Thứ 6, 28/02/2020

Chuyện cúng rằm (kỳ 2)

10/02/2020 11:52
Chuyện cúng rằm (kỳ 2)

Tháng nào “có điều kiện”, sang hơn một chút thì thịt con gà, luộc lên cúng với xôi. Cũng nhiều tháng chỉ thấy xôi với chuối, lễ cúng rằm qua đi trong sự đạm bạc, thiếu thốn. Chả thánh thần nào nỡ quở trách, giận dỗi người nghèo.

Lại quành về chuyện rằm. Những người Việt xài âm lịch (phải biên rõ vậy bởi người Việt theo đạo Gia Tô chỉ dùng dương lịch) tháng nào cũng cúng rằm, ngày trăng tròn. Thành ngữ có câu “ngày rằm mùng một”, tức là trong tháng âm có hai ngày cần soạn lễ cúng, đầu tháng và giữa tháng. Hồi tôi còn bé, ở nông thôn, thấy thày bu tôi và những nhà khác trong làng chỉ cúng rằm chứ không cúng mùng 1, có lẽ một phần muốn đơn giản gọn nhẹ, phần khác do nghèo túng, bữa ăn hằng ngày chả đủ chả no, lấy đâu cúng lắm thế.

Trong các rằm, chỉ trừ rằm tháng bảy, những rằm còn lại gia chủ cúng khá đơn giản. Mỗi lần gần tới rằm, thày tôi lại nhắc nội tướng đi chợ nhớ mua ký gạo nếp. Nếp là thứ hiếm hoi thời những năm thập niên 50 - 70 ở miền Bắc. Hầu hết ruộng đất đều để cấy lúa tẻ hoặc trồng hoa màu, còn nếp bị liệt vào thứ ăn chơi nên không có đất. Ngay cả những nhà cày cấy trên ruộng 5% cũng chỉ quanh quẩn với mấy giống lúa tẻ như chân trâu lùn, nông nghiệp 1, ba giăng bởi chúng ngắn ngày, cho năng suất cao, ngoài phần làm nghĩa vụ cho nhà nước “thóc không thiếu một cân”, dư chút ít còn có cái bỏ vào mồm. Nhà nào cấy lúa nếp phải thuộc diện tay chơi lắm, hoặc có con cái đi thoát ly gửi tiền về nuôi gia đình, mới dám “xé rào”.

Có gạo nếp rồi, đỗ xanh nhà trồng được, thày tôi chuẩn bị kỹ lưỡng nồi xôi cúng rằm. Gạo nếp và đỗ đã xay được ngâm từ chiều, tới tối thày vo kỹ, đãi đỗ, đồ trong chõ xôi. Nắn nót cẩn thận tới mức như đang làm thứ sản phẩm gì đó cực kỳ giá trị. Không một hạt nếp nào bị bỏ, có lỡ văng ra ngoài cũng được thày nhặt lại. Thày bảo hạt gạo tẻ đã quý, gọi nó là ngọc thực, hạt gạo nếp hiếm nên càng quý hơn. Xôi chín, được đơm ra đĩa, bày lên bàn thờ. Kèm với xôi thường là chè, hai món xôi chè luôn đi với nhau trong lễ cúng rằm. Tháng nào “có điều kiện”, sang hơn một chút thì thịt con gà, luộc lên cúng với xôi. Cũng nhiều tháng chỉ thấy xôi với chuối, lễ cúng rằm qua đi trong sự đạm bạc, thiếu thốn. Chả thánh thần nào nỡ quở trách, giận dỗi người nghèo.

Cũng liên quan tới rằm tháng giêng, nói thêm tí nữa. Theo quan niệm dân gian, tháng giêng là tháng ăn chơi nên những nhà giàu có, nhất là dân phố, cúng rằm xong lại đi chơi tiếp. Đủ thứ hội hè lễ lạt, hết miền ngược lại miền xuôi. Người ta chê trách dân xứ bắc ăn chơi nhiều cũng một phần bởi vậy. Nhưng thực ra với nông dân Bắc, nhất là thời những năm chiến tranh và bao cấp, nào có chơi bời mấy. Nói đâu xa, người quê tôi, vùng duyên hải Hải Phòng, vừa hết mùng 3 tết là rảo cẳng ra đồng. Chưa kịp cấy thì vội cấy ngay kẻo mạ già, cấy rồi thì mau tát nước, bỏ phân cho lúa đang kỳ sinh trưởng. Nhiều người chụp được những tấm ảnh lúa xuân xanh mướt, đồng quê dập dờn, nào có biết đằng sau nó là cả sự vất vả cần lao của người nông dân suốt tháng giêng. Tôi khi còn bé, không hiếm tết, sáng mùng 2 đã theo thày bu ra ruộng tát nước lúa, dỡ khoai tây, hái cà chua, chặt su hào về đem đi chợ, bởi để lâu ngoài ruộng sẽ hỏng, sẽ già, chả bán được cho ai. Nông dân thời ấy không có thói ăn chơi tháng giêng, còn bây giờ, cuộc sống khá lên rồi, phú quý sinh lễ nghĩa, thành thị cũng như nông thôn lại kéo đàn kéo lũ tận hưởng hậu tết. Cũng chả trách được, thời thế nó vậy.

