Giá đắt phải trả khi loài người thuần hóa động vật hoang dã thành gia súc

Anh Tú17/11/2023 11:00
Giá đắt phải trả khi loài người thuần hóa động vật hoang dã thành gia súc

Nền văn minh nhân loại như ta biết sẽ không tồn tại nếu không có các loại gia súc được thuần hóa để cung cấp thực phẩm, sức kéo... Nhưng có vẻ như nhiều căn bệnh hiểm nghèo trong lịch sử loài người cũng từ đó mà ra.

bo.jpg
Thuần hóa bò ở Ấn Độ

Lần đầu tiên, các nhà khoa học đã tìm ra bằng chứng trực tiếp cho thấy việc thuần hóa và chăn nuôi gia súc trùng hợp với sự gia tăng các bệnh do động vật gây ra, như bệnh dịch hạch (yersinia pestis) và bệnh sốt tái phát do chấy rận (LBRF)...

Các nhà khảo cổ từ lâu đã hoài nghi rằng khi những người săn bắn hái lượm du mục ở lục địa Âu - Á bắt đầu định cư và trồng trọt, chăn nuôi vào khoảng 12.000 năm trước, nguy cơ mầm bệnh truyền từ động vật sang người cũng tăng lên.

Những tiến bộ gần đây trong phân tích DNA cổ đại cuối cùng đã cho phép các chuyên gia đưa giả thuyết đó vào thử nghiệm. Sàng lọc 405 tỉ chuỗi DNA được thu thập từ 1.313 hài cốt người cổ đại từ khắp Âu - Á, nhóm nghiên cứu quốc tế do nhà địa chất học Martin Sikora tại Đại học Copenhagen lãnh đạo, đã xác định được nhiều gien thuộc về vi khuẩn.

Cuộc tìm kiếm quy mô của nhóm về DNA mầm bệnh đã cung thông tin cấp đủ và chi tiết suốt dòng thời gian kéo dài 12.500 năm về sự xuất hiện và lây lan của các căn bệnh chính ở loài người.

Trong khi nhiều vi khuẩn lây nhiễm cho con người vẫn ổn định trong suốt thời kỳ lấy mẫu, thì các bệnh lây truyền từ động vật sang người chỉ được phát hiện từ khoảng 6.500 năm trước.

Trên thực tế, vi khuẩn gây bệnh dịch hạch, cũng có ở bọ chét nhỏ trên các loài gặm nhấm và mầm bệnh gây ra LBRF ở chấy rận, đều không thể phát hiện được trong hài cốt của con người cho đến khoảng 6.000 năm trước - thời điểm gần như trùng khớp với thời kỳ quá trình chuyển đổi từ xã hội săn bắt hái lượm sang xã hội nông nghiệp chăn nuôi.

Kể từ thời điểm đó, DNA của vi sinh vật lây từ động vật sang người đã được phát hiện một cách nhất quán trong bộ gien của hài cốt người cổ đại được nghiên cứu.

Sự gia tăng bệnh lây truyền từ động vật sang người không chỉ là kết quả của sự tương tác trực tiếp giữa người và động vật. Nó cũng có thể xuất phát từ thực tế là khi cộng đồng con người ngày càng đông hơn, điều kiện vệ sinh giảm xuống và mật độ các loài gây hại như loài gặm nhấm, bọ chét, chấy rận và ve tăng lên. Ví dụ, sự bùng phát của LBRF thường gắn liền với điều kiện sống và vệ sinh kém.

Sikora và các đồng nghiệp kết luận: “Do đó, kết quả nghiên cứu của chúng tôi cung cấp bằng chứng trực tiếp đầu tiên về sự chuyển đổi dịch tễ học của bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người gia tăng sau khi bắt đầu nền văn minh nông nghiệp, rồi trải qua các thời kỳ lịch sử”.

Ngày nay, bệnh lây truyền từ động vật sang người chiếm hơn 60% các bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện. Tuy nhiên cách đây hàng thiên niên kỷ, những vi khuẩn như vậy vẫn là thứ mới lạ đối với cơ thể con người.

Những xã hội sơ khai ở thảo nguyên Á - Âu tiếp xúc với mầm bệnh lây truyền từ động vật trước những xã hội khác có thể cũng là một… lợi thế cho chính họ. Những cộng đồng này không chỉ được tiếp cận với nguồn thịt và sữa thường xuyên mà cơ thể của họ còn có thời gian sớm để thích nghi với các mầm bệnh mới từ động vật.

