Chia sẻ từ trái tim - Mùa Vu Lan: Đứa con liệt sanh
Bây giờ đến dạng con thứ ba. Nếu cha mẹ tu hành, làm thiện, làm lành mà đứa con lại không thiện, không lành thì đứa con đó, đức Phật gọi là liệt sanh.
Chỉ cần gõ hashtag #5AMClub, bạn sẽ thấy hàng loạt video ghi lại cảnh những người trẻ thức dậy lúc trời còn tối mịt, tập thể dục, đọc sách, thiền định và nhâm nhi cà phê như một nghi thức của “người thành công”. Trào lưu này được tiếp sức mạnh mẽ bởi sách self-help và lời chia sẻ từ các CEO nổi tiếng như Tim Cook hay Richard Branson. Từ đó, một “chuẩn mực mới” hình thành: muốn giàu, phải dậy thật sớm.
Vấn đề nằm ở chỗ, cơ thể con người không vận hành theo trào lưu. Không phải ai cũng được sinh ra để trở thành “chim sơn ca”. Theo các chuyên gia giấc ngủ, mỗi người có một kiểu nhịp sinh học bẩm sinh khác nhau. Có người tỉnh táo nhất vào sáng sớm, nhưng cũng có người chỉ thực sự “vào guồng” khi trời về chiều hoặc tối.
Tiến sĩ Michael Breus – chuyên gia của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Mỹ – thẳng thắn cho rằng dậy lúc 5h không khiến bạn trở nên năng suất hơn, mà chỉ khiến bạn thiếu ngủ hơn. Năng suất không đến từ thời điểm bạn mở mắt, mà đến từ lượng năng lượng bạn có khi bắt đầu ngày mới. Một người ngủ đủ, dậy lúc 7h với đầu óc minh mẫn có thể làm việc hiệu quả hơn nhiều so với người dậy 5h nhưng lờ đờ, dễ cáu gắt và mất tập trung.
Nhiều người trẻ hiện nay rơi vào vòng lặp: tối làm việc đến khuya, sáng lại ép mình dậy sớm để “giống người thành đạt”. Hệ quả là chỉ sau vài tuần, cơ thể bắt đầu phản kháng bằng tình trạng mệt mỏi kéo dài, suy giảm trí nhớ, giảm động lực, thậm chí là cảm giác thất bại vì không thể giữ nổi lịch trình tưởng như “chuẩn mực”.
Khi bạn cắt giảm giấc ngủ để dậy sớm, thứ bạn đánh đổi không chỉ là cảm giác buồn ngủ ban ngày. Các nghiên cứu y khoa cho thấy thiếu ngủ làm tăng hormone căng thẳng cortisol, rối loạn đường huyết và phá vỡ hệ miễn dịch. Về lâu dài, điều này liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch, béo phì, trầm cảm và suy giảm trí nhớ.
Đặc biệt, giai đoạn ngủ REM – thường diễn ra nhiều nhất vào gần sáng – đóng vai trò then chốt trong việc xử lý cảm xúc và củng cố trí nhớ. Dậy lúc 5h đồng nghĩa với việc bạn đang cắt bỏ phần giấc ngủ giúp não bộ “sửa chữa” chính nó. Điều này lý giải vì sao nhiều người dù đã quen dậy sớm nhưng vẫn cảm thấy đầu óc trống rỗng, hay quên và dễ cáu kỉnh.
Ở Việt Nam, việc dậy sớm đôi khi không phải vì trào lưu mà vì hoàn cảnh sống: đưa con đi học, tránh tắc đường, giờ làm việc sớm. Trong những trường hợp này, chuyên gia khuyến nghị cần điều chỉnh giờ ngủ tương ứng, thay vì cố chịu đựng. Quy tắc tối thiểu là tính ngược lại 7–8 tiếng từ giờ phải thức dậy để xác định thời điểm lên giường.
Ngoài ra, ánh sáng buổi sáng, vận động nhẹ và việc trì hoãn cà phê khoảng 60–90 phút sau khi thức dậy có thể giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với lịch sinh hoạt sớm. Quan trọng nhất là duy trì giờ giấc ổn định, kể cả cuối tuần, để tránh rối loạn nhịp sinh học.
Cuối cùng, thành công không được đo bằng việc bạn dậy sớm đến mức nào, mà bằng việc bạn tỉnh táo và bền bỉ được bao lâu trên hành trình dài hạn. Một giấc ngủ đủ 8 tiếng bắt đầu từ 7h sáng đôi khi còn giá trị hơn nhiều so với việc dậy lúc 5h nhưng đầu óc mệt mỏi và cảm xúc kiệt quệ.