Những năm rồi, cứ rằm tháng giêng, giới văn nghệ, nhất là thi nhân, lại túm tụm về Văn Miếu ở thủ đô để thả thơ thả thính. Có nhẽ do tháng giêng là tháng của văn nghệ nên việc tổ chức hội thơ cũng có lý, cũng là cách cúng rằm. Cường quốc về thơ nên cách cúng cũng rất thơ. Nhiều năm vui lắm, cả nước kéo về, còn đông hơn sĩ tử tới sờ đầu rùa cầu may mùa thi tháng 7 tây. Già trẻ lớn bé, tóc bạc đầu xanh, nam thanh nữ tú chen nhau đọc thơ thả thơ cúng rằm Nguyên tiêu. Hay nhiều, dở cũng chẳng ít. Nhất là thơ trên mấy tấm phướn đỏ thả lên giời. Tất nhiên có những bài rất hay, chẳng hạn bài thơ Nguyên tiêu của cụ Hồ, hoặc thơ của ông vua-thi sĩ Trần Nhân Tông…, nhưng nhà tuyển chọn cũng thả lên không ít câu dở, cực dở. Thỉnh thoảng bên bàn trà hoặc tụm ba tụm năm cà phê, người ta lại đọc và cười phe phé với nhau về một câu thơ được thả năm ấy “Đêm ôm vợ thấy lòng giật thót/Thương con thuyền đầu bãi đứng chơ vơ”. Thơ thế mà đem cúng rằm Nguyên tiêu, mà thả lên giời, giời nào dám nhận. Ông bạn tôi, một nhà thơ đích thực, thi sĩ tiếng tăm, bảo thực ra câu ấy nằm trong bài thơ viết về biển của thi sĩ Trần Anh Trang từ thập niên 1960 cơ, cả bài hay lắm, nhưng chúng nó trích thế thì bằng giết người ta. Yêu nhau thì lại bằng mười phụ nhau là vậy.

Lịch âm, từ tháng hai tới tháng sáu đều cúng rằm, cũng chỉ đơn giản đĩa xôi nải chuối, nhưng tới rằm tháng bảy thì cực to. Như đã nói, “cả năm mới có rằm tháng bảy”, người ta chuẩn bị cho cúng rằm này từ mấy ngày trước đó. Rằm tháng bảy, gọi theo kiểu Tàu là Tết Trung nguyên. Với người Việt, cúng rằm tháng bảy chủ yếu để bày tỏ sự tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất, báo hiếu những bậc sinh thành. Ở quê tôi, dù nghèo cũng cố biện được mâm cơm cúng, có thịt lợn kho, gà luộc, con cá rán, đĩa miến xào, bát canh xương hầm… Cứ rằm tháng bảy, hợp tác xã lại bán cho mỗi nhà vài lạng thịt trâu, có nhẽ là lần ăn thịt trâu duy nhất trong năm bởi con trâu được xếp vào sức kéo, được bảo vệ đặc biệt, chả khác gì yếu nhân. Ai mà giết trâu chui, bị phát hiện, phạt rất nặng, có thể đi tù.

Đám trẻ con chúng tôi nhịn đói quanh năm, quen với sự thèm này thèm nọ rồi, nhưng hầu như đứa nào cũng mong tới rằm tháng bảy. Ít nhất thì cũng được một chầu lúy túy măm đồ ăn ngon sau suốt thời gian dài từ Tết tới giờ. Và lại ngóng cổ chờ rằm tháng tám. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

Kỳ 1: https://motthegioi.vn/van-hoa-giai-tri-c-80/tap-van-c-172/chuyen-cung-ram-131351.html

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Điếc không sợ súng

Đã có câu chuyện cười trong cuộc thi về lòng dũng cảm, theo đó dân Việt Nam xếp thứ nhất nhờ điềm nhiên cưa bom trước ban giám khảo. Những chuyện tiếu lâm về khoản điếc không sợ súng thực ra cũng khá gần ngoài đời thực.
2

Chuyện đốt pháo

Tiếng pháo để đánh dấu cái khoảnh khắc đặc biệt của trời đất lúc giao mùa, mà cũng là của lòng người khi chùng xuống trong cuộc đua tranh cùng thế sự.
3

