Từ lâu, làm việc chăm chỉ được xem là một phẩm chất đáng quý, còn nhàn rỗi thường bị gắn với sự lười biếng. Vì thế, nhiều người cảm thấy áy náy mỗi khi nghỉ ngơi hoặc không làm được điều gì “có ích”. Chính cảm giác ấy khiến họ tiếp tục làm việc dù đã mệt, cho đến khi cơ thể và tinh thần cạn kiệt.
Một thế giới khao khát được nghỉ ngơi
Trước văn hóa làm việc đến kiệt sức, ngày càng nhiều người tìm cách sống khác. Từ phong trào FIRE (tự do tài chính, nghỉ hưu sớm), lối sống du mục trên xe van, xu hướng ở nhà siêu nhỏ ở Mỹ đến trào lưu "nằm thẳng" (tang ping) của giới trẻ Trung Quốc, tất cả đều phản ánh một nhu cầu chung: được nghỉ ngơi nhiều hơn. Dù ở quốc gia nào, người lao động cũng phải vật lộn để cân bằng giữa việc chăm sóc bản thân với những trách nhiệm ngày càng nhiều. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tình trạng kiệt sức không còn là vấn đề riêng của một quốc gia mà đã lan rộng khắp nhiều nền kinh tế.
Ximena Vengoechea - một diễn giả, tác giả sách nổi tiếng - cũng rơi vào tình trạng này. Vào mùa thu 2020, khi đang gánh cùng lúc ba vai trò (nhân viên công ty công nghệ, tác giả sách, người mẹ mới sinh con), cô nhận ra mình rơi vào tình trạng kiệt sức trầm trọng, mất hết động lực và sắp “chìm nghỉm”. Sau cùng, cô quyết định nghỉ việc ở công ty công nghệ.
Nghỉ việc là thử nghiệm đầu tiên của cô về nghỉ ngơi - một thử nghiệm cá nhân và cũng là một cách để phục hồi năng lượng. Nhưng rồi cô nhận ra mình vẫn kiệt sức. Khác biệt duy nhất là cô không còn công việc để làm. Từ đó, cô tìm hiểu nghiêm túc về nghỉ ngơi. Cô phỏng vấn chuyên gia, đọc các nghiên cứu khoa học và thu thập nhiều câu chuyện thực tế để tìm xem điều gì thật sự giúp con người phục hồi.
Trong quá trình nghiên cứu để viết cuốn sách “Sức mạnh của nghỉ ngơi” (tựa gốc: Rest Easy), Ximena Vengoechea đã nghe hàng trăm người kể rằng họ đang sống trong tình trạng “thiếu nghỉ ngơi mạn tính”. Như câu chuyện của Elena, một y tá trẻ sống theo phương châm “làm hết sức, chơi hết mình” nhưng rồi nhận ra lối sống đó không thể kéo dài khi cô bắt đầu có thói quen tranh thủ chợp mắt trong tủ đựng đồ ở văn phòng. Hay như câu chuyện của Daniela, một chuyên viên tư vấn bán hàng thường xuyên làm việc quá giờ và phải đi công tác liên tục. Cô ấy từng tự hào kể với bạn bè: “Khi nào chết thì tôi mới ngủ”. Cho đến một ngày, cô ấy suýt ngủ gật khi đang lái xe. Lúc đó, Daniela mới nhận ra mình cần phải thay đổi.
Elena và Daniela không phải trường hợp cá biệt. Nhiều người trong chúng ta cũng đã quen bỏ qua những tín hiệu cho thấy cơ thể cần nghỉ ngơi. Chúng ta cứ tiếp tục lao về phía trước vì tin rằng mình có khả năng vượt qua mọi khó khăn, hoặc vì những trách nhiệm trong cuộc sống - công việc, tiền thuê nhà, con cái - khiến ta không thể dừng lại. Cuốn sách giải thích vì sao con người mệt mỏi dưới góc nhìn khoa học, chỉ ra những rào cản khiến ta khó nghỉ ngơi và gợi ý nhiều cách thực hành phù hợp với cuộc sống bận rộn hằng ngày.
Tác giả chia sẻ: “Bạn không cần phải có ai cho phép thì mới được nghỉ ngơi, nhưng tôi vẫn muốn nhắc bạn là bạn được phép nghỉ ngơi bất cứ lúc nào. Muốn nghỉ ngơi, muốn tạm dừng, muốn được sống trong một khoảnh khắc thay vì lúc nào cũng phải làm… là điều hoàn toàn bình thường và lành mạnh. Điều đó không làm bạn yếu đuối, mà nó cho thấy bạn là một con người. Nghỉ ngơi không phải là phần thưởng hay đặc quyền, mà là một nhu cầu thiết yếu giống như thức ăn và nước uống. Bạn hoàn toàn có quyền chậm rãi tận hưởng và đắm mình trong sự nghỉ ngơi.”
Làm thế nào để cho phép mình nghỉ ngơi?
Nghỉ ngơi là nhu cầu cơ bản. Thế nhưng ngày càng nhiều người vẫn sống trong trạng thái kiệt sức. Theo Ximena Vengoechea, điều này xuất phát từ hai nhóm rào cản: bên ngoài và bên trong mỗi người.
Áp lực tài chính, nỗi lo mất việc, trách nhiệm chăm sóc gia đình hay những biến động kinh tế khiến nhiều người gần như không có cơ hội nghỉ ngơi. Với không ít người, việc “cho phép mình nghỉ ngơi” trở thành một đặc quyền không phải ai cũng có. Hoàn cảnh sống cũng tạo nên khác biệt. Giới tính, chủng tộc, tôn giáo hay trách nhiệm chăm sóc người khác đều ảnh hưởng đến khả năng nghỉ ngơi của mỗi người. Nói cách khác, nghỉ ngơi không chỉ là một lựa chọn cá nhân, mà còn phản ánh những bất bình đẳng sâu xa hơn trong xã hội.
Nhưng không phải mọi rào cản đều đến từ bên ngoài. Đôi khi chính chúng ta cũng tự gây áp lực cho mình. Nhiều người mang trong mình niềm tin rằng giá trị bản thân gắn liền với năng suất lao động, rằng dừng lại đồng nghĩa với lười biếng hoặc yếu đuối. Cảm giác tội lỗi mỗi khi không làm gì, nỗi sợ đánh mất động lực hay vị thế nếu chậm lại, và đôi khi là chính niềm say mê với cảm giác bận rộn, khiến nhiều người vô thức phá hỏng nỗ lực nghỉ ngơi của chính mình, ngay cả khi họ có đủ điều kiện và thời gian để làm điều đó.
Sau khi phân tích nguyên nhân, tác giả chuyển sang phần quan trọng hơn: làm thế nào để nghỉ ngơi đúng cách. Tác giả phân loại nghỉ ngơi thành ba khía cạnh - tinh thần, thể chất và tâm linh - thay vì gói gọn trong hình ảnh quen thuộc là nằm dài trên ghế sofa hay lướt điện thoại.
Điểm đáng giá của cuốn sách nằm ở tính thực tế. Các phương pháp tác giả giới thiệu đều đáp ứng bốn tiêu chí: dễ làm, ít tốn kém, tạo cảm giác dễ chịu và có cơ sở khoa học hoặc lịch sử. Tác giả không đưa ra một công thức chung cho tất cả mọi người. Ximena Vengoechea khuyến khích mỗi người tự tìm cách nghỉ ngơi phù hợp với tính cách và hoàn cảnh của mình. Có thể là vận động như chạy bộ, khiêu vũ, cũng có thể là những khoảnh khắc tĩnh lặng như đọc sách, vẽ tranh hay ngồi ăn cùng người thân.
Theo tác giả, nghỉ ngơi chỉ phát huy tác dụng khi trở thành một phần của cuộc sống hằng ngày. Đừng chờ đến lúc kiệt sức rồi mới tìm cách bù đắp bằng một kỳ nghỉ ngắn.
“Nhiều người trong chúng ta vẫn xem nghỉ ngơi là chuyện khi nào có thời gian rồi làm. Nhưng với hầu hết chúng ta, việc thỉnh thoảng nghỉ ngơi “bù” cho những lần thiếu ngủ hay mệt mỏi là không đủ để giúp ta thật sự phục hồi. Thói quen làm việc cho đến khi kiệt sức rồi mới nghỉ ngơi khiến ta luôn ở trong tình trạng cố gắng cầm cự để tồn tại thay vì thật sự sống vui khỏe” – tác giả cho biết.
"Sức mạnh của nghỉ ngơi" dành cho những ai luôn thấy có lỗi khi dừng lại, hoặc tin rằng giá trị của mình chỉ được đo bằng năng suất. Cuốn sách không dừng lại ở việc khuyên người đọc nghỉ ngơi. Nó giải thích vì sao chúng ta kiệt sức, điều gì đang cản trở việc nghỉ ngơi và gợi ý những cách phục hồi phù hợp với từng người. Nhờ vậy, người đọc không chỉ hiểu tầm quan trọng của nghỉ ngơi mà còn biết cách đưa điều đó vào cuộc sống mỗi ngày.
 |
|
Ximena Vengoechea |
Ximena Vengoechea là một nhà nghiên cứu trải nghiệm người dùng, nhà văn và họa sĩ minh họa. Cô từng làm việc tại Pinterest, LinkedIn, Twitter và được công nhận là chuyên gia trong việc đưa tư duy thiết kế vượt ra khỏi khuôn khổ cứng nhắc để áp dụng vào đời sống hằng ngày. Các bài viết của cô về phát triển cá nhân và phát triển sự nghiệp đã được đăng trên nhiều tờ báo và tạp chí uy tín như Inc., The Washington Post, Fast Company, Newsweek, Huffington Post và Forbes. Cô cũng xuất bản nhiều tựa sách như Listen Like You Mean It, Rest Easy và The Life Audit.
Với vai trò diễn giả, Ximena thường thuyết trình về các chủ đề như cách lắng nghe bằng lòng thấu cảm, cách đối thoại trong các cuộc trò chuyện khó khăn và cách ngăn ngừa kiệt sức trong công việc.