Sikora và các đồng nghiệp đã tìm thấy sự gia tăng đột biến về tỷ lệ phát hiện DNA của vi khuẩn lây truyền từ động vật sang người trong hài cốt người trên khắp lục địa Á - Âu, có niên đại khoảng 5.000 năm trước.

Điều này cho thấy rằng khi những người chăn nuôi thảo nguyên di cư đến các vùng mới vào khoảng thời gian này, họ không chỉ mang theo kiến thức về nông nghiệp, mà cũng mang theo bệnh lây truyền từ động vật sang người.

Nhóm tác giả phỏng đoán: “Những người chăn nuôi du mục, thông qua việc tiếp xúc liên tục trong thời gian dài với động vật, có thể đã phát triển khả năng miễn dịch đối với một số bệnh lây truyền từ động vật sang người và sự di cư của họ đã mang những căn bệnh này về phía tây và phía đông”.

Nếu điều này là đúng, nhiều người ở châu Âu bản địa thời đó có thể đã chết do sự di cư của người từ nơi khác đến, điều này khá giống với những gì xảy ra sau này với người bản địa ở những nơi khác trên thế giới trong thời kỳ người châu Âu đi khai phá thuộc địa. Theo thời gian, khi cộng đồng người ở Á - Âu ngày càng dày đặc hơn, mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người càng phát triển, biến các đợt bùng phát đặc hữu thành dịch bệnh.

Vi khuẩn gây ra bệnh dịch hạch, có thể sống ở ngựa, bò và cừu, đã gây ra dịch bệnh đầu tiên ở đế chế La Mã vào khoảng năm 540. Phân tích bộ gien gần đây cũng cho thấy Y. pestis tồn tại ở mức độ thấp hơn, tương đối liên tục từ 5.700 năm trước đến khoảng 2.700 năm trước.

Vào thời trung cổ, bệnh dịch hạch là kẻ giết người hàng loạt. Chỉ trong 3 nghĩa trang thời trung cổ ở Đan Mạch, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy 11 trong số 39 cá nhân mắc bệnh này vào thời điểm họ qua đời.

Để so sánh, LBRF đạt đỉnh điểm vào khoảng 2.000 năm trước, khi hầu như không có bất kỳ dấu hiệu dịch hạch nào được phát hiện. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ dịch hạch lây lan do tình trạng đông đúc và vệ sinh kém, chiến tranh, cưỡng bách di cư, nghèo đói hoặc nạn đói.

Vẫn cần phải thực hiện nhiều nghiên cứu hơn để hiểu lý do tại sao những đợt bùng phát dịch lại xảy ra. Dù vậy, nhóm nghiên cứu cho biết phát hiện của họ cung cấp “bằng chứng chắc chắn” rằng một sự thay đổi lớn trong cách sống của con người hàng nghìn năm trước cuối cùng đã dẫn đến sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm từ động vật, đồng thời “điều này đã tác động sâu sắc đến lịch sử và sức khỏe con người toàn cầu trong suốt nhiều thiên niên kỷ và vẫn tiếp tục cho đến ngày nay".


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Ca sĩ Bùi Anh Tuấn ‘Vẽ lại bức tranh của mẹ’

Sau nhiều năm vắng bóng, ca sĩ Bùi Anh Tuấn đã trở lại với ca khúc “Vẽ lại bức tranh” trong OST “Lật mặt 7” của Lý Hải.
2

Trước khi qua đời, con người có nghe được lời người thân nói không?

Nghiên cứu của một ĐH tại Canada đã tìm giải mã những phản ứng khi nghe thấy giọng người thân của bệnh nhân sắp qua đời.
3

Thái hậu Triệu Cơ 'đòi' lấy trứng gà trống, cậu bé 12 tuổi đáp một câu khiến bà ngỡ ngàng

Màn đối đáp của Thái hậu Triệu Cơ (mẹ đẻ Tần Thủy Hoàng) và cậu bé 12 tuổi khiến ai nấy đều kinh ngạc.
4

Ai đã "phát minh" ra stress: Tác nhân của 80% bệnh tật trên đời, bao gồm cả ung thư?

