'Cú hích' có ích và khả năng cải thiện cuộc sống con người

Quang Thanh10/11/2023 09:00
'Cú hích' có ích và khả năng cải thiện cuộc sống con người

Bất kể có từng tìm hiểu về kinh tế học hay chưa, nhiều người thường bám vào khái niệm con người kinh tế, cho rằng mỗi người chúng ta luôn suy nghĩ và lựa chọn đúng, và do đó phù hợp với những gì các nhà kinh tế học thường mô tả về con người.

Con người kinh tế hay là Con người tinh khôn

Nếu đọc qua các giáo trình kinh tế học, bạn sẽ thấy con người kinh tế (Homo economicus) có khả năng tư duy giống như Einstein, ghi nhớ nhiều thông tin như cách Google lưu trữ dữ liệu trên đám mây, và có sức mạnh ý chí như Mahatma Gandhi. Thế nhưng con người mà chúng ta biết không phải như vậy.

Con người trong đời thực thường bối rối trước một phép chia có nhiều chữ số nếu không có sự hỗ trợ của máy tính cầm tay, đôi khi họ còn quên cả ngày sinh của vợ/chồng mình và thường say túy lúy vào ngày đầu năm mới. Họ không phải là Homo economicus, con người kinh tế mà là Homo sapiens, tức là con người tinh khôn. Để giảm thiểu việc sử dụng các từ La-tinh, từ đây chúng ta sẽ gọi con người kinh tế là Econ và con người tinh khôn trong đời thực là Con người.

Bây giờ hãy xem xét vấn đề béo phì. Tỷ lệ béo phì ở người Mỹ trưởng thành là hơn 40%, và hơn 70% người lớn ở Mỹ được xem là béo phì hoặc thừa cân. Trên toàn thế giới, có khoảng một tỷ người trưởng thành có cân nặng vượt mức, trong đó có 300 triệu người béo phì. Có rất nhiều bằng chứng cho thấy béo phì làm tăng rủi ro mắc bệnh tim mạch và tiểu đường, thường gây ra tình trạng chết trẻ.

Dĩ nhiên, con người kinh tế quan tâm đến cả hương vị của món ăn chứ không chỉ nhìn vào yếu tố sức khỏe, và việc ăn uống cũng là một nguồn lạc thú của con người. Chúng ta không nói rằng tất cả người thừa cân đều không thể hành động một cách lý trí, nhưng quả thật chúng ta không đồng tình với ý kiến cho rằng hầu hết mọi người đều đang lựa chọn chế độ ăn uống tối ưu. Điều gì đúng với chế độ ăn uống cũng đúng với hành vi liên quan tới rủi ro, bao gồm hút thuốc lá và uống rượu - những hành vi đã gây ra hàng trăm ngàn ca chết trẻ mỗi năm chỉ riêng ở Mỹ.

Những kết luận này phù hợp với các phát hiện của ngành khoa học về sự lựa chọn, một ngành mới ra đời và có khá nhiều nghiên cứu trong hơn nửa thế kỷ qua. Những nghiên cứu này đã khiến người ta phải nghiêm túc đánh giá lại tính hợp lý và khôn ngoan của nhiều nhận định cũng như quyết định của con người.

Để đạt chuẩn của Econ, con người không cần phải đưa ra những dự đoán hoàn hảo, nhưng họ được đòi hỏi phải đưa ra các dự đoán không mang định kiến. Điều đó có nghĩa là các dự đoán của họ có thể sai, nhưng chúng không thể sai liên tục theo một hướng có thể đoán trước được. Không giống các Econ, Con người phạm những sai lầm có thể dự báo được. Chúng ta có thể lấy ảo tưởng trong việc lập kế hoạch làm ví dụ. Ảo tưởng này là khuynh hướng lạc quan một cách phi thực tế về thời gian cần có để hoàn thành dự án, một tình trạng không hề xa lạ đối với những người từng thuê nhà thầu phụ và nhận ra rằng mọi thứ đều tốn nhiều thời gian hơn bạn nghĩ, ngay cả khi bạn đã biết về ảo tưởng lập kế hoạch.

Quyền lực mềm của các cú hích

Hàng ngàn công trình nghiên cứu đã xác nhận rằng các dự báo của con người là không hoàn hảo và đầy định kiến. Các quyết định mà con người đưa ra cũng không khá hơn là bao. Hãy xem ví dụ về cái gọi là định kiến nguyên trạng, một tên gọi hoa mỹ cho tính ỳ tâm lý của chúng ta. Vì nhiều lý do con người có khuynh hướng duy trì trạng thái hiện có và chấp nhận phương án mặc định.

Chẳng hạn như khi mua một chiếc điện thoại mới, bạn phải đưa ra một loạt các lựa chọn, từ hình nền cho đến nhạc chuông, rồi cả số lần đổ chuông trước khi chuyển qua chế độ thư thoại. Trong từng lựa chọn đó, nhà sản xuất điện thoại luôn chọn sẵn một phương án mặc định. Nghiên cứu cho thấy nhiều người vẫn giữ nguyên các lựa chọn mặc định đó, không chỉ cho nhạc chuông mà còn cho cả những lựa chọn quan trọng và mang tính bảo mật hơn.

Có rất nhiều ví dụ về cách dùng các phương án mặc định và bạn sẽ thấy chúng thường có sức mạnh khá lớn. Nếu các công ty tư nhân hay cơ quan nhà nước ủng hộ một tập hợp các kết quả nào đó, họ có thể tác động đến mọi người bằng cách lấy các kết quả đó làm phương án lựa chọn mặc định.

Thông thường, bạn có thể tăng tỷ lệ tham gia một dự án nào đó đến 25%, và đôi khi còn cao hơn nữa, chỉ đơn giản bằng cách sử dụng một kiến trúc lựa chọn mà trong đó “tham gia” là phương án mặc định. Việc đặt ra các phương án mặc định, cũng như áp dụng những phương pháp có vẻ rất bình thường khác để thay đổi hạng mục lựa chọn, thật sự có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể lên kết quả của nhiều dự án khác nhau - từ tăng tiền tiết kiệm, ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu, cho tới cải thiện hệ thống y tế và xóa đói giảm nghèo.

Cũng có những tình huống quan trọng mà trong đó con người phát huy quyền tự do của mình và từ chối sử dụng phương án mặc định. Chẳng hạn như khi đặc biệt khao khát một điều gì đó, con người có thể vượt qua tính ỳ tâm lý và sức mạnh của các phương án mặc định. Thay đổi phương án mặc định có thể là một cú hích hữu hiệu, nhưng chắc chắn không phải là giải pháp cho mọi vấn đề.

Những phương án mặc định được lựa chọn kỹ thường mang lại nhiều hiệu quả tích cực, và đó chỉ là một ví dụ minh họa cho quyền lực mềm của các cú hích. Theo định nghĩa, cú hích bao gồm các can thiệp làm thay đổi đáng kể hành vi của Con người, dù cho chúng có thể bị phớt lờ bởi các Econ. Econ thường chỉ phản ứng với các động lực kinh tế.

Nếu chính phủ đánh thuế lên kẹo, Econ sẽ mua ít kẹo lại, nhưng họ không bị chi phối bởi những yếu tố “không liên quan” như cách sắp xếp các phương án lựa chọn chẳng hạn. Con người cũng bị tác động bởi động lực kinh tế, nhưng họ đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của các cú hích. Cần phải nói thêm rằng có thể những độc giả nhạy bén sẽ nhận ra động lực kinh tế cũng có nhiều dạng. Nếu những hành động để thu hút sự chú ý của con người được thực hiện - chẳng hạn như đặt trái cây ở nơi bắt mắt và kẹo ở nơi khuất hơn - có người sẽ nói là “chi phí” chọn kẹo tăng lên.

