GS.VS Nguyễn Văn Hiệu sinh năm 1938. Năm 1956, ông tốt nghiệp cử nhân Vật lý loại xuất sắc, giảng dạy tại trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội). Ở tuổi 22, ông được cử sang làm việc tại Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (cũ). Đây được xem là một trung tâm nghiên cứu vật lý nổi tiếng thế giới lúc bấy giờ.
Ông được đánh giá là một Giáo sư ngành vật lý lý thuyết và vật lý toán học xuất sắc của Việt Nam, là Viện sĩ nước ngoài của Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô.
Ông là người người có đóng góp lớn trong việc thành lập Viện Vật lý - Viện Khoa học Việt Nam. Trong 60 năm hoạt động, ông từng đảm nhiệm các vị trí Viện trưởng Viện Vật lý, Viện trưởng Viện Khoa học vật liệu, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam.
GS.VS Nguyễn Văn Hiệu còn là một trong số rất ít các nhà khoa học Việt Nam coi khoa học là sự nghiệp suốt đời. Các công trình khoa học của ông trải rộng trên nhiều lĩnh vực.
Ngoài những công trình nổi tiếng thế giới về Vật lý hạt cơ bản, Vật lý lý thuyết chất rắn và quang tử, GS.VS Nguyễn Văn Hiệu còn là tác giả, đồng tác giả và nhà kiến tạo nhiều công trình nghiên cứu ứng dụng có tác động lớn đến sự phát triển của đất nước, như công trình thoát lũ miền Tây tại đồng bằng sông Cửu Long.
Ông được trao tặng nhiều giải thưởng về khoa học có uy tín ở trong nước cũng như trên thế giới (Giải thưởng Lê nin về Khoa học và Kỹ thuật năm 1986, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 về khoa học và kỹ thuật năm 1996...), được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương độc lập hạng nhất (năm 2009), danh hiệu Nhà giáo nhân dân (năm 2010).
