Chủ nhật, 23/02/2020

Chuyện bánh chưng tết

24/01/2020 10:59
Chuyện bánh chưng tết

Nói về bánh chưng, có mà nguyên ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết Nguyên đán theo lịch mặt trăng mà với cả nếp sống sinh hoạt của người Việt.

Lứa chúng tôi hồi nhỏ, hầu như đứa nào cũng thuộc đôi câu đối đặc sản tết, liệt kê đủ món cổ truyền “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh”. Bây giờ, nhiều món đã thất truyền, bị loại bỏ, chẳng hạn thịt mỡ người ta kiêng do sợ béo phì, mỡ máu, cây nêu cũng chả mấy nhà trồng bởi giờ sợ người hơn sợ quỷ, câu đối ít người treo khi chữ Hán đã mai một, thua kém chữ quốc ngữ, còn pháo lại càng tịt, đơn giản là nhà nước cấm tiệt đã hai mấy năm rồi. Rốt cuộc chỉ còn trụ vững, tồn tại cùng Tết, cùng người, cùng mùa xuân là bánh chưng.

Tôi nhớ, cũng vẫn từ hồi còn bé tí, thày (bố) tôi cắt nghĩa rằng nếu nói về ăn gạo nếp thì người bên Lào họ ăn nhiều hơn ta, quanh năm suốt tháng chỉ có nếp, như ta ăn cơm tẻ vậy. Ông anh tôi lè lưỡi rùng mình, thế thì ngán tới tận cổ. Thày tôi lại bảo, nhưng chế biến nếp thành cái bánh chưng ngon tuyệt thì chỉ có người Việt ta, nó như một thứ đặc sản của dân tộc. Nghe tới bánh chưng, đám chúng tôi đứa nào cũng thèm rỏ dãi. Thời ấy, gần như cả năm mới được một lần ăn bánh chưng, mà chỉ vài miếng, ăn rồi vẫn thòm thèm. Có đứa mong Tết để thày bu mua cho bộ quần áo mới, được nghỉ học, được khỏi ra đồng tưới tắm cuốc đất đập nương, được tiền mừng tuổi, nhưng cũng nhiều đứa chỉ chờ Tết mong chén miếng bánh chưng.

Chuyện tôi đang kể đây vẫn đậm trong ký ức, về thời chiến tranh và bao cấp ở nông thôn miền Bắc. Những năm 60 và 70 cực kỳ thiếu thốn, khốn khó với đại đa số dân chúng, nhất là nông dân. Nhưng dù nghèo tới mấy, vẫn phải rướn lên tí chút với cái tết, vừa để đỡ tủi thân, vừa cho con cái được sống vài ngày vui vẻ trong chuỗi dài dằng dặc những lo âu, vất vả.

Quê tôi đồng bằng duyên hải Bắc Bộ, thuần nông, làng thôn ngay chân núi Chè (núi Trà Phương), huyện Kiến Thụy, Hải Phòng. Cả làng chỉ có vài ba nhà khá giả, còn lại đều nghèo. Nhà cán bộ xã cũng nghèo. Không phải Tết đến thì nhà nào cũng gói bánh chưng. Suốt tuổi thơ (những năm 60) tôi để ý chỉ nhà nào “có điều kiện” lắm mới gói riêng, còn phần lớn chung nhau, góp đỗ nếp thịt, mỗi nhà vài ba chiếc để bày lên bàn thờ cúng tổ tiên ông bà. Một nồi luộc có khi bánh của 4 - 5 nhà, nếu gói riêng thì đánh dấu bằng nút lạt cho khỏi lẫn. Tôi để ý có những nhà nghèo như nhà cụ Đẹn, nhà ông Hâm điếc, nhà chị Nhỡ… gần như chả bao giờ gói. Ngay cả nhà tôi, bu tôi làm ăn tháo vát, buôn bán giỏi giang thế nhưng chỉ trước khi vào hợp tác xã mới hay gói, còn sau này chỉ năm thì mười họa.

Thời ấy, gạo tẻ đã ít, cơm chẳng đủ no nên nếp lại càng hiếm. Mỗi lần thổi xôi, nấu cơm nếp cúng rằm, chỉ văng ra vài hạt nếp, thày tôi vẫn nhặt lại cho bằng được. Nếp là thứ nguyên liệu chính của bánh chưng. Tiếp nữa là thịt lợn, đỗ xanh, tiêu bắc, muối. Áo của bánh chưng là lá dong hoặc lá chuối. Trong sách lớp 1 có câu đố “Nhà xanh lại đóng đố xanh/Tra đỗ giồng hành thả lợn vào trong”, đố là cái gì, trả lời: cái bánh chưng. Ở đây cũng cần nói thêm về “đóng đố xanh”, đố chứ không phải đỗ như người ta hay nhầm. Đố là cái vỏ, tấm che đậy phía ngoài. Ta thường nói “giàu nứt đổ đổ vách”. Chiếc bánh chưng được gói bằng là dong, lá chuối xanh, đóng đố xanh nghĩa là vậy. Thời này, có khi vừa cúng ông Táo xong là thiên hạ đã lục tục rộn rịp chuẩn bị gói bánh chưng. Trước kia cứ phải đợi sát Tết, trước giao thừa 1 - 2 ngày thôi. Đơn giản là tới lúc ấy mới có thịt. Được hợp tác xã và chính quyền cho phép, vài nhà đụng nhau một con lợn. Nhà nào tự ý giết mổ không phép có thể bị phạt, bị tịch thu thịt.

Thường khoảng 29 tết thì mổ lợn, chọn miếng thịt ngon nhất làm giò chả, tiếp nữa để gói bánh, sau đó mới dùng vào việc xào nấu kho. Bu tôi đã ngâm sẵn gạo nếp tối hôm trước, cả đỗ xanh nữa. Nhà tôi có chiếc cối đá quay tay chuyên để xay đỗ, sát tết bà con trong làng tới nhờ xay đông nghìn nghịt, đỗ gói bánh hoặc thổi xôi. Tiêu bắc mua theo bìa mua hàng tết, mỗi nhà được gói nhỏ cỡ ngón chân cái, hơn trăm hột. Cả miền Bắc chỉ có mỗi vùng Vĩnh Linh trồng tiêu, thời chiến tranh ác liệt, nơi này là cái túi bom nên hạt tiêu quý như hạt vàng.

Năm nào đụng được thịt lợn thì bu tôi mới quyết định việc gói bánh chưng. Nhà tôi và nhà bác Ỷ, có năm cùng nhà anh Huy, chung nhau luộc một nồi. Thày tôi, bác Ỷ, anh Huy đều khéo tay gói bánh. Chiếc bánh vuông vức chằn chặn, lạt buộc thật khéo, cái nào cũng như cái nào. Tụi trẻ con ngồi chầu chực xung quanh, vừa ngắm các đấng bậc thao tác thoăn thoắt khéo léo, vừa thầm cầu gạo đỗ thịt thà dôi ra chút ít để có cái bánh mụi. Anh Huy vốn dạy học, thoáng nhìn bọn trẻ con là biết chúng muốn gì, nên thường chừa ra một hai cái bánh mụi cho chúng nó vui, tích cực trông chừng nồi luộc.

Sự luộc bánh là cả mớ kỷ niệm khó quên. Nhà tôi có chiếc nồi đồng khá to, xếp vào đó được cả chục chiếc. Cái nồi này bu tôi mua lại của một nhà bần cố nông trong làng được chia quả thực dạo cải cách ruộng đất. Xưa kia, chỉ nhà địa chủ mới dám sắm thứ vật dụng khủng như vậy. Bánh gói xong, xếp kín trong nồi, đổ nước xâm xấp. Trước đó, anh Uy tôi đã theo chỉ đạo của tư lệnh thày, khệ nệ ra sau nhà bưng ra hơn chục hòn gạch xếp thành đầu rau ở góc sân đất. Suốt đêm lạnh trước thềm xuân, ngồi với nhau quanh bếp lửa rừng rực luộc bánh chưng, chuyện nọ xọ chuyện kia, ngắm sao trời nhấp nháy, ngửi mùi bánh chín tỏa ra dìu dịu khó cưỡng nổi cơn thèm.

Thường phải luộc từ 8 - 10 tiếng đồng hồ thì bánh mới rền, không bị sượng, không bị lại gạo. Cạnh nồi luộc bánh bao giờ cũng có bếp phụ đun sẵn nồi nước sôi, “thợ” luộc nhắc nhau trông chừng, thấy nước chỉ còn phân nửa là phải châm tiếp vào. Đứa nào cũng căn giờ vớt bánh mụi, bởi nó nhỏ nên chỉ cần vài tiếng là chín. Vả lại cái bụng thèm bánh chưng đang sôi òng ọc, không thể hoãn nổi. Ngay trong đêm, khi nồi bánh còn chưa chín thì chúng tôi đã xực xong chiếc bánh mụi, ngon không thể tả.

Không phải lúc nào việc luộc bánh cũng trôi chảy. Năm ấy 1969, Tết Kỷ Dậu, tôi chớm vào học cấp 3, thày bu như thường lệ giao cho chúng tôi trông nồi bánh. Nửa đêm, củi chất vào đáy nồi cháy đùng đùng, mắt thì buồn ngủ díp lại, thế là lăn ra ổ rơm góc sân làm một giấc. Nồi bánh cạn nước, chả có ai châm thêm, tỏa mùi khét. May bu tôi thức khuya phát hiện, cứu được nồi bánh nhưng hỏng đáy chiếc nồi đồng quý giá. Sau Tết, thày tôi phải đem sang tận thôn Du Lễ bên cạnh nhờ chú Giả hàn vá lại, miếng vá to bằng bàn tay xòe. Chú Giả rất thân với thày tôi, khéo tay vá xong, cái nồi quý dùng thêm cả chục năm nữa mà không hề bị rò nước, chỉ hơi xấu xí. Về sau, bu tôi mua chiếc nồi nhôm Liên Xô thì nồi đồng vá được về hưu, sau này hình như các cháu đem bán cho bà đồng nát. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Điếc không sợ súng

Đã có câu chuyện cười trong cuộc thi về lòng dũng cảm, theo đó dân Việt Nam xếp thứ nhất nhờ điềm nhiên cưa bom trước ban giám khảo. Những chuyện tiếu lâm về khoản điếc không sợ súng thực ra cũng khá gần ngoài đời thực.
2

Chuyện bánh chưng tết

Nói về bánh chưng, có mà nguyên ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết Nguyên đán theo lịch mặt trăng mà với cả nếp sống sinh hoạt của người Việt.
3

Mưa trái mùa

Sáng dậy, tôi nghe lòng mình chênh chao. Gió lạnh ùa về. Mưa bất chợt trong những ngày tháng giêng.
4

Tình cờ từ những món đồ cũ

Ngày xưa, căn nhà của ngoại rất nhiều đồ cổ. Sau này, khi chúng tôi trở về, nhìn ngôi nhà xưa trơ trọi, đồ đạc đã đi đâu hết, khó thể nói được điều gì trước cảnh có đó rồi mất đó.
5

Nhức đầu vì virus corona

Sao lại chỉ nhức đầu? Covid-19 như trời đánh, làm choáng váng ngành du lịch và xây xẩm các ngành nông nghiệp, vận chuyển, dịch vụ, công thương. Đến cả sản xuất và giáo dục còn bị vạ lây.

Nồng nàn tình xuân

Cái se lạnh của những ngày giáp tết đưa mình về bên bố mẹ, tiếng xích va vào cánh cổng nghĩa trang vang lên khô khốc. Mùi khói nhang quyện vào gió, tan loãng trên nền trời trong xanh.

Ngắm Sài Gòn những sáng mùa xuân

Sài Gòn đất chật người đông, ấy vậy mà những ngày cuối năm đường phố lặng lẽ, hàng quán khép mình, những trung tâm sầm uất rộng cửa đón mời khách Tây, khách Tàu, những dãy trọ nhỏ hẹp im ắng chờ hết những ngày xuân.

Sài Gòn mùa nặng trên vai

Sài Gòn đang vào mùa tất bật nhất trong năm. Cảm giác như có bao nhiêu việc đều dồn vào cuối năm, vào những chuyến xe ngược xuôi chở đầy hàng hóa, với bao nhiêu thứ trĩu nặng trên vai, theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Chuyện nhỏ Vinamilk, Co.opMart và…

Người tiêu dùng gắn bó với một thương hiệu, một doanh nghiệp, một nhà sản xuất nào đấy không phải chỉ bởi hàng hóa mà còn bởi cả những “chuyện nhỏ” như thế này.

Hương quê

Thì ra có lúc ở giữa quê hương vẫn thấy lòng trống vắng, cô đơn. Về rồi, không thiếu quê hương, nhưng thiếu bạn bè.

Vài suy nghĩ sau tấm huy chương vàng SEA Games 30 của đội U.22 Việt Nam

Niềm vui của tôi bùng lên với trận thắng vì bản lĩnh đội Việt Nam hơn hẳn đối thủ, và lòng tôi dâng niềm xúc động thấy ông Park Hang-seo vỗ tay lên ngực nơi ông đeo huy hiệu Tổ Quốc tôi!

Vị thế bóng đá và vị thế quốc gia

Không thể lấy bóng đá để khỏa lấp, che khuất mọi thứ khác được. Uy tín vị thế Việt Nam đối với hơn 97 triệu dân Việt và tầm thế giới quốc tế không chỉ là bóng đá.

Những cô gái vàng Việt Nam: Tôi khóc cho em và cho tôi

Nhan sắc nữ giới em chịu hao mòn. Nét dịu dàng nữ tính em chịu che lấp. Để trên sân em chạy em xoạc em chuyền và em sút.

10 sự khác biệt giữa cha mẹ bình thường và cha mẹ thông thái

Giới trẻ - 22/02/2020 17:31
Con cái giống như một tờ giấy trắng, tính cách của con cái trong tương lai sẽ phản chiếu cách giáo dục của cha mẹ.

Những bức họa chấm màu tuyệt đẹp của nữ họa sĩ Mỹ

Giải trí - 22/02/2020 16:49
Từ những chấm màu sinh động, nữ họa sĩ Ebova đến từ bang Texas (Mỹ) đã tạo nên những bức tranh tuyệt vời.

Bên tách cà phê: Cappuccino – vẻ đẹp của sự sáng tạo

Giải trí - 22/02/2020 16:47
Tiến trình sáng tạo vốn mang trội tính vinh thăng cái đẹp của tự nhiên, kiện toàn và kiến tạo giá trị cuộc sống của chính bản thân con người và cho nhân thế. Sáng tạo phong cách thưởng lãm cà phê không nằm ngoài chiều hướng ấy.

Đội bóng của Công Phượng thất bại thương vụ với Lee Nguyễn

Thể thao - 22/02/2020 16:45
Sau thời gian đeo đuổi và muốn đưa cầu thủ Việt kiều Lee Nguyễn về chơi bóng ở Việt Nam nhưng đến hôm nay, TP.HCM chính thức xác nhận thương vụ này bất thành.

TP.HCM đưa thêm 2 môn chuyên vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10

Thi cử - 22/02/2020 16:43
Đai diện Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục (Sở GD-ĐT TP.HCM) cho biết, trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tới đây, TP.HCM sẽ tuyển sinh thêm 2 môn chuyên là Lịch sử và Địa lý. Hai môn này sẽ được giảng dạy tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.

Nguy cơ Covid-19 bùng phát bên ngoài Trung Quốc

Thế giới - 22/02/2020 16:39
Giới chuyên gia y tế lưu ý một số dấu hiệu đáng ngại cho thấy dịch Covid-19 đang bước sang giai đoạn mới: lây lan rộng bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc.

Bộ Chính trị Trung Quốc yêu cầu cẩn trọng vì dịch Covid-19 chưa đến đỉnh

Thế giới - 22/02/2020 16:38
Tại cuộc họp của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC) ngày 21.2 tại Bắc Kinh, các nhà lãnh đạo nhắc nhở phải cẩn trọng trước sự lây lan của coronavirus chủng mới Covid-19.

Mảnh ghép hoàn hảo - Diễn viên Lê Nam khóc, tiết lộ từng phải mượn nợ 10 triệu cho vợ nhập viện sinh con

Giải trí - 22/02/2020 16:37
Là một diễn viên góp mặt trong hơn 30 bộ phim truyền hình, nhưng diễn viên Lê Nam phải lâm vào cảnh mượn nợ cho vợ nhập viện sinh con, hai vợ chồng nhiều lần lục đục muốn ly hôn.

HLV Heerenveen tuyên bố sẽ thay đổi đội hình, Đoàn Văn Hậu có cơ hội ra sân?

Thể thao - 22/02/2020 16:34
Mặc dù không nói chi tiết và cũng không công bố danh sách ra sân của CLB như từng làm trước đó, thế nhưng nhiều người hâm mộ hỵ vọng với động thái này của HLV Johnny Jansen sẽ là cơ hội của Đoàn Văn Hậu.

Eo thon dáng đẹp nhờ nạp đường một cách thông minh

Sức khỏe - 22/02/2020 16:33
Đường rất quan trọng với sức khỏe của con người và đặc biệt là với não bộ. Tuy nhiên, không phải bất kì dạng thức nào của đường đưa vào cơ thể cũng đều tốt, thậm chí nếu không cẩn thận, sẽ còn gây ra những hậu quả khôn lường tới sức khỏe, vóc dáng.

Tùy vụ việc mới cưỡng chế bằng cách ngừng cấp điện, nước

Thời sự - 22/02/2020 16:31
Về quy định “ngừng cung cấp điện, nước” là biện pháp ngăn chặn và biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chỉ thực hiện đối với các trường hợp vi phạm hành chính mà trong đó điện, nước là điều kiện để thực hiện hành vi vi phạm.

Điện Kremli đặt nhiệm vụ quan trọng bảo vệ đất nước trước dịch Covid-19

Thế giới - 22/02/2020 16:30
Theo ông Dmitrij Peskov, Thư ký báo chí của Tổng thống Nga, công dân Trung Quốc không nên bị phân biệt đối xử, nhưng lúc này nhiệm vụ quan trọng là bảo vệ người Nga và đất nước khỏi sự xâm nhập của coronavirus.

Phụ nữ có thai dùng thuốc kháng sinh nhóm macrolide sẽ gây dị tật thai nhi

Sức khỏe - 22/02/2020 16:27
Phân tích dữ liệu được thu thập bởi các cơ quan y tế của Anh trong 26 năm qua và con số 104.000 trẻ em có mẹ bị nhiễm trùng nặng trong thai kỳ có sử dụng penicillin cũng như các loại thuốc khác để chống lại vi khuẩn, các nhà khoa học Anh cảnh báo nhóm thuốc kháng sinh macrolide không được dùng cho phụ nữ có thai vì nguy cơ gây dị tật bẩm sinh ở trẻ.

Sai lầm khi sử dụng kem dưỡng khiến da càng xấu đi

Sức khỏe - 22/02/2020 15:00
Tại sao dưỡng ẩm rồi mà da bạn vẫn chưa được mịn màng như ý? Rất nhiều khả năng các nàng đang mắc phải những sai lầm khi dưỡng ẩm cho da cực kỳ phổ biến này.

Những ẩn số xung quanh cuộc đời cô Ba, hoa hậu đầu tiên Sài Gòn

Giải trí - 22/02/2020 15:00
Từ lâu, vẻ đẹp và danh tiếng của cô Ba, hoa hậu đầu tiên Sài Gòn được truyền tụng khắp Đông Dương. Tuy nhiên, thông tin về cuộc đời của cô vẫn còn không ít những ẩn số.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS