‘Để hiểu một người’ có dễ không?

Quyển sách “Để hiểu một người” của David Brooks, sẽ đúc kết sinh động từ cuộc sống về nghệ thuật lắng nghe và được lắng nghe. Từ đó khơi gợi bạn nghiền ngẫm lời giải đáp cho những câu hỏi trên.

Đại dịch vô cảm

David Brooks đã dùng cụm từ “Đại dịch vô cảm” để đề cập đến cuộc “khủng hoảng kết nối” giữa người với người trong thời đại chúng ta đang sống. Ông cho rằng, con người cần sự công nhận cũng như cần thức ăn và nước uống. Không có hình phạt nào tàn nhẫn hơn việc phớt lờ người khác, bởi nó khiến người ta cảm thấy mình không còn quan trọng, thậm chí như vô hình.

Thế nhưng đời sống hiện nay lại khiến con người ngày càng xa nhau: khác biệt quan điểm dễ biến thành thù địch, công nghệ kéo ta vào thế giới riêng, còn những tương tác thật thì ngày càng ít đi. Tình bạn, sự thân mật và lòng tin vì thế cũng bị bào mòn.

Brooks cho rằng khủng hoảng lớn nhất của thời nay không chỉ nằm ở kinh tế hay chính trị, mà còn ở đời sống tình cảm và các mối quan hệ. Khi con người không còn biết nhìn nhận và thấu hiểu nhau, xã hội dễ trở nên lạnh lùng hơn, còn mỗi cá nhân thì dễ rơi vào cảm giác cô lập. Tình trạng cô đơn dẫn đến sự xấu tính. Nỗi đau không được chuyển hóa sẽ lây lan. Kéo theo đó là sự sụp đổ lòng tin.

Tác giả dẫn các dữ liệu điều tra xã hội học ở Mỹ cho thấy sự gia tăng tình trạng thù địch và vô cảm. Tỉ lệ trầm cảm tăng vọt từ đầu thế kỳ 21, tỉ lệ tự tử cũng tăng. Sự sụp đổ của các mối quan hệ xã hội được thể hiện rõ nhất qua khủng hoảng lòng tin. Trong xã hội có lòng tin thì con người dễ tập trung lại và hợp tác cùng nhau. Nhưng xã hội mất lòng tin, khả năng này sẽ tan rã.

Theo David Brooks, trong nhiều thế kỷ trước, ở Mỹ, trường học đặc biệt tập trung vào việc bồi dưỡng đạo đức. Nhiệm vụ chính của trường học là tạo ra những con người có phẩm giá, trung  thực, lịch thiệp và tôn trọng những người xung quanh.

Sau Thế chiến II, trọng tâm của giáo dục không còn là bồi dưỡng đạo đức nữa. Những nhà giáo dục giờ đây quan tâm nhiều hơn đến điểm SAT ( Scholastic Assessment Test- bài kiểm tra đánh giá năng lực học tập của học sinh). Việc thiếu đi những kỹ năng đạo đức cơ bản đã gây ra sự mất kết nối, xa cách và một nền văn hóa để mặc cho cái ác lộng hành.

Đầy trăn trở về việc gầy dựng lại sự kết nối giữa con người với nhau, David Brooks đã viết “Để hiểu một người”, với mục đích giúp người đọc có kỹ năng tốt hơn trong nghệ thuật thấu hiểu người khác, khiến họ cảm thấy được nhìn nhận, lắng nghe và thấu hiểu…Vì theo ông, sống theo cách này có thể mang lại cho con người những niềm vui sâu sắc nhất.

Kẻ tắt đèn và người soi sáng

Để nói về cách đối xử với người khác, David Brooks đã dùng hình ảnh “Kẻ tắt đèn” và “Người soi sáng” để chỉ ra cách thức con người nhìn nhận người khác và gợi mở những nghệ thuật lắng nghe hữu hiệu nhất.

Theo tác giả, cách một người nhìn nhận thế giới đã tạo nên thực tại của người ấy. Để thực sự hiểu người khác, bạn phải biết chút ít về cách họ trải nghiệm thế giới, về cách họ hiểu bạn. Có thể thấu hiểu người khác và đồng hành cùng họ là điều quan trọng nhất trên thế giới. David Brooks cho biết, ông đã dành đến bốn năm để học các kỹ năng giúp nhìn nhận và thấu hiểu người khác, khiến họ cảm thấy bản thân có giá trị, được tôn trọng và có cảm giác an toàn.

David Brooks cho rằng, trong một đám đông đều có những Kẻ tắt đèn và Người soi sáng. Kẻ tắt đèn khiến người khác cảm thấy nhỏ bé và vô hình. Họ xem người khác như đối tượng để lợi dụng chứ không phải để kết bạn. Họ đánh đồng và phớt lờ những người xung quanh. Họ tập trung vào bản thân đến mức không để ý đến sự tồn tại của ai khác. Họ bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa hiện thực ngây thơ, cho rằng những gì họ nhìn thấy cũng chính là những gì người khác phải nhìn thấy. Họ có khuynh hướng đánh giá thấp người khác. Họ cứ giữ khư khư một cách nghĩ về bạn, trong khi bạn đã lớn lên, đã thay đổi sâu sắc…

Người soi sáng thì luôn muốn hiểu thêm về người khác. Họ tỏa ra ánh sáng của sự quan tâm và khiến người khác cảm thấy bản thân họ to lớn hơn, sâu sắc hơn, được tôn trọng và được khích lệ. Người soi sáng là một phước lành đối với những người chung quanh họ. Họ cảm thông cho những khuyết điểm của người khác, họ hiểu rằng ai trong chúng ta cũng có mặt hạn chế. Họ tha thứ cho những thiếu sót của người khác vì ý thức được rằng ai trong chúng ta cũng có những lúc hành động dại dột. Họ chấp nhận thực tế rằng xung đột là điều không thể tránh khỏi, họ tôn trọng và muốn hiểu rõ hơn lý do đằng sau những bất đồng…

Điều đó cho thấy thấu hiểu người khác là một thách thức vô cùng khó khăn. Mỗi con người đều là một bí ẩn không thể hiểu thấu, mà chúng ta thì chỉ có thể nhìn họ từ bên ngoài. Chúng ta rất dễ đánh giá sai về người khác khi chỉ nhìn thấy một phần của họ. Để có thể nhìn nhận người khác một cách trọn vẹn, chúng ta cần rèn luyện để có cả một nghệ thuật, một bộ kỹ năng, một cách sống. Và điều quan trọng là phải có sự kết nối, tiếp xúc trực tiếp.

Theo tác giả, chất lượng cuộc sống của chúng ta và sự lành mạnh của xã hội phụ thuộc phần lớn vào cách chúng ta đối xử với nhau qua những tương tác nhỏ nhặt hằng ngày. Trên mạng xã hội, nhiều khả năng bạn sẽ bị ảo tưởng rằng mình có thể thực hiện các tương tác xã hội mà không cần đến những hành động giao tiếp. Trong khi đó, chính những hành động giao tiếp thật sự mới là yếu tố xây dựng nên tình cảm, lòng tin và sự quan tâm. Trên mạng xã hội, cảm giác kích thích thay thế sự thân tình. Ở đó, thấu hiểu thật hiếm hoi, còn phán xét thì đầy rẫy…

“Để hiểu một người” không phải là một quyển sách lý thuyết khô khan, mà là những câu chuyện kể rất đời, đầy cảm xúc; là sự trải lòng của tác giả về những thực tại sống động trong mối quan hệ giữa con người với con người. Đọc nó, ta sẽ hiểu thêm vì sao con người cần giao tiếp, lắng nghe, thấu hiểu lẫn nhau, và làm cách nào để đạt được điều đó. Và bạn sẽ hiểu vì sao lắng nghe người khác cũng là một cách làm cho đời sống bớt cô độc hơn.

*David Brooks là một trong những tác giả và nhà bình luận hàng đầu nước Mỹ. Ông là cây bút chuyên viết mục Góc nhìn của tờ New York Times và thường xuyên xuất hiện trên các chương trình thời sự hoặc tọa đàm của nhiều kênh truyền hình. Ông nổi tiếng với nhiều quyển sách bán chạy như The Second Mountain, The Road to Character, The Social Animal, On Paradise Drive, Bobos in Paradise. David Brooks còn là giảng viên tại Đại học Yale và là thành viên Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Khoa học Mỹ.