Chủ nhật, 23/02/2020

Chuyện cúng rằm

08/02/2020 11:28
Chuyện cúng rằm

Ngày giữa tháng trăng được gọi trung tuần, là rằm. Từ tháng giêng tới tháng chạp, cứ ngày 15 hằng tháng đều rằm tất. Mở đầu là rằm tháng giêng, nguyên tiêu.

Hôm nay, theo âm lịch, là rằm tháng giêng, Tết Nguyên tiêu.

Cho tới bây giờ, xứ ta vẫn xài lịch Tàu, âm lịch, mặc dù lịch Tây, dương lịch, phổ biến hơn, được áp dụng hằng ngày.

Âm lịch do người Trung Quốc căn cứ vào hoàn cảnh, điều kiện về thời tiết, khí hậu, đất đai, phong tục... của họ để chế ra, nhưng khi nhà cai trị Tàu kéo xuống phương nam thì đem theo mọi thứ của họ, trong đó có lịch, bắt bản địa phải tuân phục. Có điều là vùng miền Bắc nước Việt có khí hậu gần giống bên Tàu, đủ cả 4 mùa xuân hạ thu đông nên dùng âm lịch cũng không bị chỏi lắm.

Điều dễ thấy nhất khi dùng âm lịch là người ta rất coi trọng ngày giữa tháng, còn gọi ngày rằm. Theo quan niệm phương đông, mặt trời đồng nghĩa với ban ngày, là dương, còn mặt trăng ban đêm, là âm. Người tây dùng lịch tính theo chu kỳ mặt trời, dương, nên chả chú ý tới rằm riếc gì, ngày nào cũng như ngày nào, nếu có hơi kiêng một tí thì họ chỉ quan tâm ngày 13 trong mọi tháng, liên quan tới Chúa chứ cũng không dính tới mặt trời, khí hậu. Ngày duy nhất trong suốt 12 tháng mà họ quan tâm là ngày 1 của tháng đầu năm, đó là tết năm mới, cũng chỉ nghỉ ngơi vui chơi ngày ấy rồi sau đó đi làm. Những ngày như lễ Phục sinh, lễ Giáng sinh, Noel… chỉ liên quan tới người theo đạo Thiên chúa Jesus chứ không phải tất cả dân mắt xanh mũi lõ. Còn mấy thứ lẻ tẻ như lễ tình nhân, "ha lô uyn"... không đáng kể. Ngẫm cứ đơn giản, gọn nhẹ thế mà lại sướng.

Phe xài âm lịch thì căn vào mặt trăng méo hay tròn mà đặt thành lễ thành tục. Mặt trăng khi mới xuất hiện bé tí những ngày đầu tháng được gọi là trăng thượng tuần (còn có tên khác là thượng huyền), những ngày cuối tháng thì hạ tuần (hạ huyền). Trăng thượng tuần trăng non, trăng hạ tuần trăng già trăng xế. Ca dao có câu “Trăng bao nhiêu tuổi trăng già/Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non”. Các cụ ngày xưa ý nhị, chơi chữ, bởi ta thường nói núi non vùng này, núi non vùng kia, thế mà chuyển phắt thành núi non (chưa già), rõ khéo tán nhau, chứ như bọn trẻ bây giờ chỉ giỏi dùi đục chấm mắm cáy, chưa chi đã...

Ngày giữa tháng trăng được gọi trung tuần, là rằm. Từ tháng giêng tới tháng chạp, cứ ngày 15 hằng tháng đều rằm tất. Mở đầu là rằm tháng giêng, nguyên tiêu. Báo chí truyền thông bây giờ, rồi cả rất nhiều tổ chức, cơ quan nhà nước đàng hoàng, đã có sự nhầm lẫn về 2 loại lịch âm dương. Theo lịch dương, tháng được đánh số từ tháng 1 tới tháng 12, nhưng lịch âm lại bắt đầu từ tháng giêng, tiếp theo là hai, ba, tư… tới tháng mười, tiếp nữa là tháng một (tức tháng mười một), kết thúc bằng tháng chạp. Nhiều người do ít hiểu biết cứ nhầm lẫn giữa tháng 1 dương lịch với tháng giêng âm lịch.

