AI có thể viết thay, nhưng không thể nghĩ thay bạn

AI đang làm thay đổi mạnh mẽ cách con người sản xuất nội dung số. Chỉ với vài câu lệnh, các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh có thể viết bài, dựng video, thiết kế hình ảnh hay gợi ý ý tưởng kịch bản trong vài phút. Những công việc từng cần cả một đội ngũ nhân sự giờ đây có thể được thực hiện bởi một cá nhân với sự hỗ trợ của công nghệ.

AI mở ra cho tất cả mọi người

Sự xuất hiện của AI giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất nội dung, đồng thời mở ra cơ hội cho các nhà sáng tạo độc lập và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận những công cụ vốn trước đây chỉ dành cho các đơn vị có nguồn lực lớn. Trong cuộc đua nội dung số ngày càng khốc liệt, AI trở thành trợ lý đắc lực giúp tăng tốc độ làm việc chưa từng có.

Mặt trái của sự tiện lợi này cũng đang dần bộc lộ. Chỉ cần lướt qua các nền tảng mạng xã hội, không khó để bắt gặp những bài viết, video có cách triển khai tương tự nhau. Từ những nội dung truyền cảm hứng, chia sẻ kiến thức cho đến review sản phẩm, nhiều bài đăng cùng sử dụng một cấu trúc quen thuộc. Mở đầu bằng một câu gây tò mò, tiếp theo là các gạch đầu dòng liệt kê thông tin và kết thúc bằng một thông điệp mang tính đúc kết. Không ít nội dung đạt hàng trăm nghìn lượt xem nhưng lại thiếu dấu ấn cá nhân.

Khi hàng triệu người cùng sử dụng những công cụ tương tự và khai thác cùng một nguồn dữ liệu, việc các sản phẩm ngày càng giống nhau là điều khó tránh khỏi. AI giúp tăng năng suất, nhưng nếu phụ thuộc hoàn toàn vào nó, người sáng tạo rất dễ đánh mất điều quan trọng nhất: góc nhìn riêng.

Một vấn đề khác là nhiều người đang sử dụng AI mà chưa thực sự hiểu cách công nghệ này vận hành. Không ít người xem AI như một "cỗ máy biết tuốt", có thể trả lời mọi câu hỏi và thay thế hoàn toàn quá trình nghiên cứu, phân tích thông tin. Thực tế, các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hoạt động bằng cách dự đoán từ hoặc cụm từ tiếp theo dựa trên lượng dữ liệu khổng lồ đã được huấn luyện. Chúng không "hiểu" thế giới theo cách con người hiểu, cũng không có khả năng xác thực thông tin như một chuyên gia.

Đó là lý do vì sao đôi khi AI có thể tạo ra những nội dung nghe rất hợp lý nhưng lại hoàn toàn sai sự thật. Hiện tượng này được gọi là "ảo giác AI" (AI Hallucination). Nội dung được tạo ra có thể trôi chảy, logic và thuyết phục, nhưng vẫn chứa các số liệu, dẫn chứng hoặc sự kiện không tồn tại. Đây cũng là lý do các công ty công nghệ như OpenAI, Google hay Microsoft đều khuyến nghị người dùng cần kiểm chứng thông tin trước khi sử dụng trong các lĩnh vực liên quan đến giáo dục, truyền thông hoặc ra quyết định quan trọng.

Lựa chọn cuối cùng vẫn thuộc về con người

Trong cuốn sách AI - Lợi và hại (AI Snake Oil), hai nhà nghiên cứu Arvind Narayanan và Sayash Kapoor cho rằng xã hội đang có xu hướng thổi phồng của AI. Theo họ, vấn đề không nằm ở việc AI hữu ích hay không, mà nằm ở việc con người thường hiểu sai hoặc kỳ vọng quá nhiều vào công nghệ này.

Quan điểm này cũng được nhà khoa học Geoffrey Hinton, một trong những người được xem là “cha đỡ đầu của AI” nhắc đến trong cuộc phỏng vấn với CBS News năm 2023 rằng: AI có thể hỗ trợ con người một cách mạnh mẽ, nhưng xã hội cần chuẩn bị cho những tác động dài hạn của nó đối với thông tin và khả năng tư duy độc lập.

Cuốn AI - Lợi & Hại, bản dịch tại Việt Nam.

Với người làm sáng tạo, điều đó đồng nghĩa với việc học cách hiểu AI quan trọng không kém việc học cách sử dụng AI. Hiểu AI không chỉ là biết viết một câu lệnh hiệu quả. Đó còn là hiểu công nghệ này được huấn luyện như thế nào, biết khi nào nên tin vào kết quả mà AI đưa ra và khi nào cần đặt dấu hỏi và kiểm chứng độ chính xác ở những nguồn khác, uy tín. Quan trọng hơn, đó là khả năng sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ thay vì giao hoàn toàn quá trình tư duy cho máy móc. Trong dài hạn, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của người làm nội dung có lẽ không nằm ở việc ai dùng AI giỏi hơn. Bởi sớm hay muộn, những công cụ tương tự sẽ trở nên phổ biến với tất cả mọi người.

Điều khó sao chép nhất vẫn là trải nghiệm cá nhân, vốn sống, khả năng quan sát, tư duy phản biện và những góc nhìn được hình thành từ chính cuộc sống của mỗi người. Đó là những yếu tố tạo nên bản sắc của một nhà sáng tạo, đồng thời là thứ mà AI hiện nay vẫn chủ yếu học từ dữ liệu có sẵn trên Internet.

Trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể tạo nội dung chỉ bằng vài dòng lệnh, sự khác biệt không còn nằm ở việc ai sở hữu công cụ mạnh hơn. Sự khác biệt nằm ở những gì con người mang đến cho công cụ đó là kiến thức, trải nghiệm, cảm xúc và khả năng suy nghĩ độc lập. AI có thể viết thay bạn. Nhưng việc nghĩ gì, tin vào điều gì và muốn kể câu chuyện nào vẫn là lựa chọn của con người.

Theo CFB