Biến tiềm năng thành tài năng - Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa tôn thờ tài năng thiên bẩm
Adam Grant cho rằng tiềm năng không nằm ở nơi bạn bắt đầu, mà nằm ở quãng đường bạn có thể đi được.
Cuộc đời nữ minh tinh Hollywood - Hedy Lamarr là một câu chuyện khó tin. Bà vừa là nữ diễn viên đầu tiên đóng cảnh "nóng" trên màn bạc, vừa là người nghiên cứu tạo đà cho phát minh Wifi, GPS…
Hedy Lamarr (1914 - 2000) là một nữ diễn viên kiêm nhà phát minh người Mỹ gốc Áo. Là nữ diễn viên sở hữu nhan sắc được xếp vào hàng đẹp nhất thế giới hồi thập niên 1940-1950, minh tinh Hedy Lamarr còn ham thích hoạt động nghiên cứu khoa học ở lĩnh vực công nghệ viễn thông vốn còn rất mới mẻ ở thời của bà.
Những nghiên cứu mà bà và cộng sự theo đuổi hồi thập niên 1940 xung quanh hệ dẫn hướng quán tính sóng vô tuyến (radio guidance system) về sau đã tạo đà cho việc phát minh ra công nghệ Wifi, Bluetooth, hệ thống định vị toàn cầu GPS.
Sự nghiệp diễn xuất của bà được vinh danh với ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng ở Hollywood thực hiện hồi năm 1960. Sự nghiệp nghiên cứu sáng chế của bà được vinh danh trong Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia Mỹ vào năm 2014.
Hedy Lamarr có tên thật là Hedwig Eva Maria Kiesler, bà sinh ra ở thành phố Vienna, Áo hồi năm 1914, là con gái của một ông chủ ngân hàng và một nữ nghệ sĩ piano. Hedy Lamarr cũng chính là nguyên mẫu cho hình tượng nàng Bạch Tuyết trong bộ phim hoạt hình cùng tên của Disney sản xuất hồi năm 1937.
Hedy bắt đầu khởi động sự nghiệp từ vai trò một diễn viên kịch nói. Bà được biết đến nhiều sau khi xuất hiện trong bộ phim của Séc - "Ecstasy" (1933), phim bấm máy khi Hedy mới 18 tuổi.
Bộ phim và vai diễn của Hedy trong "Ecstasy" gây tranh cãi bởi xuất hiện cảnh "nóng" đầu tiên trong lịch sử điện ảnh. Dù cảnh "nóng" này thực ra vẫn rất... "e lệ", nhưng đã đủ để làm nổ ra những cuộc tranh cãi rất khắt khe đối với bộ phim và nữ diễn viên thời bấy giờ.
Về sau, Hedy tiếp tục xuất hiện trong những bộ phim thành công khác ở Hollywood (Mỹ). Người đẹp đóng tổng cộng 35 bộ phim, nhưng bà sớm cảm thấy chán những vai diễn mình được giao - những vai luôn có tính cách nhẹ nhàng, thường tập trung vào vẻ đẹp diện mạo.
Vốn có niềm đam mê với khoa học công nghệ, Hedy vừa tham gia diễn xuất vừa theo đuổi hoạt động nghiên cứu. Sinh thời, bà và các cộng sự của mình từng nhận được bằng sáng chế trong lĩnh vực công nghệ viễn thông.
Giới khoa học giờ đây vẫn đánh giá những nghiên cứu của Hedy Lamarr và các cộng sự ngày ấy đã "lát đường" cho những phát minh về sau, như Wifi, Bluetooth, GPS…
Năm 1957, Hedy chính thức giải nghệ khỏi sự nghiệp diễn xuất và chuyển tới sống ở thành phố Altamonte Springs, bang Florida, Mỹ. Tại đây, bà lựa chọn cho mình một cuộc sống tĩnh lặng và vẫn tiếp tục thực hiện các nghiên cứu khoa học.
Bà kết hôn 6 lần nhưng đều ly hôn và có 3 người con. Năm 2000, bà Hedy Lamarr qua đời ở tuổi 86 vì một cơn đau tim.
Cách đây gần 9 thập kỷ, nữ diễn viên Hedy Lamarr đã gây sốc đối với người xem điện ảnh trên khắp thế giới khi đóng cảnh "nóng" táo bạo đầu tiên trên màn ảnh, trước đó, thường người ta chỉ dám để hai nhân vật chính sáp lại gần nhau và máy quay sẽ lùi ra xa, hình ảnh mờ nhòa, và người xem tự hiểu, nhưng Hedy Lamarr là nữ diễn viên đầu tiên dám "cả gan vượt rào".
Máy quay đã quay cận cảnh biểu cảm gương mặt và cơ thể của nữ diễn viên - một điều rất "phi truyền thống". Thời ấy, các nữ diễn viên thường được khắc họa khá e lệ mỗi khi đến đoạn "nóng", Hedy Lamarr thì khác, cô táo bạo để cho máy quay lại gần ghi lại cận cảnh diễn xuất của mình.
Sống sượng và nguy hại cho đạo đức; không thể chấp nhận và quá khiêu dâm, trơ tráo và phóng đãng…, đó là những gì người ta đã chỉ trích Hedy Lamarr và phim "Ecstasy" (Mê ly) - một bộ phim của Séc ra mắt hồi năm 1933.
"Ecstasy" được xem là phim điện ảnh đầu tiên không phải phim khiêu dâm mà có khắc họa cảnh "nóng" cận cảnh. Tại thời điểm đó, những tranh cãi lùm xùm đã khiến cô gái 19 tuổi Hedy Lamarr ngay lập tức trở nên "nổi tiếng và... tai tiếng".
Về sau này, nữ diễn viên đổi tên thành Hedy Lamarr để thể hiện rằng mình đã đoạn tuyệt với quá khứ đóng cảnh "nóng". Trước đó, bà dùng tên Hedy Kiesler.
"Ecstasy" là phim đầu tiên Hedy Lamarr xuất hiện trên màn bạc, người đẹp đã thực sự khiến người ta phải nói về mình ngay lập tức.
Phim có cảnh Eva bơi khỏa thân trong một hồ nước, con ngựa của cô bất ngờ chạy đi và mang theo tất cả quần áo của cô vắt trên yên ngựa. Eva liền khỏa thân chạy theo con ngựa. Đó là một cảnh rất gây tranh cãi tại thời điểm bấy giờ.
Cuộc rượt đuổi đã khiến Eva tình cờ gặp một chàng thanh niên trẻ quyến rũ. Tình huống "éo le" đã dẫn dắt tới một cuộc tình "ngoài luồng" giữa Eva và chàng trai bởi khi ấy, Eva đã là phụ nữ có chồng.
Phim vận vào đời nữ diễn viên đầu tiên đóng cảnh "nóng"
Cảnh "nóng" trong phim "Ecstasy" so với cảnh "nóng" bây giờ thực ra "khá lành", chỉ có những hình ảnh mang tính… biểu trưng, như bàn tay Eva túm lấy chiếc thảm trên sàn; chiếc vòng ngọc trai trên cổ bị đứt tung, các hạt ngọc lăn ra tứ phía khi cô siết chặt sợi dây; khi "cao trào" nhất, ống kính chỉ ghi lại cận cảnh… gương mặt của Eva.
Tất cả chỉ có vậy nhưng đã làm dậy sóng dư luận lúc bấy giờ. Bộ phim đã bị cấm lưu hành tại nhiều quốc gia, nhưng về sau, khi Hedy Lamarr đã thành danh tại Hollywood (Mỹ), phim bắt đầu được chiếu hạn chế tại một số rạp của Mỹ.
Hedy Lamarr đã phải chịu sự công kích rất lớn từ người chồng của bà lúc bấy giờ và bị chồng kiểm soát chặt chẽ hơn rất nhiều sau khi bà tham gia đóng phim "Ecstasy". Về sau, Hedy Lamarr đã quyết định bỏ ra nước ngoài để thoát khỏi cuộc hôn nhân khiến bà bị kiểm soát quá mức.
Sau này, nữ diễn viên cũng cho biết rằng thuở 18 tuổi, bà còn quá non nớt, bà không biết mình đang bước chân vào chuyện gì khi đồng ý nhận lời đóng vai nữ chính trong phim "Ecstasy". Lời mời đóng vai nữ chính trong phim điện ảnh - một bước ngoặt sự nghiệp - đã khiến bà bị hấp dẫn và nhanh chóng chấp thuận không đắn đo.
Trước khi xuất hiện trên màn bạc trong phim "Ecstasy", Hedy Lamarr đã diễn xuất trên sân khấu và nhận được nhiều lời khen ngợi, sự quan tâm chú ý. Rất nhiều người đàn ông đem lòng ngưỡng mộ và cảm mến Hedy Lamarr, họ liên tục gửi hoa và mong được gặp riêng cô sau mỗi buổi biểu diễn.
Hedy Lamarr không có hứng thú với bất cứ người nào, bao gồm cả người sau này trở thành chồng cô - doanh nhân Friedrich Mandl, người được mệnh danh là một trong những người giàu có nhất nước Áo bấy giờ. Nhưng người đàn ông này đã bị ám ảnh bởi người đẹp trẻ tuổi và tìm mọi cách chinh phục.
Dần dần, Hedy Lamarr bị hấp dẫn bởi sự lịch lãm, tính cách thú vị và cả sự giàu có "khủng khiếp" của Friedrich Mandl. Mặc dù cha mẹ phản đối, nhưng Hedy Lamarr vẫn quyết bước vào cuộc hôn nhân với ông Mandl, khi ấy, cô vừa 18 tuổi, chồng cô 33 tuổi.
Trong cuốn hồi ký của mình - "Ecstasy and Me", Hedy Lamarr cho biết Friedrich Mandl là một người có thói quen kiểm soát, ông càng kiểm soát vợ dữ dội hơn sau bộ phim "Ecstasy", ông ngăn cấm vợ theo đuổi sự nghiệp diễn xuất. Họ sống trong một tòa lâu đài ở Áo, nhưng cảnh sống tù túng khiến Hedy Lamarr luôn nghĩ mình như "tù nhân bị giam lỏng" của chồng.
Khi còn gắn bó bên Mandl, Hedy Lamarr thường cùng chồng đi tới các cuộc gặp gỡ công việc, ngồi theo dõi chồng làm việc với các chuyên gia, các nhà khoa học, Hedy Lamarr đã có được sự hứng thú và những kiến thức đầu tiên về khoa học ứng dụng, bà âm thầm nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu khoa học của mình.
Thời điểm Hedy Lamarr đóng bộ phim đầu tiên trong sự nghiệp - "Ecstasy" là ngay sau khi bà bước vào cuộc hôn nhân đầu. Nhân vật Eva trong phim và Hedy ngoài đời có nhiều nét tương đồng.
Trong khi nàng Eva trẻ trung chán ngán cuộc hôn nhân với người chồng già nua không hiểu mình thì Hedy cũng có một cuộc hôn nhân không hạnh phúc bên người chồng doanh nhân hơn cô 14 tuổi và luôn kiểm soát cô gắt gao.
Khi bộ phim đầu tiên của người vợ trẻ đưa lại quá nhiều điều tiếng cho chính cô và gia đình, người chồng đã kiểm soát ráo riết cuộc sống của vợ.
Cuối cùng, Hedy Lamarr không chịu đựng nổi nên lập lên kế hoạch bỏ trốn ra nước ngoài nhằm chạy trốn khỏi cuộc hôn nhân nghẹt thở.
Cuộc hôn nhân của Hedy Lamarr và ông Friedrich Mandl đi đến kết thúc khi vào năm 1937, khi cô quyết định rời xa quê hương, bỏ lại người chồng đã gắn bó 4 năm trong cuộc hôn nhân không mấy hạnh phúc. Trong hồi ký, Hedy Lamarr kể lại rằng bà đã cải trang thành một nữ giúp việc rồi bỏ trốn tới Paris (Pháp).
Nhưng cũng có một số thông tin cho rằng bà đã thuyết phục chồng cho đem hết trang sức mà ông đã mua cho bà ra, để bà đeo đi dự một đêm tiệc, và bà biến mất ngay đêm đó với tất cả nữ trang.
Nói về cuộc hôn nhân này, bà Hedy Lamarr từng viết trong hồi ký: "Tôi biết rằng mình sẽ không thể làm diễn viên nếu còn là vợ của ông ấy. Ông ấy là chúa tể trong cuộc hôn nhân này, tôi chỉ là búp bê. Tôi là một đồ vật thuộc quyền sở hữu của ông ấy, một đồ vật đẹp đẽ cần canh giữ cẩn thận, không thể có suy nghĩ riêng, không thể có cuộc sống riêng".
Những lùm xùm tranh cãi bủa vây Hedy Lamarr sau phim "Ecstasy" (1933), cộng thêm cuộc hôn nhân không hạnh phúc với người chồng đầu, đã khiến bà quyết định rời xa nước Áo, để tới Paris (Pháp) vào năm 1937.
Khi lưu lại London (Anh), bà đã thu xếp để gặp gỡ những nhân vật quyền lực trong giới làm phim ở Hollywood (Mỹ) - những người cũng đang có mặt tại London thời điểm đó, rất nhanh chóng, bà có được sự hậu thuẫn để trở thành ngôi sao điện ảnh tại Mỹ.
Ngay từ những bộ phim đầu tiên tham gia tại Hollywood, Hedy Lamarr đã gây ấn tượng với công chúng bởi sở hữu nhan sắc ấn tượng, nhưng bà không bao giờ bà đóng thêm một cảnh "nóng" nào nữa.
Bích Ngọc
Theo Forbes/Women's History