Người ta nói đùa rằng, trước khi Isaac Newton phát minh ra lực hấp dẫn, những quả táo đã không rơi xuống đất, còn con người thì có thể bay.
5

Mối nguy cho xã hội khi AI biết cách lừa dối con người

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể cải thiện năng suất làm việc và học tập bằng cách giúp chúng ta lập trình, viết và tổng hợp lượng dữ liệu khổng lồ. Giờ đây, nó cũng có thể đánh lừa chúng ta.

Quách Tĩnh và Kiều Phong ai mạnh nhất: Hành động của Hoàng Dung tiết lộ đáp án bất ngờ

Quách Tĩnh và Kiều Phong đều những cao thủ có võ công cao nhất nhì võ lâm. Nếu cùng tỉ thí thì ai sẽ là người mạnh nhất?

Tôn Ngộ Không tôn người này làm thầy thì thực lực có thể mạnh hơn Như Lai Phật tổ

Có nhiều ý kiến cho rằng, nếu Tôn Ngộ Không tôn người này làm sư phụ thì thực lực đã mạnh hơn nhiều.

AI "hồi sinh" chân dung các Hoàng đế nhà Thanh

Bằng những bức tranh cổ, AI đã vẽ lại chân dung của các vị Hoàng đế thời nhà Thanh ở Trung Quốc.

Vì sao Quách Tĩnh, Hoàng Dung không kể cho Dương Quá nghe sự thật về Dương Khang?

Hóa ra Quách Tĩnh và Hoàng Dung nhất quyết không kể hết cho Dương Quá nghe sự thật về Dương Khang vì có 3 lý do.

Đội quân đất nung mộ Tần Thủy Hoàng được tạo ra thế nào? Sau khi một bức tượng nứt vỡ, đáp án mới hé mở

Từng có nghi vấn cho rằng các chiến binh được nặn từ người sống hiến tế nên mới có gương mặt sống động đến vậy.

Ma có thật không?

Rất nhiều người trong số chúng ta tin rằng ma, hay linh hồn người chết, là có thật. Nhưng liệu có cơ sở khoa học nào chứng minh điều đó không?

AI phục chế màn biểu diễn đỉnh cao của ảo thuật gia nhà Thanh

Ở thời điểm công nghệ chưa phát triển, màn biểu diễn của ảo thuật gia thời nhà Thanh quả thực vô cùng mãn nhãn.

Cao thủ là đệ tử của Kiều Phong, võ công mạnh tới mức Thiên hạ ngũ tuyệt nhìn thấy là tránh?

Vì sao Kiều Phong dù đã tự sát vẫn có được đệ tử là cao thủ mạnh như vậy?

CMMI-17

Blog GS John VU - GS John Vu - 22/05/2024 12:00
Hỏi: Tại sao dự án phần mềm vẫn thất bại với tỉ lệ rất cao?

“Đăng mỗi hình vòng 1 sao phải vào khen học giỏi” - khi nào lời khen là quấy rối?

Kỹ năng - Hải Yến - 22/05/2024 11:00
Cứ nghĩ một vấn nạn như quấy rối đã là điều trắng - đen rõ ràng: Lên án để bảo vệ nạn nhân, loại bỏ tư tưởng/ hành động sai trái… nhưng sao lại thu hút nhiều tranh cãi đến thế?

Làm được 3 điều này, cuộc sống mới thật sự nhẹ gánh

Suy ngẫm - Trung Hạ - 22/05/2024 10:00
Nếu sống với kiểu suy nghĩ này thì chắc chắn cuộc đời bạn sẽ là một chuỗi bi kịch.

Thánh kinh marketing - Cần làm gì khi bắt đầu một việc bạn chưa có kinh nghiệm?

Từ sách - Phim - TĐ - 22/05/2024 09:00
Một trong những thử thách lớn nhất về phương diện marketing mà cả chủ doanh nghiệp lẫn người làm thuê đều phải đối mặt là tiếp thị một sản phẩm hay một dịch vụ công việc, khác với những công việc bạn từng làm trước đây.

Tuyển tập những câu chuyện hay nhất của Aesop - Cơn gió và mặt trời

Từ sách - Phim - Ngọc Bích - 22/05/2024 08:00
Câu chuyện ngụ ngôn Gió và Mặt Trời của Aesop là một minh chứng rõ ràng cho thông điệp về sức mạnh của sự thuyết phục nhẹ nhàng so với cưỡng ép và dọa nạt.

