Cũng như với bất kỳ bộ phân loại nào khác, rất có thể bạn sẽ thấy mình có đặc điểm của nhiều hình mẫu, nhưng chắc chắn sẽ có một kiểu “giống bạn” hơn cả.
Khi kết hợp tính cách cá nhân với bối cảnh xã hội và trải nghiệm thời thơ ấu, chúng ta sẽ có một hình dung khá rõ ràng về cách mỗi người tiếp cận việc nghỉ ngơi khi đã ở độ tuổi trưởng thành. Có thể gọi đó là các hình mẫu nghỉ ngơi.
Những người thuộc nhóm này có khả năng lắng nghe nhu cầu nghỉ ngơi của tâm trí và cơ thể. Họ nhận ra rằng khi cảm thấy cáu gắt, mất tập trung và mệt mỏi, thì điều tốt nhất họ cần làm là nghỉ ngơi chứ không phải cố tiếp tục làm việc. Họ không cần phải đặt lịch nhắc nhở bản thân, vì họ đã học được cách nhận biết các dấu hiệu cho thấy cơ thể mình cần tạm dừng để nghỉ ngơi.
Quan trọng hơn, người nghỉ ngơi theo bản năng cũng hiểu rõ phương pháp nghỉ ngơi nào là phù hợp nhất với mình. Họ có thể kết hợp nhiều kỹ thuật nghỉ ngơi về tinh thần, thể chất và cảm xúc với nhau, hoặc tìm kiếm những giải pháp toàn diện hơn để đáp ứng cả ba khía cạnh ấy. Nhiều người trong nhóm này thường tìm ra những cách nghỉ ngơi đơn giản để kết hợp vào thói quen hằng ngày, chẳng hạn như đọc sách trước khi đi ngủ, đi bộ mỗi ngày hay đơn giản là dừng lại để ngắm nhìn thiên nhiên. Họ hoàn toàn tin tưởng vào sức mạnh phục hồi của nghỉ ngơi và rất nghiêm túc trong việc đưa những thói quen nghỉ ngơi vào cuộc sống của mình.
Không giống những người nghỉ ngơi theo bản năng, người nghỉ ngơi bất đắc dĩ không nghỉ ngơi vì lựa chọn hay hứng thú, mà vì họ buộc phải làm vậy. Họ có thể là những người mắc bệnh mạn tính và cần nghỉ ngơi để duy trì sức khỏe. Cũng có thể họ là những người làm việc theo ca hoặc làm ca đêm nên buộc phải tỉnh táo vào thời điểm hầu hết chúng ta đang ngủ. Dù vì lý do sức khỏe hay công việc, họ đều không thể phớt lờ nhu cầu nghỉ ngơi - họ cần nghỉ ngơi nhiều hơn người bình thường để có thể duy trì cuộc sống mà không phải chịu những hậu quả tiêu cực.
Người nghỉ ngơi bất đắc dĩ nghỉ ngơi vì hoàn cảnh bắt buộc, nhưng họ thường không thoải mái với điều đó. Họ chấp nhận nghỉ ngơi một cách miễn cưỡng. Điều kiện sức khỏe, thời gian làm việc không ổn định hoặc những yếu tố khác có thể khiến người nghỉ ngơi bất đắc dĩ không thể đi chơi với bạn bè, kết nối với người thân, tham gia tiệc tùng hay đơn giản là tận hưởng niềm vui, vậy nên họ dễ mắc hội chứng sợ bỏ lỡ và đôi khi sẽ chấp nhận hy sinh việc nghỉ ngơi để được gặp con cháu, đi xem một buổi biểu diễn hay tham gia bữa tiệc nướng của gia đình. Tuy nhiên, họ thường cân nhắc rất kỹ và hiếm khi chịu đánh đổi như vậy, vì họ hiểu rõ cái giá phải trả về mặt sức khỏe.
Với nhóm người này, họ chỉ có thể nghỉ ngơi khi đã hoàn thành hết danh sách việc cần làm trong ngày. Họ xem nghỉ ngơi như một “ngôi sao vàng”, một phần thưởng mà họ chỉ được nhận sau khi mọi nghĩa vụ đã được hoàn tất. Đáng tiếc là danh sách việc cần làm lại thường dài ra mãi, khiến họ hiếm có cơ hội nghỉ ngơi. Dù biết nghỉ ngơi là việc rất cần thiết, thậm chí đôi khi còn nhận ra các dấu hiệu cho thấy cơ thể đang cần nghỉ ngơi, họ vẫn thường nhắm mắt làm ngơ để ưu tiên năng suất và cố gắng hoàn thành càng nhiều việc càng tốt. (Đúng là kiểu của tôi đấy.)
Với bản tính đam mê thành tựu (quá mức) và luôn bị danh sách nhiệm vụ chi phối, ngay cả khi nghỉ ngơi, nhóm người này cũng thường phải lên kế hoạch trước (vào thời điểm mà mọi ưu tiên khác đã xong xuôi), đặt lời nhắc, thậm chí cài báo thức để đảm bảo thời gian nghỉ ngơi không ảnh hưởng đến những hoạt động khác. Thường thì vào lúc cho phép mình nghỉ ngơi, họ đã rơi vào trạng thái kiệt sức, vậy nên họ dễ chọn những hoạt động tưởng như đang nghỉ ngơi thư giãn nhưng thực chất lại không giúp họ phục hồi năng lượng (chẳng hạn như uống rượu bia, xem ti-vi hay lướt mạng xã hội).
Khác với người nghỉ ngơi bất đắc dĩ, khi người nghỉ ngơi kiểu ngôi sao vàng không ưu tiên nghỉ ngơi, họ hiếm khi phải đối mặt với những hậu quả tiêu cực ngay lập tức. Tuy nhiên, những hành vi kháng cự nghỉ ngơi của họ sẽ tích tụ dần và âm thầm gây hại về lâu dài. Người nghỉ ngơi kiểu ngôi sao vàng chính là nhóm dễ rơi vào tình trạng căng thẳng mạn tính và kiệt sức nhất.
Giống như người nghỉ ngơi kiểu ngôi sao vàng, người chống lại nghỉ ngơi thường không ưu tiên nghỉ ngơi hơn các hoạt động khác. Tuy nhiên, lý do nhóm này làm vậy không phải là muốn đạt thành tích hay trở nên năng suất, mà đơn giản là họ không thể ngồi yên. Họ tin rằng “bận rộn là tốt nhất” và nhàn rỗi đồng nghĩa với “lười biếng”. (Điều này còn được gọi là tâm lý ác cảm với sự nhàn rỗi.)
Erin, một bà mẹ đơn thân, chia sẻ về tư duy chống lại nghỉ ngơi của mình: “Tôi từng là một vận động viên thi đấu thể thao. Tôi được dạy phải rèn tâm lý vững vàng: cứ tiếp tục cố gắng, đừng dừng lại và không được để cảm xúc chi phối" .
Nhiều người chống lại nghỉ ngơi nhiệt tình ủng hộ văn hóa “cày ngày cày đêm” và thậm chí coi nghỉ ngơi là biểu hiện của sự yếu đuối. Trong khi người nghỉ ngơi kiểu ngôi sao vàng vẫn muốn nghỉ ngơi nhưng lại xếp việc này ở vị trí cuối cùng trong danh sách ưu tiên, thì người chống lại nghỉ ngơi vốn dĩ chẳng hề muốn nghỉ ngơi.
Không có gì ngạc nhiên khi nhiều người chống lại nghỉ ngơi cũng không biết làm thế nào để nghỉ ngơi. Ranh giới giữa sở thích, đam mê và “công việc tay trái” của họ thường bị xóa nhòa, khiến họ khó phân biệt lúc nào mình đang vui chơi và lúc nào mình vẫn còn trong chế độ làm việc. Vì vậy, họ khó có thể hoàn toàn thả lỏng cơ thể và tâm trí của mình để thư giãn.
Những người thuộc nhóm này thật sự rất muốn được nghỉ ngơi, nhưng hoàn cảnh lại không cho phép. Dù có muốn ưu tiên nghỉ ngơi thế nào đi nữa, họ cũng không thể thực hiện được. Họ có thể là những bậc cha mẹ có con nhỏ, người làm công việc tự do, người lao động theo ca hoặc những người không thể kiểm soát được lịch trình của mình. Những thay đổi về nội tiết tố (như trong thời kỳ mang thai, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh), chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh lý về thể chất hoặc tâm thần và các rối loạn lâm sàng khác cũng có thể khiến người thiếu thốn nghỉ ngơi khó mà nghỉ ngơi.
Sau khi đọc về năm hình mẫu nghỉ ngơi, bạn thấy mình giống với nhóm nào nhất? Vì sao bạn thấy mình thuộc nhóm đó?
Bạn mong muốn trở thành hình mẫu nào?
Trích "Sức mạnh của nghỉ ngơi" của tác giả Ximena Vengoechea
