Để hiểu một người

Tác giả David Brooks, đồng thời là nhà báo, nhà bình luận chính trị - văn hóa nổi tiếng, tin rằng năng lực thấu hiểu là một trong những tài sản tinh thần giá trị nhất mà chúng ta có thể tích lũy trong đời.

Trong quyển sách “Để hiểu một người” (tựa gốc: How to know a person), David Brooks giới thiệu hai khái niệm: “Người soi sáng” và “Kẻ tắt đèn”. Nếu “người soi sáng” khiến người khác cảm thấy được trân trọng và thấu hiểu, thì “kẻ tắt đèn” lại khiến ta trở nên vô hình và nhỏ bé.

Thuở thiếu thời, Brooks tự nhận mình từng là người sống lặng lẽ, ngại kết nối, luôn lảng tránh cảm xúc. Dù sở hữu khả năng phân tích, bình luận sắc sảo, nhưng khi ai đó cần đến ông như một chỗ dựa tinh thần, ông lại tìm cớ lảng tránh. Sau khi trải qua nhiều giai đoạn của cuộc đời, ông mới nhận ra: thờ ơ là đang trốn tránh cuộc sống, là vô tình làm tổn hại đến các mối quan hệ. Con người ai cũng cần được lắng nghe, công nhận và thấu hiểu. Vậy mà chúng ta, dù sống ngày ngày bên cạnh nhau, lại thường xuyên không “nhìn thấy” nhau, không tài nào hiểu nổi nhau.

Đại dịch vô cảm được Brooks nhìn nhận như một cuộc khủng hoảng của xã hội đương đại: bệnh trầm cảm lan tràn, tình thân ngột ngạt, tình bạn nhạt nhòa, lòng tin bị xói mòn, còn nỗi cô đơn thì ngày càng sâu thẳm. Ông viết: "Trên mạng xã hội, cảm giác kích thích thay thế sự thân tình. Ở đó, thấu hiểu thật hiếm hoi còn phán xét thì đầy rẫy". Tuy vậy, theo ông, nguyên nhân sâu xa không chỉ đến sự phổ cập công nghệ hay bất bình đẳng kinh tế, mà là thất bại đã kéo dài nhiều thế hệ trong việc giảng dạy các kỹ năng đạo đức và xã hội cơ bản.

Ông dẫn số liệu từ công cụ Ngram Viewer của Google, đo lường tần suất xuất hiện của từ ngữ trong các đầu sách được xuất bản trong suốt thế kỷ 20. Kết quả cho thấy, các từ ngữ liên quan đến đạo đức đã giảm mạnh: “dũng cảm” giảm 66%, “biết ơn” giảm 49%, “khiêm tốn” giảm 52%.

Bên cạnh những nguyên nhân ở tầm vĩ mô, vấn đề còn xuất phát từ cách chúng ta đối xử với nhau mỗi ngày. Vậy nên, giải pháp cũng phải bắt đầu từ chính những tương tác nhỏ bé giữa người với người. Với Brooks, giao tiếp giỏi không phải là kỹ năng phô diễn sự khéo léo trong lời ăn tiếng nói để làm hài lòng người khác, mà là khả năng lắng nghe một cách chân thành và trọn vẹn.

Không chỉ lắng nghe, ta cũng cần học cách “đồng hành” cùng bạn bè, người thân trong vô vàn những khoảnh khắc đời thường. Mối dây liên kết giữa người với người sẽ dần dà được bồi đắp qua sự hiện diện giản dị, kiên nhẫn và chân thành. Sự kết nối thật sự hình thành khi con người cùng chia sẻ những trải nghiệm vui buồn nho nhỏ, cùng nhau vượt qua những thử thách trong cuộc sống.

Đồng hành đòi hỏi ta phải tôn trọng nhịp độ và không gian riêng, không vội vã xâm nhập vào thế giới nội tâm. Quan trọng hơn hết, đó còn là khả năng hiện diện đúng lúc, bởi đôi khi chỉ cần “có mặt” thôi cũng đã đủ đầy.

Thấu hiểu người khác không chỉ là một kỹ năng ứng xử, mà còn là nền tảng vững chắc cho hạnh phúc cá nhân cũng như các mối quan hệ xã hội lành mạnh. “Để hiểu một người” với những câu chuyện đời sống cùng kiến thức tâm lý học, triết học và đạo đức sẽ là hành trang giúp độc giả có đủ can đảm bắt đầu hành trình rời khỏi chiếc kén của “cái tôi” và thật sự nhìn thấu, hiểu sâu những mối quan hệ trong đời.

David Brooks là một trong những tác giả và nhà bình luận hàng đầu nước Mỹ. Ông là cây bút chuyên viết mục Góc nhìn của tờ New York Times và thường xuyên xuất hiện trên các chương trình thời sự hoặc tọa đàm như “NewsHour” của PBS, “Meet the Press” của NBC, “All Things Considered” của NPR… Ông là tác giả nổi tiếng với những quyển sách bán chạy như The Second Mountain, The Road to Character, The Social Animal, On Paradise Drive và Bobos in Paradise. Ngoài ra, ông còn là giảng viên tại Đại học Yale và là thành viên Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Khoa học Mỹ.