AI tranh việc, đất sống nào cho người làm nghề thiết kế?

Mất công việc vì AI

“Thôi để mình làm bằng AI cho nhanh”.

Đó là dòng tin nhắn bất ngờ từ khách hàng dành cho Vy Lam (35 tuổi, TPHCM), một người đã theo đuổi nghề thiết kế hơn 10 năm.

Thời điểm đó, khách cần sản phẩm gấp. Đúng lúc ấy, tài khoản Adobe của cô liên tục gặp lỗi, không thể truy cập để làm việc.

Và rồi sau một khoảng thời gian chờ đợi, khách hàng đưa ra dòng thông báo quyết định dùng AI cho nhanh, đó cũng là lúc mà Vy Lam nhận ra: “Mình đã chính thức mất một dự án vì AI”.

Chỉ một tin nhắn từ khách đủ khiến cô hụt hẫng và rơi vào khoảng sâu mà trước đó chưa từng nghĩ tới.

“Từ trước đến nay mình vẫn dùng AI trong công việc. Mình luôn xem AI là công cụ giúp làm việc nhanh hơn, mở rộng khả năng sáng tạo chứ không phải đối thủ”, Lam nói.

Nhưng sự việc trên là lần đầu tiên Vy Lam cảm nhận được AI đã trực tiếp lấy mất công việc.

Cô đặt ra hàng loạt câu hỏi trong đầu “liệu mình có đang dần bị thay thế”, “giá trị của một người làm sáng tạo nằm ở đâu khi AI có thể làm mọi thứ nhanh hơn”, “mình cần thay đổi như thế nào?”.

Ít ai biết rằng, để theo đuổi nghề trong hơn chục năm qua, cô đã đầu tư không ít thời gian và chi phí.

Tốt nghiệp ngành Thiết kế đồ họa sau bốn năm đại học, Vy Lam có khoảng 4 năm làm thiết kế, sau đó cô chuyển sang chụp ảnh thương mại tới nay đã hơn 5 năm.

Đến thời điểm hiện tại, cô vẫn duy trì song song hai công việc để bổ trợ kiến thức lẫn nhau.

Thiết kế giúp Lam có tư duy bố cục, màu sắc, kể chuyện bằng hình ảnh còn nhiếp ảnh giúp cô hiểu hơn về ánh sáng, chất liệu và cách truyền tải cảm xúc.

Sự kết hợp giữa hai lĩnh vực giúp nữ designer (người làm nghề thiết kế) luôn mang đến cho khách những sản phẩm hoàn thiện cả về hình thức và giá trị nội dung.

Mỗi tháng, ngoài khoản đầu tư cho phần mềm bản quyền, AI, lưu trữ dữ liệu, bảo trì thiết bị, đạo cụ, cô còn phải đầu tư thêm chi phí học thêm để liên tục cập nhật xu hướng mới.

Điều khiến Lam suy nghĩ nhiều nhất sau sự việc không phải là mất đi một dự án. Thay vào đó, cô bắt đầu trăn trở rằng sự nhìn nhận của nhiều người đối với nghề thiết kế đang thay đổi.

“Mình nhận thấy một số khách hàng đã bắt đầu xem AI có thể thay thế hoàn toàn designer. Họ nghĩ rằng chỉ cần có hình, có chữ là đủ mà chưa quan tâm đến thẩm mỹ, bố cục hay hiệu quả truyền tải thông điệp”, cô giãi bày.

Đó cũng là nguyên nhân khiến cho Lam có phần hụt hẫng và xót xa cho bao người làm nghề giống như mình.

Không chỉ nữ designer trên, nhiều người làm nghề khác cũng đang cảm nhận những áp lực mới.

“Sáng mở mắt thấy khách phản hồi chưa đủ tốt. Mở máy thì Adobe bị khóa. Lên Facebook thấy đầy bài “Không cần designer, đây là 10 câu lệnh giúp bạn có bộ nhận diện thương hiệu”.

Dòng trạng thái trên của Hải Dương (25 tuổi, TPHCM), một người làm nghề thiết kế, đã cho thấy phần nào áp lực mà designer đang đối mặt.

