm “đi qua đủ đầy rồi chủ động từ bỏ” này khiến góc nhìn của Om Swami trở nên khác biệt. Ông không phủ nhận vai trò của kỳ vọng, thậm chí xem đó là động lực của tiến bộ. Nhưng khi kỳ vọng trở nên phi thực tế – đặc biệt là niềm tin rằng những điều tốt đẹp phải kéo dài mãi mãi – nó trở thành nguồn gốc của khổ đau. Con người không đau vì sự thay đổi, mà đau vì chống lại sự thay đổi đó. Khi một mối quan hệ rạn nứt, một công việc không còn như trước hay một niềm vui dần phai nhạt, thứ khiến ta tổn thương không phải là bản thân sự kiện, mà là khoảng cách giữa thực tế và điều ta từng tin sẽ “không bao giờ xảy ra”.

Nhìn lại hành trình cá nhân của ông, từ một triệu phú công nghệ ở tuổi 25 đến một người sống ẩn dật nơi Himalaya, có thể thấy rõ một nhận thức cốt lõi: mọi thứ tồn tại được là nhờ sự thay đổi. Nếu bầu trời giữ chặt những đám mây, sẽ không có mưa. Nếu không có mưa, đại dương sẽ cạn. Và nếu không có sự vận động, sự sống cũng không thể tiếp diễn. Sự vô thường, vì thế, không phải là điều cần sợ hãi, mà là điều kiện để thế giới vận hành.

Khi hiểu được điều này, con người có thể bắt đầu giảm bớt sự kháng cự. Một người từng yêu ta hôm qua có thể rời đi vào ngày mai; một mối quan hệ từng căng thẳng có thể trở nên dịu lại theo thời gian. Khi xem đó là một phần tất yếu của đời sống, ta không còn đặt kỳ vọng vào sự vĩnh viễn, và vì thế cũng bớt tổn thương khi sự vĩnh viễn ấy không tồn tại.

Om Swami

Từ góc nhìn này, Om Swami đưa ra một luận điểm đáng chú ý: đau đớn là điều không thể tránh khỏi, nhưng đau khổ là một lựa chọn. Mất mát là điều chắc chắn sẽ xảy ra, nhưng việc ta có chìm trong nỗi buồn hay không lại phụ thuộc vào cách ta phản ứng. Triết lý Phật giáo gọi đó là vô thường và vô ngã – không có gì tồn tại mãi mãi, và cũng không có một bản thể cố định để bám víu. Sự bám chấp, dù là vào tiền bạc, tình cảm hay danh vọng, chính là nguyên nhân khiến con người đau đớn hơn khi buộc phải buông bỏ.

Trong bối cảnh hiện đại, áp lực không còn đến từ sự thiếu thốn, mà từ sự quá tải. Con người bị cuốn vào công việc, mục tiêu, tham vọng và nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Hội chứng FOMO khiến nhiều người liên tục ép bản thân phải theo kịp mọi nhịp chuyển động, từ thông tin đến cơ hội. Cái giá phải trả không chỉ là sự mệt mỏi thể chất, mà còn là sự hao mòn về tinh thần. Khi mọi thứ đều trở thành “cuộc đua”, khả năng tận hưởng hiện tại dần biến mất.

Om Swami gợi ý một cách quan sát đơn giản: hãy nhìn vào dòng chảy của thời gian. Từng phần ngàn giây trôi qua trên đồng hồ, nhanh đến mức ta gần như không nhận ra. Cuộc sống cũng vận hành theo cách tương tự. Mỗi khoảnh khắc xuất hiện rồi biến mất, nhường chỗ cho khoảnh khắc tiếp theo. Chính sự liên tục ấy tạo nên vẻ đẹp của đời sống, dù nó cũng đồng nghĩa với việc không có gì có thể được giữ lại mãi mãi.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn không nằm ở việc kiểm soát sự thay đổi – điều vốn vượt ngoài khả năng của con người – mà ở cách ta sống cùng nó. Không phải bằng những khẩu hiệu tích cực quen thuộc, mà bằng sự hiểu biết rõ ràng về bản chất của cuộc sống. Sống trọn vẹn trong từng khoảnh khắc, yêu thương khi còn có thể, và biết ơn ngay cả những điều nhỏ bé, theo Om Swami, không phải là lời khuyên mang tính lý tưởng, mà là một cách thích nghi thực tế với một thế giới luôn biến động.

Sống trong cõi vô thường vì thế không phải là cuốn sách đưa ra giải pháp nhanh cho hạnh phúc. Nó không dạy người đọc “sống tốt hơn” theo nghĩa thông thường, mà buộc họ phải đối diện với những câu hỏi khó chịu hơn: điều gì thực sự khiến ta đau khổ, ta đang cố giữ điều gì, và liệu có điều gì tồn tại vĩnh viễn hay không. Những câu hỏi ấy không có câu trả lời chung, nhưng chính quá trình suy tư có thể giúp mỗi người nhìn lại cách mình đang sống.

Và có lẽ, điều còn lại sau tất cả không phải là một kết luận, mà là một khả năng: nếu chấp nhận rằng mọi thứ rồi sẽ qua đi – kể cả những điều ta yêu nhất – liệu ta có thể sống nhẹ nhàng hơn, hay chính điều đó lại khiến ta sợ hãi hơn?