Xài âm lịch nên trong năm có nhiều lễ tết lắm. Có thể kể ra đây, mở đầu là Tết Nguyên đán, bây giờ ta gọi tết cổ truyền, nghĩa là do người xưa (cổ) truyền lại, to nhất trong năm. Cùng trong tháng giêng có Tết Nguyên tiêu, tết này vào đúng ngày rằm. Vừa mới ăn tết cực to xong, lại ăn ngay tết rằm này, kể cũng bận rộn bấn bíu phết. Sang tháng ba có Tết Hàn thực (ăn thức ăn (thực) nguội lạnh (hàn), kiêng nấu nướng bếp núc củi lửa; Tết Thanh minh nhân dịp tiết Thanh minh, chủ yếu đi tảo (dọn dẹp) mộ. Sang tháng năm thì Tết Đoan ngọ, vào ngày mùng 5, để giết sâu bọ. Tới tháng bảy, lại đúng rằm là Tết Trung nguyên. Khi còn bé tôi đã nghe người nhớn bảo nhau “cả năm mới có một rằm tháng bảy”, tết này to lắm, chỉ kém Tết Nguyên đán, tổ chức ăn uống linh đình. Những nhà nghèo nhất ở nông thôn cũng phải cố soạn được mâm cơm cúng, bởi theo quan niệm xưa, đây là khoảng thời gian âm phủ xá tội vong nhân, thả hồn về cõi dương gian, phải có đồ cúng dâng để tổ tiên ông bà về ăn khi chính phủ dưới âm tạm nghỉ.

Sang tháng tám, Tết Trung thu cũng trùng vào ngày rằm. Ngay cái tên, trung thu tức là giữa mùa thu, đúng ngày trăng tròn thì ăn tết. Ban đầu tết này chỉ của trẻ con nhưng dần dà người nhớn lấn át, gạt tụi con nít ra ngoài rìa (chuyện này sẽ nói kỹ sau).

Tháng chín, vào ngày 9 luôn, có Tết Trùng cửu (tức là lặp hai số 9). Tháng mười có Tết Trùng thập, mùng 10 tháng mười. Tới tháng cuối cùng năm âm lịch, cứ tưởng hết các loại tết để chuẩn bị đón năm mới, ai dè vẫn còn Tết Táo quân, ngày 23, còn gọi thành tết cúng ông táo chầu giời. Nhiều người đùa bảo tết ông táo là tiền tết, tết nháp, tết tiền trạm.

Vẫn chưa hết, tới tận ngày 30 tháng chạp còn phải có cái lễ trọng nữa, đón giao thừa, gọi tên chữ là trừ tịch, trừ (loại bỏ) hết năm cũ để sang năm mới. Trừ tịch là thứ lễ tết riêng chứ hoàn toàn không gắn gì với Tết Nguyên đán như lâu nay nhiều người vẫn nghĩ.

Nói tóm lại, hầu như tất cả thứ lễ tết cổ truyền ấy đều do người Tàu bày vẽ, người xứ ta cứ thế làm theo, cả cái hợp lẫn cái không hợp. Mà không chỉ về lịch pháp, lễ tết, cúng bái, còn có bao nhiêu cái khác nữa những năm sau này. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Điếc không sợ súng

Đã có câu chuyện cười trong cuộc thi về lòng dũng cảm, theo đó dân Việt Nam xếp thứ nhất nhờ điềm nhiên cưa bom trước ban giám khảo. Những chuyện tiếu lâm về khoản điếc không sợ súng thực ra cũng khá gần ngoài đời thực.
2

Chuyện bánh chưng tết

Nói về bánh chưng, có mà nguyên ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết Nguyên đán theo lịch mặt trăng mà với cả nếp sống sinh hoạt của người Việt.
3

Mưa trái mùa

Sáng dậy, tôi nghe lòng mình chênh chao. Gió lạnh ùa về. Mưa bất chợt trong những ngày tháng giêng.
4

Tình cờ từ những món đồ cũ

Ngày xưa, căn nhà của ngoại rất nhiều đồ cổ. Sau này, khi chúng tôi trở về, nhìn ngôi nhà xưa trơ trọi, đồ đạc đã đi đâu hết, khó thể nói được điều gì trước cảnh có đó rồi mất đó.
5

Nhức đầu vì virus corona

Sao lại chỉ nhức đầu? Covid-19 như trời đánh, làm choáng váng ngành du lịch và xây xẩm các ngành nông nghiệp, vận chuyển, dịch vụ, công thương. Đến cả sản xuất và giáo dục còn bị vạ lây.

Từ những chiếc khẩu trang miễn phí

Tấm lòng đồng bào đối với nhau như sông đầy nước chảy tự ngàn năm. Khi hoạn nạn nó vẫn còn đủ mạnh tạo nên làn sóng tốt đẹp lay động và thúc đẩy xã hội.

Điếc không sợ súng

Đã có câu chuyện cười trong cuộc thi về lòng dũng cảm, theo đó dân Việt Nam xếp thứ nhất nhờ điềm nhiên cưa bom trước ban giám khảo. Những chuyện tiếu lâm về khoản điếc không sợ súng thực ra cũng khá gần ngoài đời thực.

Tết Việt muôn năm!

Tết Việt từ hồi nào tới giờ, chả muôn năm là gì và đâu cần hô khẩu hiệu? Nhưng có không ít người ghét, thậm chí thù tết Việt.

Tình cờ từ những món đồ cũ

Ngày xưa, căn nhà của ngoại rất nhiều đồ cổ. Sau này, khi chúng tôi trở về, nhìn ngôi nhà xưa trơ trọi, đồ đạc đã đi đâu hết, khó thể nói được điều gì trước cảnh có đó rồi mất đó.

Tết trong ký ức trẻ thơ

Tết, là khi nó được nghỉ học và lon ton theo mẹ đến chợ từ sớm để hòa mình vào cảnh nhộn nhịp tất bật của chợ quê ngày tết…

Chuyện bánh chưng tết (kỳ 2)

Về sau, có mấy người sáng kiến gói bánh bằng khuôn, nhanh gọn lắm, nhưng chả hiểu sao tôi vẫn thích những chiếc bánh thủ công từ A tới Z qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân làng. Chúng không chỉ là bánh mà như một tác phẩm nghệ thuật.

Hương nắng, hương lòng

Ngày cuối năm này, tôi đón Tết một mình. Khi đứng trước bàn thờ gia tiên, lòng tôi se thắt lại trong nỗi buồn không tỏ thành lời. Tôi nhớ ông nội và ba tôi vô cùng.

Chuyện bánh chưng tết

Nói về bánh chưng, có mà nguyên ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết Nguyên đán theo lịch mặt trăng mà với cả nếp sống sinh hoạt của người Việt.

10 sự khác biệt giữa cha mẹ bình thường và cha mẹ thông thái

Giới trẻ - 22/02/2020 17:31
Con cái giống như một tờ giấy trắng, tính cách của con cái trong tương lai sẽ phản chiếu cách giáo dục của cha mẹ.

Những bức họa chấm màu tuyệt đẹp của nữ họa sĩ Mỹ

Giải trí - 22/02/2020 16:49
Từ những chấm màu sinh động, nữ họa sĩ Ebova đến từ bang Texas (Mỹ) đã tạo nên những bức tranh tuyệt vời.

Bên tách cà phê: Cappuccino – vẻ đẹp của sự sáng tạo

Giải trí - 22/02/2020 16:47
Tiến trình sáng tạo vốn mang trội tính vinh thăng cái đẹp của tự nhiên, kiện toàn và kiến tạo giá trị cuộc sống của chính bản thân con người và cho nhân thế. Sáng tạo phong cách thưởng lãm cà phê không nằm ngoài chiều hướng ấy.

Đội bóng của Công Phượng thất bại thương vụ với Lee Nguyễn

Thể thao - 22/02/2020 16:45
Sau thời gian đeo đuổi và muốn đưa cầu thủ Việt kiều Lee Nguyễn về chơi bóng ở Việt Nam nhưng đến hôm nay, TP.HCM chính thức xác nhận thương vụ này bất thành.

TP.HCM đưa thêm 2 môn chuyên vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10

Thi cử - 22/02/2020 16:43
Đai diện Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục (Sở GD-ĐT TP.HCM) cho biết, trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tới đây, TP.HCM sẽ tuyển sinh thêm 2 môn chuyên là Lịch sử và Địa lý. Hai môn này sẽ được giảng dạy tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.

Nguy cơ Covid-19 bùng phát bên ngoài Trung Quốc

Thế giới - 22/02/2020 16:39
Giới chuyên gia y tế lưu ý một số dấu hiệu đáng ngại cho thấy dịch Covid-19 đang bước sang giai đoạn mới: lây lan rộng bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc.

Bộ Chính trị Trung Quốc yêu cầu cẩn trọng vì dịch Covid-19 chưa đến đỉnh

Thế giới - 22/02/2020 16:38
Tại cuộc họp của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC) ngày 21.2 tại Bắc Kinh, các nhà lãnh đạo nhắc nhở phải cẩn trọng trước sự lây lan của coronavirus chủng mới Covid-19.

Mảnh ghép hoàn hảo - Diễn viên Lê Nam khóc, tiết lộ từng phải mượn nợ 10 triệu cho vợ nhập viện sinh con

Giải trí - 22/02/2020 16:37
Là một diễn viên góp mặt trong hơn 30 bộ phim truyền hình, nhưng diễn viên Lê Nam phải lâm vào cảnh mượn nợ cho vợ nhập viện sinh con, hai vợ chồng nhiều lần lục đục muốn ly hôn.

HLV Heerenveen tuyên bố sẽ thay đổi đội hình, Đoàn Văn Hậu có cơ hội ra sân?

Thể thao - 22/02/2020 16:34
Mặc dù không nói chi tiết và cũng không công bố danh sách ra sân của CLB như từng làm trước đó, thế nhưng nhiều người hâm mộ hỵ vọng với động thái này của HLV Johnny Jansen sẽ là cơ hội của Đoàn Văn Hậu.

Eo thon dáng đẹp nhờ nạp đường một cách thông minh

Sức khỏe - 22/02/2020 16:33
Đường rất quan trọng với sức khỏe của con người và đặc biệt là với não bộ. Tuy nhiên, không phải bất kì dạng thức nào của đường đưa vào cơ thể cũng đều tốt, thậm chí nếu không cẩn thận, sẽ còn gây ra những hậu quả khôn lường tới sức khỏe, vóc dáng.

Tùy vụ việc mới cưỡng chế bằng cách ngừng cấp điện, nước

Thời sự - 22/02/2020 16:31
Về quy định “ngừng cung cấp điện, nước” là biện pháp ngăn chặn và biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chỉ thực hiện đối với các trường hợp vi phạm hành chính mà trong đó điện, nước là điều kiện để thực hiện hành vi vi phạm.

Điện Kremli đặt nhiệm vụ quan trọng bảo vệ đất nước trước dịch Covid-19

Thế giới - 22/02/2020 16:30
Theo ông Dmitrij Peskov, Thư ký báo chí của Tổng thống Nga, công dân Trung Quốc không nên bị phân biệt đối xử, nhưng lúc này nhiệm vụ quan trọng là bảo vệ người Nga và đất nước khỏi sự xâm nhập của coronavirus.

Phụ nữ có thai dùng thuốc kháng sinh nhóm macrolide sẽ gây dị tật thai nhi

Sức khỏe - 22/02/2020 16:27
Phân tích dữ liệu được thu thập bởi các cơ quan y tế của Anh trong 26 năm qua và con số 104.000 trẻ em có mẹ bị nhiễm trùng nặng trong thai kỳ có sử dụng penicillin cũng như các loại thuốc khác để chống lại vi khuẩn, các nhà khoa học Anh cảnh báo nhóm thuốc kháng sinh macrolide không được dùng cho phụ nữ có thai vì nguy cơ gây dị tật bẩm sinh ở trẻ.

Sai lầm khi sử dụng kem dưỡng khiến da càng xấu đi

Sức khỏe - 22/02/2020 15:00
Tại sao dưỡng ẩm rồi mà da bạn vẫn chưa được mịn màng như ý? Rất nhiều khả năng các nàng đang mắc phải những sai lầm khi dưỡng ẩm cho da cực kỳ phổ biến này.

Những ẩn số xung quanh cuộc đời cô Ba, hoa hậu đầu tiên Sài Gòn

Giải trí - 22/02/2020 15:00
Từ lâu, vẻ đẹp và danh tiếng của cô Ba, hoa hậu đầu tiên Sài Gòn được truyền tụng khắp Đông Dương. Tuy nhiên, thông tin về cuộc đời của cô vẫn còn không ít những ẩn số.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS