Chủ nhật, 18/08/2019

Sách giáo khoa giải thích sai điển tích trong truyện Kiều

30/04/2019 11:00
Sách giáo khoa giải thích sai điển tích trong truyện Kiều

Chú thích giải nghĩa cụm từ "mua ngọc đến Lam Kiều" ở SGK lớp 9 là: "Lam Kiều là tên một cây cầu ở huyện Lam Điền, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Huyện Lam Điền là nơi sản xuất ngọc quý. Câu này ý nói: "đến đây cốt để mua được người đẹp". Nhưng cách giải nghĩa này rất sai so với cách dùng điển tích của Nguyễn Du.

Hơn 20 năm trước, khi học lớp 9 được các thầy cô dẫn từ sách giáo khoa giảng vậy thì tôi cũng tin là như vậy. Nhưng sau này, khi có nhiều thời gian tiếp xúc với sách ngoài nhà trường thì quả thực tôi không tin vào cách giải thích ấy nữa.

Sách giáo khoa giải nghĩa "mua ngọc đến Lam Kiều" ở mục (8)

Cách giải thích trong sách giáo khoa có vẻ giống như cách giải thích trong cuốn Truyện Kiều chú giải của nhà nghiên cứu Lê Văn Hòe. Trong cuốn đó, ông Hòe đã giải nghĩa khá dài về cụm từ "mua ngọc đến Lam Kiều" ở trang 140 và 141 như sau:

"Mua ngọc đến Lam Kiều: mua ngọc, đến tận Lam Kiều mua (không phải mua ngọc để đem đến Lam Kiều), ý nói đến tận nơi mỹ nhân để hỏi lấy mỹ nhân, chớ không lờ mờ vẽ bò, mua bóng. Chữ mua ở miệng Mã giám sinh nói trắng ra nghe trơ tráo và bất nhã làm sao?

Lam Kiều ở đây dùng theo nghĩa nơi sản xuất ra ngọc. Vì trên nói "mua ngọc" và nói theo "Lam kiều" theo nghĩa ấy là nói sai. Lẽ ra phải nói là Lam Điền mới đúng. Lam Điền là một trái núi ở về phía đông huyện Lam Điền, tỉnh Thiểm Tây. Núi này có sản một thứ ngọc, rất đẹp nên cũng có tên gọi là Ngọc sơn.

Lam Kiều thì ở phía đông nam huyện Lam Điền tỉnh Thiểm Tây, tương truyền có động thần tiên (thần tiên quái), Bùi Hàng thời Đường gặp tiên nữ Vân Anh ở Lam Kiều.

Lam Điền và Lam Kiều là hai nơi khác nhau, nhưng cùng là những địa điểm trong huyện Lam Điền. Có lẽ do nhu cầu của gieo vần thơ, nên tác giả đã phải dùng lầm chữ Lam Kiều, đáng lẽ phải viết Lam Điền"

Có thể thấy nhà nghiên cứu Lê Văn Hòe đã làm rõ được sự khác của Lam Kiều và Lam Điền nhưng đáng tiếc là khi ông gần đi đến bản chất của điển tích Lam Kiều thì ông không đào sâu tiếp mà lại lùi về theo hướng Lam Điền là xứ ngọc nên cách lý giải đã đi sai hướng hoàn toàn, thậm chí còn cho rằng Nguyễn Du dùng lầm chữ vì "bí cách gieo vần".

Đại thi hào Nguyễn Du là người không chỉ giỏi gieo vần mà còn có kiến thức uyên thâm. Về xứ ngọc Lam Điền thì Nguyễn Du đâu phải không biết mà ngay chính trong truyện Kiều, Nguyễn Du cũng viết về Lam Điền khi tả cảnh Kiều đánh đàn khi đoàn tụ với Kim Trọng:

Khúc đâu đầm ấm dương hòa

Ấy là hồ điệp hay là Trang sinh.

Khúc đâu êm ái xuân tình,

Ấy hồn Thục đế hay mình đỗ quyên?

Trong sao châu nhỏ duềnh quyên,

Ấm sao hạt ngọc Lam Điền mới đông!

(Câu 3.199 đến 3.204)

Chắc chắn Nguyễn Du biết rõ về ngọc Lam Điền nên không thể có chuyện ông lại viết nhầm từ Lam Điền sang Lam Kiều trong câu: "Rằng mua ngọc đến Lam Kiều" được. Vậy phải hiểu câu này sao cho đúng? Chúng ta hãy đào sâu vào điển tích về Lam Kiều để tìm hiểu cách dùng từ, gieo vần của Nguyễn Du.

Lam Kiều thực ra có trong điển tích để ám chỉ nơi có mỹ nhân chờ nạp sính để kết duyên. Điển tích này có ghi ở Truyền kỳ dẫn trong Thái Bình Quảng Ký như sau:

Đời Đường, Bùi Hàng đến miền Ngọc Chữ thăm người bạn cũ họ Thôi, khi trở về Bùi Hàng đáp thuyền đi Tương Hán, nào ngờ cùng đi chung thuyền với nàng Vân Kiều, người đẹp vào hàng quốc sắc. Bùi được nàng trao tặng bài thơ:

Nhất ẩm quỳnh tương bách cảm sinh.

Huyền sương đảo tận kiến Vân Anh.

Lam Kiều tiện thị thần tiên quận.

Hà tất kỳ khu thương ngọc kinh.

(Phan Như Xuyên dịch:

"Uống rượu quỳnh tương trăm cảnh sinh

Huyền sương giã thuốc thấy Vân Anh

Lam Kiều vốn thực nơi tiên ở

Hà tất nhọc nhằn đến Ngọc Kinh").

Bùi xem thơ, còn chưa hiểu hết ý ra làm sao. Về sau, đến đất Lam Kiều nhân thấy cạnh đường có ngôi nhà lá, trong nhà có một bà lão bện dây gai. Bùi bèn ghé vào xin nước uống, bà lão gọi Vân Anh đem nước ra mời, Bùi liền sực nhớ lại câu thơ Vân Kiều tặng, trong bụng lấy làm nghi. Uống xong, Bùi thấy bâng khuâng, cảm sắc đẹp của Vân Anh đi không dứt, bèn thác bệnh xin trọ lại, bà lão bằng lòng.

Tối đến, Bùi Hàng đem chuyện Vân Anh ra hỏi bà lão và ngỏ ý muốn đem hậu lễ đến đón nàng về làm vợ. Bà lão bảo: "Ta nay đã già, mọi việc chỉ nhờ cậy một mình Vân Anh là cháu gái. Trước đây thần tiên có cho ta một thìa linh dược cần có chày cối ngọc để giã mới dùng được. Bao giờ nhà ngươi có đủ các thứ đó mang lại thì ta sẽ gả cho. Còn vàng bạc gấm, vóc ta không cần đến".

Bùi bái tạ ra về, quyết tâm mua cho bằng được chày cối ngọc và khi mua được bèn mang đến Lam Kiều thì cưới được Vân Anh làm vợ.

Qua đó, có thể thấy câu: "Rằng mua ngọc đến Lam Kiều" (câu 643) không phải là "đến Lam Kiều để mua ngọc" với ngọc để ám chỉ Thúy Kiều như cách của nhà nghiên cứu Lê Văn Hòe hay SGK lớp 9 giải nghĩa mà phải hiểu là "Mã giám sinh khoe mang đủ sính vật đến để dạm hỏi mỹ nhân". Cách hiểu như thế vừa đúng với tinh thần điển tích "Lam Kiều ngộ", vừa khéo với câu sau là "Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường" (câu 644).

Cũng cần nhắc thêm rằng Nguyễn Du rất hiểu về điển tích Lam Kiều nên ông từng nhắc đến điển tích này 2 lần khi Kiều và Kim Trọng lần đầu gặp nhau. Lần 1, đoạn diễn tả Kim Trọng mong nhớ Kiều, đi tìm chỗ ở của Kiều, có câu:

"Bâng khuâng nhớ cảnh nhớ người

Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi

Một vùng cỏ mọc xanh rì

Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu

Gió chiều như giục cơn sầu

Vi lô hiu hắt như màu khơi trêu

Nỗi riêng nhớ ít tưởng nhiều

Xăm xăm đè nẻo Lam Kiều lần sang".

(câu 259 đến 266)

Và lần 2 là khi Kiều sang tiếp xúc với Kim Trọng, có câu:

"Sinh rằng: Gió mát trăng trong

Bấy lâu nay một chút lòng chưa cam

Chày sương chưa nện cầu Lam

Sợ lần khân quá ra sàm sỡ chăng".

(Câu 455 đến 458)

Cả hai lần Lam Kiều được nhắc trước đều ám chỉ chuyện trai gái hẹn hò, tính chuyện kết duyên, thậm chí Nguyễn Du còn nhắc luôn đến "chày" đi cùng với cầu Lam (Lam Kiều) ở câu 454 đã cho thấy tác giả biết rõ chuyện chày ngọc trong điển tích Lam Kiều.

Chúng ta có thể tin với một người tài hoa như Nguyễn Du thì ông thuộc lòng các điển tích văn chương, văn hóa nên mới dùng câu: Rằng mua ngọc đến Lam Kiều. Lớp hậu thế nếu không tìm tòi nghiền ngẫm từng câu thì không hẳn ai cũng hiểu hết từng lớp từ, lớp ý trong mỗi câu thơ từ Kiều.

Anh Tú


Đoạn trích "Mã giám sinh mua Kiều" trong SGK lớp 9 tập 1 từ câu 623 đến 248 như sau:

Gần miền có một mụ nào,

Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh.

Hỏi tên, rằng Mã Giám sinh.

Hỏi quê, rằng huyện Lâm Thanh cũng gần.

Quá niên trạc ngoại tứ tuần,

Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao.

Trước thầy sau tớ lao xao

Nhà băng đưa mối rước vào lầu trang.

Ghế trên ngồi tót sỗ sàng,

Buồng trong mối đã giục nàng kíp ra.

Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,

Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng!

Ngại ngùng dín gió e sương,

Nhìn hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày.

Mối càng vén tóc bắt tay,

Nét buồn như cúc, điệu gầy như mai.

Đắn đo cân sắc cân tài,

Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ.

Mặn nồng một vẻ một ưa,

Bằng lòng khách mới tùy cơ dặt dìu.

Rằng: Mua ngọc đến Lam Kiều,

Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường?

Mối rằng: đáng giá nghìn vàng,

Nếp nhà nhờ lượng người thương dám nài.

Cò kè bớt một thêm hai,

Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm.


 

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Cần Thơ: Một phó hiệu trưởng mắc vạ khi hình ảnh cá nhân bị đưa lên hộp thư điện tử của trường

Ông T. là phó hiệu trưởng của một trường cấp 2 - 3 trên địa bàn TP.Cần Thơ. Mấy tháng trước, những tấm ảnh "nhạy cảm" của ông bất ngờ bị hiện lên tài khoản Gmail dùng chung của trường.
2

Chuyển Đại học An Giang làm thành viên của Đại học Quốc gia TP.HCM

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành quyết định số 1007/QĐ-TTg về việc chuyển Trường đại học An Giang là trường đại học thành viên của Trường đại học Quốc gia TP.HCM. Quyết định này có hiệu lực từ ngày ký.

Xúc động với hình ảnh học sinh khiếm thị vượt qua bóng tối

Bộ ảnh do nhà nhiếp ảnh Trần Thế Phong chụp các em học sinh ở Trường phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, TP.HCM đã gây nhiều xúc động.

Gian lận điểm thi, Bộ Quốc phòng cho thôi học 7 thí sinh sau khi chấm thẩm định

Trong danh sách 11 thí sinh trúng tuyển trường quân đội bị hạ điểm sau chấm thẩm định, 7 người ở Hòa Bình, 4 em đến từ Sơn La đã bị Bộ quốc phòng buộc thôi học vì có tổng điểm thấp hơn điểm chuẩn trúng tuyển.

Tại sao việc chạy điểm phải giải trình kín?

Tại sao cùng là vụ việc gây chấn động dư luận, như các vụ dâm ô, xâm hại trẻ em thì giải trình công khai, còn vụ việc liên quan đến chạy điểm thì lại làm kín, trong khi yêu cầu chung của dư luận là công khai minh bạch?”, ĐBQH Phạm Thị Minh Hiền nêu.

Bộ Công an lý giải việc người thân lãnh đạo tỉnh được nâng điểm

Năm 2018 có thể nói là một năm chấn động của ngành giáo dục khi việc gian lận điểm thi của kỳ thi THPT đã khiến nhiều cán bộ ngành bị bắt và có tới tổng số 347 bài thi bị can thiệp điểm được phát hiện tại các tỉnh như Sơn La, Hà Giang và Hòa Bình.

Danh sách 17 thí sinh gian lận điểm thi bị Học viện cảnh sát trả lại Hòa Bình

Có tất cả 17 thí sinh gian lận điểm thi THPT Quốc gia 2018 đến từ Hòa Bình bị trường học viện Cảnh sát Nhân dân trả về địa phương, trong số này có những em đã được nâng tới hàng chục điểm cho 3 môn thi.

Bộ Công an trả về địa phương 25 thí sinh gian lận điểm thi ở Sơn La

Ngày 17.4, Cục Đào tạo, Bộ Công an cho biết sau khi rà soát, các trường trực thuộc Bộ Công an phát hiện có 25 thí sinh trúng tuyển nhờ gian lận điểm. Bộ Công an đã bàn giao 25 thí sinh này về đơn vị sơ tuyển tại Sơn La và xử lý theo đúng quy định.

Xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh Trường Tiểu học Đông Hòa B, Bình Dương

Em yêu sách” là buổi triển lãm và giao lưu “nâng cao nhận thức đọc sách” cho hơn 1.000 học sinh trường Tiểu học Đông Hòa B, Dĩ An Bình Dương diễn ra sáng ngày 19.4 trong chuỗi chương trình hưởng ứng Ngày sách Việt Nam, do công ty Văn hóa sáng tạo First News phối hợp tổ chức.

Đại biểu quốc hội đề nghị công khai và xử lý nghiêm phụ huynh chạy điểm thi

Việc không tác động mà con cái được nâng nhiều điểm thì chắc chắn là không có, còn vi phạm đến mức độ nào, như vi phạm chức vụ, quyền hạn, hối lộ, hoặc dung túng cho việc xu nịnh của cán bộ cấp dưới thì cũng cần phải được làm rõ và xử lý nghiêm”, đại biểu Dương Trung Quốc nói.

Chất Michelle - Kỳ năm: 'Anh hôn em nhé'

Sách - 18/08/2019 08:30
Barack nhìn tôi một cách tò mò với nụ cười trên môi. "Anh hôn em nhé?", anh hỏi. Tôi tựa vào anh, cảm nhận mọi thứ trở nên sáng tỏ.

GPA 2,65 nhưng Steve Jobs vẫn làm CEO, đạt toàn điểm C nhưng J.K. Rowling vẫn là nhà văn tỷ phú

Giới trẻ - 18/08/2019 08:15
Người ta thường nói: Chất lượng hơn số lượng. Muốn thành công, bạn không cần phải hiểu biết nhiều, mà nên học được những tri thức cốt lõi nhất.

Không bao giờ là thất bại: Chủ tập đoàn doanh thu 77 tỉ USD: 'Chỉ tiền trong túi tôi mới là của tôi'

Sách - 18/08/2019 08:00
Doanh nghiệp và quốc gia là hai khái niệm khó mà tách rời trong tâm thức kinh doanh của doanh nhân Hàn Quốc Chung Ju Yung và hiếm có người nào từng thử làm chuyện đó như ông”.

Tỷ phú chơi ngông "chôn xe" nửa triệu USD để dùng cho kiếp sau

Giới trẻ - 17/08/2019 16:19
Một tỷ phú người Brazil đã quyết định chôn chiếc xe Bentley trị giá nửa triệu đô la Mỹ (khoảng 11 tỷ VND) của mình ở ngay trong vườn để... dùng cho kiếp sau.

Ngôi nhà ống giữa ở Sài Gòn là ‘không gian chứa đựng’

Giới trẻ - 17/08/2019 15:57
Có tên gọi /House, ngôi nhà nằm gần trung tâm Sài Gòn là “không gian chứa đựng” bao gồm một gia đình nhiều thế hệ.

Ấn Độ xét lại học thuyết hạt nhân?

Thế giới - 17/08/2019 15:57
Ngày 16.8, Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajnath Singh ám chỉ khả năng nước này suy nghĩ lại về học thuyết không tấn công phủ đầu bằng hạt nhân (No First Use - quốc gia hạt nhân cam kết không dùng vũ khí hạt nhân như phương tiện chiến tranh trừ phi phía kẻ địch dùng vũ khí hạt nhân tấn công trước).

Đài Loan giới thiệu UAV ‘cảm tử’

Thế giới - 17/08/2019 15:53
Máy bay không người lái (UAV) có khả năng đồng bộ hóa với tín hiệu radar, phá hủy cơ sở quân sự hoặc hệ thống tên lửa trên mặt đất bằng hình thức tấn công “tự sát” vừa được trình làng tại Triển lãm Công nghệ quốc phòng và hàng không Đài Bắc.

Bé gái 3 tuổi chết tại BV Nhi đồng 2: Hàng loạt bác sĩ đã làm sai

Sức khỏe - 17/08/2019 12:37
Đó là thừa nhận của lãnh đạo Bệnh viện Nhi đồng 2 trong kết luận lần thứ 2 của Hội đồng chuyên môn ở bệnh viện này về cái chết của bé gái N.H.T.Tr. (3 tuổi, ngụ quận Bình Thạnh, TP.HCM). Tuy nhiên, kết luận này vẫn chung chung, chưa xác định nguyên nhân gây ra cái chết, trách nhiệm thuộc về ai.

Các sao Hoa ngữ rạch đôi chiến tuyến trong biểu tình ở Hồng Kông

Thế giới - 17/08/2019 12:36
Cuộc biểu tình ở Hồng Kông đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng. Các nghệ sĩ, diễn viên cũng bị cuốn vào cuộc biểu tình này từ Lưu Diệc Phi, Thành Long, Xa Mạn Thi...

Thời nhảy đầm bị coi là 'dâm ô'

Thư giãn - 17/08/2019 12:34
Chỉ hai chục năm, từ chỗ bị coi là một trò “dâm ô”, khiêu vũ đã được khoác lên cái áo văn minh mà mỗi người đàn ông thành thị nên biết. Kèm theo sự biến đổi ấy là cách đàn ông Việt Nam bày tỏ tình cảm với phái nữ.

Siêu máy bay Boeing 787-10 thuê từ Mỹ đã về Việt Nam

Kinh tế - 17/08/2019 12:31
Tối 16.8, Vietnam Airlines đã đón nhận máy bay Boeing 787-10 Dreamliner mang số hiệu VN-A879 tại sân bay quốc tế Nội Bài. Đây là chiếc đầu tiên trong tổng số 8 chiếc Boeing 787-10 được bàn giao dần từ nay đến cuối năm 2020.

Cathay Pacific: ‘Nạn nhân’ của tình hình bất ổn tại Hồng Kông

Thế giới - 17/08/2019 11:22
Cathay Pacific ngày 16.8 thông báo quyết định từ chức của giám đốc điều hành (CEO) Rupert Hogg. Hãng hàng không này đang bị giới chức Bắc Kinh hạn chế hoạt động vì để cho một số nhân viên tham gia biểu tình tại Hồng Kông.

Nhà thiết kế Tom Ford tiết lộ về phong cách thời trang của mình

Giải trí - 17/08/2019 11:20
Nhà thiết kế thời trang danh tiếng Tom Ford nổi tiếng thế giới với những sáng tạo về mốt và phong cách, nhưng ông tiết lộ rằng về phần mình, ông giữ cho mọi thứ thật đơn giản và luôn mặc cùng một kiểu trang phục mỗi ngày.

Á hậu Kiều Loan chính thức xuất hiện trên trang chủ Miss Grand International

Giải trí - 17/08/2019 11:01
Á hậu 1 của cuộc thi Hoa hậu thế giới Việt Nam 2019 Nguyễn Hà Kiều Loan vừa được trang chủ Hoa hậu Hoà Bình Quốc tế 2019 (Miss Grand International) giới thiệu chính thức với những lời khen ngợi

'Yêu cầu Trung Quốc rút toàn bộ nhóm tàu ra khỏi vùng biển của Việt Nam'

Thời sự - 17/08/2019 10:59
Việt Nam kêu gọi các nước có liên quan và cộng đồng quốc tế đóng góp tích cực vào duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác ở Biển Đông, khu vực và quốc tế”, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao nói.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS