Sự thoái trào của dòng máy ảnh compact từng được xem là một quy luật tất yếu khi smartphone bùng nổ. Theo số liệu từ Hiệp hội Sản phẩm Máy ảnh và Hình ảnh Nhật Bản (CIPA), sản lượng máy ảnh kỹ thuật số toàn cầu đã lao dốc từ đỉnh cao 121,5 triệu máy vào năm 2010 xuống chỉ còn vỏn vẹn 8,9 triệu máy vào năm 2020.
Thế nhưng, thị trường công nghệ những năm gần đây đang chứng kiến một cuộc bẻ lái ngược dòng đầy ngoạn mục. Những dòng máy ảnh compact cũ có tuổi đời từ 10 đến 20 năm bỗng chốc trở thành mặt hàng "nóng" được giới trẻ săn lùng ráo riết, tạo nên một phân khúc thị trường thứ cấp vô cùng sôi động.
Sự hồi sinh này thậm chí đã tác động ngược lại thị trường máy mới. Báo cáo phân tích dữ liệu CIPA của Megapixel ghi nhận một hiện tượng chưa từng có: lượng xuất xưởng của dòng máy ảnh ống kính liền (compact) toàn cầu liên tục tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm, với số lượng máy xuất xưởng trong những tháng đầu năm đạt từ 117% đến 148% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh sự sẵn sàng chi tiêu của người dùng cho các thiết bị nhỏ gọn, tối giản.
Cú lội ngược dòng của công nghệ lỗi thời
Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy sự hồi sinh của máy ảnh compact cũ bắt nguồn từ làn sóng hoài cổ (retro) và xu hướng Y2K đang càn quét cộng đồng người trẻ toàn cầu. Đối với thế hệ Gen Z - những người lớn lên trong kỷ nguyên số hóa hoàn toàn, những thiết bị công nghệ của thập niên 2000 mang một sức hút đặc biệt nhờ tính nguyên bản vật lý và chất màu hoài cổ đặc trưng.
Đặc biệt, cảm biến CCD đời cũ của dòng máy ảnh này cho ra hình ảnh có độ tương phản cao, dải màu có xu hướng sai lệch nhẹ và tạo hiệu ứng mờ sương tự nhiên dưới ánh đèn flash mạnh. Trong bối cảnh giá phim chụp ảnh truyền thống ngày càng đắt đỏ và quy trình tráng rửa phức tạp, máy ảnh compact cũ trở thành "sự thay thế hoàn hảo", vừa mang lại nước màu vintage tương tự ảnh phim, vừa tối ưu hóa chi phí và sự tiện lợi khi truyền file dữ liệu.
Cơn sốt này không diễn ra đơn độc mà nằm trong một hệ sinh thái tiêu dùng "retro tech" rộng lớn hơn. Theo báo cáo cuối năm của Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA), doanh thu từ đĩa than (vinyl) tại Mỹ đã chính thức vượt mốc 1 tỷ USD, đánh dấu năm tăng trưởng thứ 19 liên tiếp với sản lượng ấn tượng đạt 46,8 triệu bản bán ra.
Điều này chứng minh Gen Z đang có xu hướng tìm về các giá trị trải nghiệm vật lý thông qua hàng loạt thiết bị của những thập niên trước như đĩa than, máy nghe nhạc cassette hay CD Walkman. Việc tự tay thực hiện các thao tác cơ học như đặt kim đọc lên rãnh đĩa than, nghe tiếng lạch cạch của nút bấm cassette... mang lại một nghi thức thưởng thức có chiều sâu, điều mà các nền tảng streaming hiện đại như Spotify hay Apple Music không thể cung cấp.
Để hiểu rõ hơn về động cơ tiêu dùng và cách thức vận hành của thị trường này, có thể phân tích qua lăng kính của hai người trẻ đang trực tiếp tham gia vào trào lưu với hai mục đích hoàn toàn khác nhau.
Đối với người dùng cá nhân, lý do lớn nhất khiến họ tìm đến máy ảnh compact cũ là sự say mê dành cho gam màu ảnh nhuốm màu thời gian và xu hướng thẩm mỹ retro cổ điển đang càn quét giới trẻ.
"Ban đầu mình mua chủ yếu để 'đu trend' vì thấy trên TikTok hot quá. Nhưng xài rồi mới mê cái màu ảnh vintage thật sự, tông ấm ấm, hơi mờ mờ nhìn rất nghệ mà camera điện thoại không chụp ra được. Smartphone giờ nét quá, tự làm mịn với chỉnh sáng hoàn hảo đâm ra lại chán, không có cảm xúc bằng những bức ảnh hơi lỗi, cháy sáng nhẹ của máy ảnh cũ. Càng chơi càng cuốn vì mỗi dòng máy lại cho ra một màu ảnh riêng, thế là từ chiếc đầu tiên mua theo phong trào, mình dần chuyển sang đam mê sưu tầm luôn", bạn Quỳnh Hương (23 tuổi, Hà Nội) chia sẻ.
Nắm bắt thị trường ngách đầy tiềm năng, sự gia tăng đột biến về nhu cầu nhưng nguồn cung có giới hạn (do các dòng máy đã ngừng sản xuất) đã mở ra cơ hội kinh doanh cho những người trẻ nhạy bén với xu hướng.
Sức hút khổng lồ của trào lưu này được phản ánh rõ nét trên mạng xã hội, nơi các công cụ tìm kiếm của TikTok ghi nhận hashtag #digitalcamera đã thu hút hàng tỷ lượt xem, đồng thời hashtag #digicam cũng ghi nhận hàng trăm nghìn video và hàng triệu lượt tương tác từ giới trẻ chuộng phong cách vintage và xu hướng hoài cổ Y2K.
"Tiệm của mình ban đầu chỉ là một trang Instagram cá nhân để chia sẻ ảnh chụp thôi. Sau đó thấy nhiều bạn học sinh, sinh viên nhắn tin hỏi mượn, hỏi mua quá, mà máy cũ giờ bị thổi giá lên tận 3 đến 5 triệu đồng, các bạn không đủ tiền để mua đứt. Mình mới nảy ra ý định cho thuê máy để giải quyết bài toán đó. Khách tìm đến chủ yếu thuê máy để đi du lịch, chụp kỷ yếu hoặc đi concert. Họ muốn có một chiếc máy vừa làm phụ kiện, vừa chụp ra mấy tấm ảnh lạ mắt để đăng lên MXH", chị Mai Chi (27 tuổi, Hà Nội), chủ tiệm cho thuê máy ảnh compact online.
Chị Chi cho biết thêm, mô hình cho thuê giúp người trẻ dễ dàng tiếp cận trào lưu với chi phí chỉ bằng 1/10 giá trị máy. Đồng thời, đây cũng là cách để người chơi trải nghiệm nhiều chất màu khác nhau của các thương hiệu như Sony Cyber-shot, Fujifilm FinePix hay Nikon Coolpix trước khi quyết định đầu tư dài hạn.
Dù đối mặt với rủi ro bị thổi giá gấp nhiều lần hay thiết bị dễ hư hỏng cơ học mà khó tìm linh kiện thay thế, máy ảnh compact cũ vẫn đang định hình một thị trường ngách bền bỉ nhờ khao khát tìm về sự chân thực của thế hệ trẻ.
Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI) dễ dàng tạo ra những bức ảnh hoàn mỹ không tì vết, chính sự không hoàn hảo, các hạt nhiễu hay vệt nhòe từ những thiết bị lỗi thời này lại trở thành giá trị khác biệt giúp giới trẻ lưu giữ những khoảnh khắc nguyên bản, không bị can thiệp bởi công nghệ số./