CCMI-16

Blog GS John VU - GS John VU - 21/05/2024 12:00
Hỏi: Làm sao người lập trình có thể cải tiến kĩ năng để là người giỏi nhất? Thầy có lời khuyên nào không?

5 mỹ nhân sở hữu võ công tuyệt đỉnh của Kim Dung

Thư giãn - Nguyệt Phạm - 21/05/2024 11:00
Thế giới kiếm hiệp của nhà văn Kim Dung có không ít mỹ nhân không chỉ sở hữu dung mạo tuyệt trần mà còn có võ công vô cùng thâm hậu.

Thế hệ Gen Z thích bỏ việc ồn ào ở Trung Quốc

Phong cách sống - Thư An - 21/05/2024 10:00
Nhiều người trẻ thuộc Gen Z (sinh năm 1997-2012) ở đất nước tỷ dân đang dành một năm không làm việc để đi du lịch và khám phá niềm đam mê thực sự của mình.

80 danh ngôn của Victor Hugo sẽ truyền cảm hứng cho bạn

Suy ngẫm - TĐ - 21/05/2024 09:00
Cho dù bạn đang tìm kiếm những câu nói về tình yêu, cuộc sống, tôn giáo hay hơn thế nữa, những câu nói sau của Victor Hugo sẽ truyền cảm hứng cho bạn.

Người đàn bà trong tôi - Hành trình trưởng thành đầy chông gai của Britney Spears

Từ sách - Phim - Quìn - 21/05/2024 08:00
Britney Spears, cô gái tuổi teen tỏa sáng với ca khúc “...Baby one more time” giờ đây đã trở thành một người phụ nữ từng trải với không ít scandal. Một hành trình trưởng thành quá đỗi chông gai, mà không phải ai cũng có thể hình dung được.

CMMI-15

Blog GS John VU - GS John Vu - 20/05/2024 12:00
Hỏi: Tổ chức của chúng tôi muốn tiến hành việc đánh giá để xác định chúng tôi ở đâu trong mức trưởng thành CMMI. Các bước và vấn đề là gì?

Công ty công nghệ Việt thuê người 'lừa thử' cả nghìn nhân viên: 50% sập bẫy

Kỹ năng - Bảo Bảo - 20/05/2024 11:00
"Chúng tôi thiết kế một email, website giống của một hãng hàng không, gửi nhân viên công ty của khách hàng với nội dung: Nếu đăng ký trước ngày lễ giảm 30% giá vé", đại diện FPT IS chia sẻ lại câu chuyện đào tạo "lừa đảo chủ động".

Hôn nhân tình bạn, không tình dục ngày càng phổ biến trong giới trẻ

Phong cách sống - Ngô Trung Dũng - 20/05/2024 10:00
Từ bạn bè trở thành vợ chồng hợp pháp, nhiều cặp đôi trẻ ở Nhật Bản đang đón nhận cuộc hôn nhân không có tình yêu lẫn tình dục.

Chuyến xe buýt đổi đời - 10 quy tắc giúp bạn xây dựng nguồn năng lượng tích cực

Tủ sách - FN - 20/05/2024 09:00
Từ kinh nghiệm của bản thân cũng như những người xung quanh, tác giả Jon Gordon đã tìm ra mười quy tắc giúp mọi người xây dựng nguồn năng lượng tích cực.

Tuyển tập những câu chuyện hay nhất của Aesop - Con ngựa và con lừa thồ hàng

Từ sách - Phim - Ngọc Bích - 20/05/2024 08:00
Lúc này Ngựa mới hiểu và hối hận rằng nếu Ngựa đã sẵn lòng giúp đỡ con Lừa từ đầu, cả hai có thể vượt qua khó khăn một cách dễ dàng hơn và không có ai phải chịu tổn thất.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
  • Địa chỉ: 11H Nguyễn Thị Minh Khai - P. Bến Nghé - Quận 1 - TP. Hồ Chí Minh
  • Điện thoại: (+8428) 38233860 - Email: triviet@firstnews.com.vn
  • Giấy phép số 496/GP-BTTTT Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 17/10/2022
  • Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Văn Phước
  • Công ty TNHH văn hóa sáng tạo Trí Việt
  • Fax: (+8428) 38224560
  • Thỏa thuận cung cấp dịch vụ mạng xã hội Hạt giống tâm hồn
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 5, 23/05/2024