‘Sống trong cõi vô thường’ - Bản chất cuộc sống là thay đổi, còn hạnh phúc hay không là do chúng ta

Trong “Sống trong cõi vô thường” (tựa gốc: The Big Questions of Life), Om Swami - một bậc thầy tâm linh, nhà huyền môn và tác giả của nhiều quyển sách bán chạy - sẽ đưa người đọc vào cuộc đối thoại với những vấn đề muôn thuở: làm sao để thoát khỏi đau khổ, làm thế nào để đối diện với sự mất mát, có gì tồn tại vĩnh hằng không, hay làm sao để chữa lành nỗi cô đơn... Mỗi phần trong sách là một chuỗi câu hỏi, câu chuyện và suy ngẫm, giúp ta nhận ra rằng những khúc mắc mà ta trăn trở bấy lâu, lại có thể được nhìn nhận dưới một góc nhìn vô cùng đơn giản.

Cuộc sống vốn dĩ không hoàn hảo

Đầu tiên, hãy thử nhìn lại cuộc đời của chính bạn, có phải nó hiếm khi bằng phẳng không? Sẽ có lúc thuận lợi, và có lúc khó khăn. Sẽ có lúc cực kỳ vui vẻ, và cũng có lúc ta trở nên buồn bã, tuyệt vọng. Những giai đoạn thăng trầm của cuộc đời cứ đến rồi lại đi, không thể có chuyện mỗi ngày đều diễn ra đúng như ta mong đợi hay lúc nào cũng nhận được tin vui. Ai cũng như vậy, nhưng ta lại nghĩ, cuộc đời của mình chỉ toàn đau khổ, còn cuộc đời của người kia thì sung sướng biết bao.

Người thiếu tiền thì nghĩ là người nhiều tiền có cuộc sống dễ dàng hơn. Người giàu có nhưng bận rộn thì lại cho rằng những người làm giờ hành chính mới thật sự sung sướng. Người khỏe mạnh muốn được giàu sang, còn người giàu có lại mong được hạnh phúc. Nhưng bạn biết không, ngay cả những người vừa khỏe mạnh vừa giàu có, gần như có đủ mọi thứ trên đời, vẫn cảm thấy bất mãn, vẫn phải chật vật chống chọi với những khó khăn của riêng mình. Bởi vì cuộc sống vốn dĩ là không hoàn hảo như một đường kẻ thẳng tắp.

Thế mà chúng ta lại gọi tất cả những thứ không đúng với kỳ vọng của mình là “đau khổ”. Dù là một chút khó chịu, một tình huống phức tạp hay một vấn đề khó khăn, bất cứ thứ gì làm ta bất an sẽ ngay lập tức trở thành thứ ta muốn loại bỏ. Tuy vậy, dưới góc nhìn của Om Swami, vấn đề không nằm ở kỳ vọng, vì kỳ vọng mới là động lực cho mọi tiến bộ, cả về vật chất lẫn tinh thần. Vấn đề thật sự nằm ở bản chất phi thực tế của những kỳ vọng ấy, đặc biệt là mong muốn lớn nhất rằng mọi điều tốt đẹp trong cuộc đời sẽ mãi không thay đổi.

Om Swami trở thành triệu phú công nghệ khi mới 25 tuổi và có một cuộc sống mà người khác nhìn vào chỉ thấy ao ước. Nhưng chỉ năm năm sau, ông đã bỏ lại sau lưng những căn hộ cao cấp ở Sydney và London, đến sống trong một gian nhà đất đơn sơ ở một vùng hẻo lánh dưới chân dãy Himalaya suốt mười ba tháng để thực hành thiền định.

Khi chủ động từ bỏ cuộc sống vật chất, Om Swami đã nhận ra được bản chất thật sự của cuộc sống: Mọi sự vật trong thế giới và vũ trụ này có thể tiếp tục tồn tại và ổn định bởi vì nó không ngừng thay đổi. Nếu bầu trời cứ giữ chặt lấy những đám mây mà không để chúng tan đi thì sẽ không còn mưa nữa, và rồi các đại dương cuối cùng sẽ khô cạn và hành tinh này sẽ không thể tiếp tục tồn tại.

Nếu có thể ý thức được bản chất tạm bợ của thế gian, nghịch cảnh sẽ không còn làm ta đau khổ nhiều như trước. Khi chấp nhận rằng những người ủng hộ ta hôm nay có thể quay lưng với ta vào ngày mai, hoặc kẻ thù hôm nay có thể trở thành đồng minh vào ngày mai, hành động của họ sẽ không còn làm ta bất ngờ.

Khi ta hạnh phúc, hãy tự nhắc mình là niềm vui sẽ không kéo dài mãi. Còn khi ta buồn, ta tự hỏi mình tại sao: Điều gì đang khiến mình khó chịu? Tại sao mình lại phản ứng như vậy? Phản ứng này có phù hợp với con người mình không?... Những câu hỏi ấy sẽ khơi dậy mạch nước ngầm của chánh niệm, giúp xoa dịu cõi lòng đang khô héo của ta gần như ngay lập tức.

Như Om Swami chia sẻ: “Mọi thứ cuối cùng đều sẽ tan biến. Rời xa những thứ ta yêu quý không phải là chuyện “có xảy ra hay không”, mà chỉ là “khi nào thì xảy ra”. Đó là chuyện sớm muộn gì cũng đến và bạn không thể tránh khỏi. Tuổi thơ, thanh xuân, tuổi trẻ, tuổi già… tất cả đều sẽ qua đi. Người yêu bạn tha thiết vào ngày hôm qua có thể sẽ ghét bỏ bạn vào ngày mai. Những ký ức về người mà bạn đã từng yêu sâu đậm giờ đây có thể chỉ khiến bạn đau buồn. Đó chính là luân hồi: tạm bợ và luôn thay đổi.”

Đau khổ là một lựa chọn

Đức Phật nói rằng thế giới này là anitya và anatman. Anitya nghĩa là vô thường – không có gì bền vững mãi mãi, còn anatman là vô ngã – bản chất thay đổi không ngừng của thế giới, không có bất cứ bản ngã cố định nào. Sự bám chấp (moha) vào niềm tin của chính mình chỉ có thể là sự vô minh (avidya), dấu hiệu của một tâm trí chưa thức tỉnh, một ý thức còn đang say ngủ. Ta muốn sắc đẹp, tiền bạc, gia đình, tuổi trẻ, địa vị… tồn tại mãi mãi. Sự bám chấp khiến ta đau đớn khủng khiếp mỗi khi buộc phải buông bỏ những thứ mình muốn giữ lấy.

Dưới góc nhìn minh triết của Om Swami, “đau đớn là điều không thể tránh khỏi, nhưng đau khổ là một lựa chọn. Mất mát là chuyện tất yếu, còn đau buồn thì không. Cái chết chắc chắn sẽ đến. Còn cuộc sống… lại không bao giờ chắc chắn”. Chính sự bất định, khó đoán và thậm chí là phi lý ấy khiến cuộc đời đáng sống. Bạn có thể nghĩ cuộc đời đáng sợ, nhàm chán và đầy toan tính, hoặc thú vị, tươi đẹp và lôi cuốn - mọi lựa chọn nằm ở suy nghĩ của bạn. Việc tự nhắc nhở mình về bản chất vô thường của vạn vật sẽ giúp ta sống thuận theo quy luật của tự nhiên và đưa ra những lời lẽ, sự lựa chọn đúng đắn.

Ngày nay, hầu hết chúng ta đều bị cuốn theo công việc, mục tiêu, tham vọng và đủ thứ khác. Chúng ta cảm thấy nếu không nắm hết mọi thông tin thì mình sẽ bị tụt lại phía sau, và tâm lý sợ bỏ lỡ (FOMO) khiến chúng ta ép bản thân cố gắng quá mức. Cái giá phải trả là sức khỏe tinh thần cũng như thể chất của chúng ta ngày càng suy kiệt.

Om gợi ý, nếu bạn muốn cảm nhận rõ hơn về dòng chảy thời gian, hãy nhìn vào đồng hồ bấm giờ, bạn sẽ thấy từng phần ngàn giây đang trôi qua vùn vụt. Cuộc sống của chúng ta cũng đang trôi nhanh như vậy. Hàng triệu sinh vật được sinh ra và chết đi chỉ trong tích tắc. Bánh xe thời gian quay không ngừng nghỉ. Khoảnh khắc hiện tại này rồi cũng phải nhường chỗ cho khoảnh khắc hiện tại tiếp theo. Hiện tại phải nhường đường cho tương lai tiến đến.

Chính sự tuần hoàn bất tận của từng khoảnh khắc đến rồi đi ấy đã tạo nên vẻ đẹp cho sự bất định trong cuộc sống. Sự tuần hoàn đó là điều nằm ngoài tầm hiểu biết hay khả năng kiểm soát của chúng ta. Điều tốt nhất ta có thể làm là sống trọn vẹn, yêu thương và vui mừng đón nhận từng khoảnh khắc, với lòng biết ơn. Theo Om Swami, đây chính là con đường dẫn đến sự bình yên.

Ngày nay, chúng ta đã quá quen với những lời khuyên như “hãy tích cực lên”, “hãy yêu bản thân”, “hãy buông bỏ”, nhưng “Sống trong cõi vô thường” không dạy bạn “sống tốt hơn” theo cách như vậy. Thực tế, Om Swami buộc bạn phải nhìn thẳng vào bản chất của đời sống, hiểu được điều gì đang khiến bạn mắc kẹt trong đau khổ.

Cuốn sách sẽ giúp bạn khai sáng, an ủi, đồng thời thúc đẩy bạn suy tư, chiêm nghiệm để cuối cùng tự tìm thấy câu trả lời cho những câu hỏi lớn về chính cuộc đời mình.

Om Swami

Sau khi lấy bằng MBA tại Đại học Sydney và tạo dựng một sự nghiệp kinh doanh thành công, Om Swami trải qua một sự thức tỉnh tâm linh sâu sắc và quyết định từ bỏ mọi mưu cầu vật chất. Ông đã dành nhiều năm chuyên tâm thiền định dưới chân dãy Himalaya. Sau đó, ông sáng lập tu viện Sri Badrika Ashram tại Ấn Độ để hướng dẫn cho người muốn học đạo đến từ khắp nơi trên thế giới.

Các tác phẩm của Om Swami khiến những triết lý cao siêu, phức tạp trở nên gần gũi và dễ tiếp cận với đông đảo độc giả. Một số tác phẩm tiêu biểu: If Truth be Told: A Monk's Memoir, Mind Full to Mindful: Zen Wisdom from a Monk’s Bowl, A Million Thoughts: Learn All About Meditation from a Himalayan Mystic, The Last Gambit…