Mưa trái mùa

Sáng dậy, tôi nghe lòng mình chênh chao. Gió lạnh ùa về. Mưa bất chợt trong những ngày tháng giêng.
4

Nhức đầu vì virus corona

Sao lại chỉ nhức đầu? Covid-19 như trời đánh, làm choáng váng ngành du lịch và xây xẩm các ngành nông nghiệp, vận chuyển, dịch vụ, công thương. Đến cả sản xuất và giáo dục còn bị vạ lây.
5

Chuyện cúng rằm

Ngày giữa tháng trăng được gọi trung tuần, là rằm. Từ tháng giêng tới tháng chạp, cứ ngày 15 hằng tháng đều rằm tất. Mở đầu là rằm tháng giêng, nguyên tiêu.

Chuyện cúng rằm

Ngày giữa tháng trăng được gọi trung tuần, là rằm. Từ tháng giêng tới tháng chạp, cứ ngày 15 hằng tháng đều rằm tất. Mở đầu là rằm tháng giêng, nguyên tiêu.

Từ những chiếc khẩu trang miễn phí

Tấm lòng đồng bào đối với nhau như sông đầy nước chảy tự ngàn năm. Khi hoạn nạn nó vẫn còn đủ mạnh tạo nên làn sóng tốt đẹp lay động và thúc đẩy xã hội.

Điếc không sợ súng

Đã có câu chuyện cười trong cuộc thi về lòng dũng cảm, theo đó dân Việt Nam xếp thứ nhất nhờ điềm nhiên cưa bom trước ban giám khảo. Những chuyện tiếu lâm về khoản điếc không sợ súng thực ra cũng khá gần ngoài đời thực.

Tết Việt muôn năm!

Tết Việt từ hồi nào tới giờ, chả muôn năm là gì và đâu cần hô khẩu hiệu? Nhưng có không ít người ghét, thậm chí thù tết Việt.

Tình cờ từ những món đồ cũ

Ngày xưa, căn nhà của ngoại rất nhiều đồ cổ. Sau này, khi chúng tôi trở về, nhìn ngôi nhà xưa trơ trọi, đồ đạc đã đi đâu hết, khó thể nói được điều gì trước cảnh có đó rồi mất đó.

Tết trong ký ức trẻ thơ

Tết, là khi nó được nghỉ học và lon ton theo mẹ đến chợ từ sớm để hòa mình vào cảnh nhộn nhịp tất bật của chợ quê ngày tết…

Chuyện bánh chưng tết (kỳ 2)

Về sau, có mấy người sáng kiến gói bánh bằng khuôn, nhanh gọn lắm, nhưng chả hiểu sao tôi vẫn thích những chiếc bánh thủ công từ A tới Z qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân làng. Chúng không chỉ là bánh mà như một tác phẩm nghệ thuật.

Hương nắng, hương lòng

Ngày cuối năm này, tôi đón Tết một mình. Khi đứng trước bàn thờ gia tiên, lòng tôi se thắt lại trong nỗi buồn không tỏ thành lời. Tôi nhớ ông nội và ba tôi vô cùng.

Vì sao cô gái trốn được cách ly Covid-19 ở sân bay Tân Sơn Nhất?

Thời sự - 27/02/2020 17:48
Liên quan đến cô gái N.T.T (28 tuổi, ở Kiên Giang), người trở về từ Hàn Quốc và đã livestream tại sân bay Tân Sơn Nhất khoe trốn cách ly, ngày 27.2, Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế TP.HCM cho biết sở dĩ cô gái này trốn được cách ly là do có 2 quốc tịch và 2 hộ chiếu nên có thể đã tận dụng điều này để khai gian, tránh được cách ly.

Phụ nữ sau tuổi 75 không cần chụp quang tuyến vú nữa

Sức khỏe - 27/02/2020 17:46
Cho đến tận thời gian gần đây, các bác sĩ vẫn không rõ ở độ tuổi nào phụ nữ nên ngừng chụp quang tuyến vú, nhưng sau khi phân tích số liệu thống kê y tế của hơn một triệu phụ nữ Mỹ từ 70 đến 84 tuổi đã chụp quang tuyến vú từ năm 2000 đến 2008, các nhà khoa học ở Đại học Johns Hopkins khẳng định phụ nữ ở độ tuổi này tầm soát ung thư không giúp làm giảm đáng kể nguy cơ tử vong do ung thư vú.

Hà Nội đưa ra 3 kịch bản tăng trưởng đối phó dịch Covid-19

Thời sự - 27/02/2020 17:46
Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Nguyễn Đức Chung vừa chủ trì Hội nghị bàn các giải pháp nhằm tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2020 của thành phố trong bối cảnh tác động của dịch Covid-19.