Anh tốt nghiệp ngành Truyền thông, gắn bó với lĩnh vực thiết kế đến nay đã hơn 5 năm.

Để làm nghề, mỗi tháng anh đều phải chi ra số tiền khá lớn cho phần mềm Adobe, CapCut, mua mẫu, kho hình ảnh và nhiều tài nguyên thiết kế khác, tổng chi phí tối thiểu cho các công cụ cơ bản như vậy trong một tháng đã lên tới hàng triệu đồng.

Theo anh, AI thực sự giúp tăng năng suất. Designer có thể dùng AI tìm ý tưởng, tạo mẫu, thử nhiều phương án thiết kế trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến của AI, số lượng dự án anh nhận được cũng giảm đáng kể.

“Trước đây mỗi tháng mình có khoảng 10 đến 20 dự án, bây giờ khách chọn tự làm bằng AI nhiều hơn”, anh chia sẻ.

Không ít lần, Dương còn gặp tình huống khách hàng dùng AI để nhận xét chính sản phẩm của anh hay thậm chí dùng AI tạo mẫu sẵn rồi yêu cầu anh thiết kế theo.

Nhưng điều khiến Dương trăn trở hơn là giá trị lao động sáng tạo đang bị một bộ phận đánh giá thấp.

“Nhiều người nghĩ bây giờ chỉ cần nhập vài câu lệnh là có ngay thiết kế nên họ vô hình chung cho rằng công việc thiết kế đơn giản, dễ dàng, vì vậy liên tục so sánh con người và máy móc”, Dương bày tỏ.

Hai câu chuyện trên nhìn chung cùng phản ánh rằng AI đã và đang tác động sâu rộng đến ngành thiết kế. Chính điều này khiến người làm nghề phải tìm lời giải cho giá trị của mình.

Nhanh, rẻ nhưng gây nhiều tranh cãi

Chỉ cần vài câu lệnh, người dùng có thể tạo hình ảnh quảng cáo, truyền thông trong vài chục giây bằng AI.

Với các cá nhân kinh doanh nhỏ hoặc doanh nghiệp có ngân sách hạn chế, đây là lựa chọn hấp dẫn nhờ tốc độ và chi phí thấp.

Trên mạng xã hội, hàng loạt video hướng dẫn “không cần designer”, “tạo bộ nhận diện bằng AI”, “thiết kế biểu tượng trong 30 giây” liên tục xuất hiện và thu hút hàng triệu lượt xem.

Dẫu vậy, nhiều sản phẩm do AI tạo ra lại nhận về không ít phản đối kịch liệt từ cộng đồng.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, vài tháng trở lại đây, nhiều cửa hàng sử dụng AI thiết kế menu, biển hiệu bỗng nhận về hàng loạt “gạch đá”.

Một số bài đăng nêu ý kiến như “nhìn menu AI là khỏi mua”, “sao ghét mấy quán lấy AI làm menu ghê”, “ngưng lạm dụng AI lại đi các quán ơi”, “tôi bắt đầu sợ mình bị ngộ độc bởi AI”.

Đáng chú ý, nhiều thương hiệu lớn trong các lĩnh vực ngân hàng, xuất bản sách, điện ảnh cũng bắt đầu sử dụng AI thường xuyên trong thiết kế và vấp phải làn sóng tranh cãi tương tự.

Điển hình là trường hợp một nhà xuất bản lớn dùng AI làm bìa sách, nhiều người đã bày tỏ phản ứng như “tới thời bìa sách làm AI rồi hả, đem đi bán có thấy mắc cỡ không?”, “AI không xấu nhưng lạm dụng vậy thì chịu rồi”, “nhìn sách là khỏi muốn mua”, “xúc phạm người mua quá”.

Điểm chung là cộng đồng thường đánh giá sản phẩm do AI có bố cục thiếu điểm nhấn, na ná nhau, hình ảnh “giả trân”, không truyền tải được thông điệp, lỗi phông chữ và nhiều chi tiết bất hợp lý.

Theo Vy Lam, AI sẽ ngày càng phổ biến trong thiết kế. Tuy nhiên, nếu người sử dụng không có nền tảng chuyên môn thì rất khó đánh giá đâu là kết quả phù hợp và vì thế có thể gây tranh cãi.

Tương tự, Hải Dương cũng nhận định AI không phải điều xấu, vấn đề chính nằm ở cách con người dùng AI.

Khi thấy AI chỉ mất vài phút, nhiều người nghĩ toàn bộ quá trình thiết kế vốn cũng chỉ đơn giản như vậy. Trong khi phần mất thời gian hơn còn nằm ở nghiên cứu khách hàng, phân tích thương hiệu và tìm ra giải pháp phù hợp.

Vì vậy, khi tận dụng ở không đúng chỗ, không chạm được tâm lý khách hàng, công chúng, sản phẩm có thể đáp ứng yêu cầu về tốc độ nhưng chưa chắc giải quyết được bài toán truyền thông hay xây dựng thương hiệu.

Những người làm thiết kế đều cho biết họ không sợ AI thay thế hoàn toàn nghề nghiệp của mình.

Họ lo ngại hơn là thị trường ngày càng có xu hướng đánh giá thấp công sức của designer khi ngoài thiết kế thì để làm ra một sản phẩm họ còn phải tính toán nhiều thứ sao cho công chúng có thể đón nhận tích cực.

Tư duy sáng tạo, cảm xúc luôn bắt nguồn từ con người

Sau khi mất dự án, Vy Lam đã nghiêm túc nhìn nhận bản thân và suy nghĩ về con đường sắp tới.

Cô cho biết bản thân sẽ dành nhiều thời gian trau dồi hơn cho những giá trị mà công cụ khó thay thế như tư duy chiến lược, sự đồng hành với khách hàng và khả năng đưa ra giải pháp phù hợp cho từng dự án.

Đặc biệt, cô vẫn tiếp tục đưa AI vào quy trình làm việc. Với Lam, công cụ này giúp cô giải phóng thời gian để tập trung nhiều hơn vào chiến lược, cảm xúc và sự đồng hành cùng khách hàng.

“Hồi còn học đại học, năm đầu chúng mình chủ yếu vẽ tay, cắt dán, làm mô hình và thực hiện các bài tập thủ công. Điều đó giúp mình hiểu rằng ý tưởng và tư duy sáng tạo luôn bắt đầu từ con người, công cụ chỉ là phương tiện để hiện thực hóa ý tưởng”, cô chia sẻ.

Mỗi khi có công nghệ mới xuất hiện, Lam luôn cố gắng học cách thích ứng thay vì chống lại. Bên cạnh đó, cô khẳng định điều quan trọng hơn là liên tục mở rộng kiến thức và tư duy.

Tương tự, với Hải Dương, AI thường phát triển nhanh nên người làm thiết kế không nên đứng ngoài cuộc mà buộc phải học cách thích nghi.

Anh cho rằng AI nên được tích hợp sâu vào quy trình làm việc để hỗ trợ tạo ý tưởng hay các công đoạn lặp lại, trong khi designer cần dành nhiều thời gian hơn để nâng cao chuyên môn và tư duy phản biện.

Nam designer nhận định sân chơi của ngành thiết kế ngày càng khắt khe, đặc biệt với những người mới vào nghề.

Nếu trước đây chỉ cần có kỹ năng cơ bản vẫn có thể tìm được khách hàng thì nay AI đã đảm nhiệm nhiều công việc đơn giản, buộc designer phải liên tục nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng kiến thức để tạo khác biệt.

Theo anh, giá trị cốt lõi của một người thiết kế là tạo ra sản phẩm đúng với nhu cầu, tâm lý của khách hàng và mang tới giá trị cho công chúng.

AI có thể tạo ra hình ảnh nhanh và đúng về mặt kỹ thuật nhưng vẫn thiếu cảm xúc, khả năng thấu hiểu con người và bối cảnh truyền thông. Chính những yếu tố này, ít nhất vẫn sẽ tiếp tục là lợi thế của designer trong tương lai.