Nói theo một cách nào đó, một vài cú hích quả thật có làm tăng phí tổn về nhận thức hoặc cảm xúc (chứ không phải chi phí vật chất) và từ đó làm thay đổi các động lực kinh tế. Những cú hích như vậy được xem là cú hích, chỉ khi các phí tổn nói trên ở mức thấp (thấp đến mức nào thì bạn tự nhận định).

Như vậy, bằng cách vận dụng thuần thục cả những động lực kinh tế và cú hích, chúng ta có thể nâng cao khả năng cải thiện cuộc sống con người và góp phần giải quyết nhiều vấn đề lớn của xã hội. Không những vậy, chúng ta có thể làm điều đó trong khi vẫn bảo đảm được quyền tự do lựa chọn của mọi người.


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Chia sẻ từ trái tim - Học cách chuyển hóa nỗi khổ đau từ những bài giảng của thầy Thích Pháp Hòa

Thầy Thích Pháp Hòa là một vị tu sĩ thiên về truyền thống Tịnh Độ. Trong suốt nhiều năm, thầy không chỉ chuyên tâm tu học, trau dồi kiến thức Phật pháp mà còn dành thời gian để thuyết giảng Phật pháp cho Phật tử ở nhiều nơi.
2

Chia sẻ từ trái tim - Hiểu thế nào là nghiệp riêng nghiệp chung?

Nếu gặp người nào tu mà không dễ thương, mình đừng thất vọng. Bởi “Nhân hư, đạo bất hư”. Đạo đâu có hư, chỉ tại người thôi. Cho nên nếu hiểu như vậy, mình sẽ sớm chận đứng được nghiệp tiêu cực của mình. Mình sẽ không thụt lùi và sa sút.
3

Hạnh phúc đến từ sự biến mất - Tâm ta vững khi lòng ta dừng

Vũ trụ vốn dĩ được hình thành từ những thứ đối nghịch nhau. Có âm ắt có dương, có tốt ắt có xấu, có được ắt có mất... Mối tương quan giữa những yếu tố đối lập đã hình thành nên mọi thứ xung quanh như vậy đấy.
4

Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa - Khi sự thao túng bọc dưới lớp vỏ yêu thương

Trong hồi ký “Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa”, Jennette McCurdy không chỉ tiết lộ những tháng ngày bị kiểm soát, lạm dụng dưới bàn tay của mẹ cô, mà còn phơi bày những mặt tối của ngành công nghiệp giải trí đối với các diễn viên nhí.
5

Chia sẻ từ trái tim - Chúng ta sống ở đời đều đang tạo nghiệp hằng ngày

Nếu mình thấy một người nào đó đang khổ, mình thường hay nói: “Tội nghiệp!”, mặc dù có thể mình không tin vào nghiệp, không tin vào nhân quả. Nhưng thật ra mọi người đều tin vào nghiệp. Có tin thì mới nói.

Thế giới trong bạn - Bạn không thể cải tạo người khác chừng nào còn chưa sửa đổi được chính mình

Nếu chỉ đơn thuần cố gắng tống khứ định kiến hay rào cản nào khác, thì trong chính quá trình đó, bạn sẽ tạo ra một chướng ngại khác nữa, và như vậy thì không thể thoát khỏi vô minh, đau khổ.

10 trích dẫn của Krishnamurti về ý nghĩa cuộc sống

Sách của Krishnamurti dạy chúng ta cách vật lộn với những mâu thuẫn trong tự nhiên cũng như trong tâm trí của chính chúng ta - dạng trí thông minh cao nhất.

7 chiến lược để sống sung túc và hạnh phúc - 'Đừng bắt đầu nếu bạn chưa có kế hoạch hành động'

Đừng bắt đầu một ngày mới nếu bạn chưa có kế hoạch hành động. Vì mỗi ngày của bạn là một bức tranh khảm vô giá trong chiến lược cuộc đời bạn. Hãy luôn lập kế hoạch cho mỗi ngày trước khi bạn bắt đầu. Và hãy làm việc đó mỗi ngày. 

4 Nội dung mới trong 'Cú hích - Phiên bản cuối cùng'

Với sự nỗ lực cải biên của bộ đôi tác giả Thaler và Sunstein, “Cú hích” đã trở lại với một phiên bản hoàn toàn mới, “phiên bản cuối cùng”. Vậy, so với trước, phiên bản lần này sẽ có những nội dung gì mới?

Quẳng gánh lo đi và vui sống - 7 cách đơn giản xua tan lo lắng trong một nốt nhạc

Làm gì để vượt qua những khó khăn, áp lực trong cuộc sống? Một câu hỏi của khá nhiều người trẻ trong thời buổi hiện nay

Những bài học cuộc sống - Cuộc sống không phải là do may mắn mà do chúng ta lựa chọn

Đây chính là 1 trong 20 điều quan trọng được TS Hal Urban tâm đắc chia sẻ trong cuốn sách "Những bài học cuộc sống" của ông.

‘Sống đời tự do’ - Giải phóng những ‘vị khách’ mắc kẹt trong tâm

Với “Sống đời tự do”, Michael A. Singer giúp bạn đọc hiểu về cách vận hành của tâm thức, để từ đó biết cách giải phóng chính họ khỏi những đau khổ, vật lộn… tưởng như là cố hữu của kiếp người.

Nghệ thuật sáng tạo cuộc sống - Mark Twain và người phụ nữ kiêu ngạo

Nếu bạn ném ra một hòn đá, có ngày người bị vấp té chính là bạn. Nếu bạn nói lời cay nghiệt, sau cùng cũng chính bạn sẽ rước lấy nhục nhã.

Chia sẻ từ trái tim - Sống trong hiện tại không có nghĩa là có bao nhiêu xài bấy nhiêu

Chúng ta thường được khuyên rằng phải biết sống trong hiện tại, nhưng sống trong hiện tại không có nghĩa là xả láng, có bao nhiêu xài bấy nhiêu, mà là biết mình đang làm gì với hiện tại, có chánh niệm với hiện tại.

Năm xu hướng khoán ngoài hàng đầu cho 2009

Blog GS John VU - GS John Vu - 12/07/2024 12:00
Khoán ngoài gần nhà, khoán ngoài trách nhiệm xã hội và tính linh động công nghiệp trong việc phát triển được trông đợi trong năm tới.

Anh trai vượt ngàn chông gai - Nghệ sĩ, khán giả bật khóc nhớ Wanbi Tuấn Anh

Truyền hình - Bích Phương - 12/07/2024 11:00
Trong tập 2 "Anh trai vượt ngàn chông gai", nhiếp ảnh gia Thiên Minh trình diễn các ca khúc của Wanbi Tuấn Anh và có đoạn chia sẻ lấy nước mắt khán giả.

21 tuổi, Warren Buffett bỏ ra 100 Đô la để tham gia lớp học này và cuộc đời ông đã sang trang

Kỹ năng - Nguyễn Phượng - 12/07/2024 10:00
Nhờ sự thay đổi trong khả năng giao tiếp đã giúp tỷ phú Warren Buffett đạt được thành công như ngày hôm nay.

Chia sẻ từ trái tim - Sống trong hiện tại không có nghĩa là có bao nhiêu xài bấy nhiêu

Từ sách - Phim - YÊN VŨ - 12/07/2024 09:00
Chúng ta thường được khuyên rằng phải biết sống trong hiện tại, nhưng sống trong hiện tại không có nghĩa là xả láng, có bao nhiêu xài bấy nhiêu, mà là biết mình đang làm gì với hiện tại, có chánh niệm với hiện tại.

Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa - Cuộc đời của tôi phải là của tôi

Từ sách - Phim - Đan Thanh - 12/07/2024 08:00
Bị mẹ thao túng và bóc lột, Jennette McCurdy đã phải chống chọi với nỗi ám ảnh và khủng hoảng tâm lý trong thời gian dài. Nhưng sau tất cả, cô vẫn lựa chọn vượt qua những xúc cảm khổ đau để làm chủ cuộc đời và yêu thương chính mình.

Cải tiến kỹ năng tri thức

Blog GS John VU - GS John Vu - 11/07/2024 12:00
Để tăng cường tri thức và kĩ năng bên trong công ti hay doanh nghiệp, bạn cần bắt đầu với việc phân tích năng lực …

8 câu nói làm thay đổi cuộc đời người phụ nữ

Suy ngẫm - Diệp Anh - 11/07/2024 11:00
Những câu nói này tựa như trí tuệ siêu hình, làm thay đổi cuộc đời người phụ nữ.

Cụ ông nghèo nhặt nuôi bé gái bị bỏ rơi, 30 năm sau trở thành người sung sướng nhất làng

Truyền cảm hứng - Đinh Anh - 11/07/2024 10:00
Tấm lòng nhân hậu của ông đã được đổi lại bằng những tháng ngày hạnh phúc ở năm cuối đời.

365 chiêm nghiệm từ thiền sư Ajahn Brahm để sống 'Hạnh phúc mỗi ngày'

Từ sách - Phim - Minh Hằng - 11/07/2024 09:00
"Hạnh Phúc Mỗi Ngày" chính là một cẩm nang quý báu dành cho những ai đang tìm kiếm sự bình an và hạnh phúc trong cuộc sống.

Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa - Mối quan hệ độc hại càng lún sâu càng khó hồi phục

Từ sách - Phim - Tú Anh - 11/07/2024 08:00
“Tôi muốn mẹ chấp nhận con người mà tôi đang trở thành. Tôi muốn mẹ để tôi phát triển. Tôi muốn mẹ muốn tôi là chính tôi.”

Cách mạng thông tin

Blog GS John VU - GS John Vu - 10/07/2024 12:00
Chúng ta đang ở chỗ bắt đầu của cuộc cách mạng – Cách mạng Thông tin. Cuộc cách mạng này sẽ thay đổi cách chúng ta liên lạc, cách chúng ta ra quyết định, và cách chúng ta được tổ chức.

Người giàu khổ hơn người nghèo bới ba laoi5 khổ này

Suy ngẫm - Ứng Hà Chi - 10/07/2024 11:00
Chỉ bằng cách chịu đựng những khó khăn mà người khác không sẵn lòng chịu đựng, bạn mới có được một cuộc sống mà nhiều người phải ước ao.

Gặp tác giả "vẽ" tranh chân dung từ 1.000 chiếc đinh, quấn tới 1km dây chỉ

Phong cách sống - Tiểu Mai - 10/07/2024 10:00
Ngọc Khôi cùng nhóm của anh chính là những người tự tay đóng từng chiếc đinh, quấn từng sợi dây để sáng tạo nên các tác phẩm chân dung độc đáo này.

‘Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa’ - Bức chân dung sâu sắc về sự ái kỷ

Từ sách - Phim - Ngọc Quỳnh - 10/07/2024 09:00
Tại sao ai đó lại có thể “nhẹ lòng” khi người mẹ của mình qua đời? Một cuốn sách với tựa đề táo bạo, dễ khiến người ta… khựng lại vài giây và ngẫm nghĩ.

Bạn đang nghịch gì với đời mình - Đừng tuyệt vọng trước nghịch cảnh

Từ sách - Phim - Đoàn Huy - 10/07/2024 08:00
Hòa hợp bản thân với cuộc sống là cách giúp mỗi người có cái nhìn vị tha hơn khi đối diện điều bất như ý, nhìn cuộc đời bằng đôi mắt thực tế.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
  • Địa chỉ: 11H Nguyễn Thị Minh Khai - P. Bến Nghé - Quận 1 - TP. Hồ Chí Minh
  • Điện thoại: (+8428) 38233860 - Email: triviet@firstnews.com.vn
  • Giấy phép số 496/GP-BTTTT Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 17/10/2022
  • Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Văn Phước
  • Công ty TNHH văn hóa sáng tạo Trí Việt
  • Fax: (+8428) 38224560
  • Thỏa thuận cung cấp dịch vụ mạng xã hội Hạt giống tâm hồn
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 6, 12/07/2024