Bánh mì Việt Nam ngon và nổi tiếng đến cỡ nào?

Du lịch - 27/02/2020 17:45
Bánh mì Việt Nam, vốn dĩ chẳng xa lạ gì với người Việt và du khách nước ngoài, từng được nhiều tờ báo quốc tế nhắc đến nhưng bỗng nhiên được nhắc đến nhiều mấy ngày nay.

Kỳ 25: Triết gia Carlo Goldoni và tinh thần thời đại khởi xướng từ hàng quán cà phê

Giải trí - 27/02/2020 17:28
Cà phê và hàng quán cà phê đóng vai trò thiết yếu trong việc phổ biến tri thức, tư tưởng tiến bộ, nhân văn… chuyển hóa tâm thức, tâm thế con người quán thấu và làm chủ vận mệnh của chính mình.

Việt Nam ở đâu trên bản đồ kinh tế đêm của thế giới?

Kinh doanh - 27/02/2020 17:26
Kinh tế đêm đang được xem là “cỗ máy in tiền” ở nhiều quốc gia có thế mạnh du lịch. Câu hỏi đặt ra là Việt Nam thuộc top những quốc gia có du lịch phát triển nhanh nhất nhưng đang ở đâu trên “bản đồ kinh tế đêm” của thế giới?

Ấn Độ phát triển gel chứa viagra ngăn chặn tổn thương da do xạ trị

Sức khỏe - 27/02/2020 17:24
Quan sát vết thương da do xạ trị ở những bệnh nhân được cho dùng thuốc điều trị rối loạn cương dương dường như chữa lành nhanh hơn, các nhà khoa học Ấn Độ đã bào chế loại gel chứa 5% sildenafil có tác dụng giảm tổn thương da ở những bệnh nhân ung thư dùng liệu pháp xạ trị.

Facebook cấm các quảng cáo ‘hứa chữa khỏi Covid-19'

Công nghệ - 27/02/2020 17:22
Mạng xã hội Facebook đang tiến hành gỡ bỏ và ngăn chặn các quảng cáo liên quan đến vắc xin chữa trị bệnh viêm phổi Covid-19.

Việc cần tránh sau bữa ăn tối

Sức khỏe - 27/02/2020 17:21
Theo các chuyên gia sức khỏe, có một số việc tuyệt đối không nên làm trong vòng 1 giờ sau bữa tối vì có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.

Thủ tướng chỉ đạo: Cách ly kiên quyết, bắt buộc với người từ vùng dịch vào Việt Nam

Thời sự - 27/02/2020 17:18
Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống dịch Covid-19 cho biết số ca nhiễm mới bên ngoài Trung Quốc lần đầu tiên lớn hơn số nhiễm của Trung Quốc, đánh dấu bước ngoặt lây lan dịch trên phạm vi toàn cầu.

Trung Quốc điều tra vụ phóng thích tù nhân nhiễm Covid-19 khỏi Vũ Hán

Thế giới - 27/02/2020 17:17
Trung Quốc đã cử một nhóm điều tra tới tâm dịch Covid-19 Vũ Hán sau khi có báo cáo rằng một tù nhân nhiễm coronavirus được thả tự do, sau đó đã đến Bắc Kinh.

Nhật Bản ghi nhận trường hợp tái nhiễm Covid-19 đầu tiên

Thế giới - 27/02/2020 17:15
Trường hợp tái nhiễm Covid-19 đầu tiên của Nhật Bản là một nữ hướng dẫn viên du lịch khoảng 40 tuổi, sống tại tỉnh Osaka.

Diễn viên Hạnh Thúy hú vía khi bị trộm đột nhập vào phòng ngủ lúc 4 giờ sáng

Giải trí - 27/02/2020 17:14
Không chỉ bị đột nhập vào nhà lúc 4 giờ sáng mà khi tỉnh dậy, Hạnh Thúy còn thấy kẻ trộm đứng sát ngay đầu giường cô và con đang ngủ.

Lee Nguyễn phủ nhận việc đàm phán với CLB TP.HCM

Thể thao - 27/02/2020 17:12
Những ngày qua, thông tin CLB TP.HCM đeo đuổi và muốn đưa cầu thủ Việt kiều Lee Nguyễn từ Mỹ về lại Việt Nam với giá 1 triệu USD nhưng thất bại được quan tâm.

Khu vườn cây trái trĩu quả của cặp đôi Phương Thảo – Ngọc Lễ ở Mỹ

Giải trí - 27/02/2020 17:10
Hình ảnh khu vườn trĩu quả với vô số loại cây xanh, rau ăn của gia đình Phương Thảo – Ngọc Lễ tại California, Mỹ chia sẻ khiến nhiều người trầm trồ, thích thú.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS