Thứ 2, 21/10/2019

Chuyện bút chuyện mực

11/07/2019 14:20
Chuyện bút chuyện mực

Cụ Phương Đình Nguyễn Văn Siêu năm 1865 cho dựng tháp bút đài nghiên ở bên hồ Gươm, vừa để tôn vinh nho học, tôn vinh kẻ sĩ, vừa tạo một danh thắng nghìn năm cho chốn kinh thành.

Hôm trước, ông bạn “nhiều thứ đồng – hương, nghiệp, tuế, môn”, nhà báo Đào Lê Bình có việc trọng từ thủ đô vào Sài Gòn. Y về hưu rồi, hằng ngày chỉ “ta dại ta tìm nơi vắng vẻ”, chứ hơn năm trước cũng ghê lắm, đóng quan năm, sếp của tờ báo có tiếng. Gọi điện, hỏi làm gì đấy, gặp nhau được không. Thế là gặp thôi.

Trong cuộc vui, y cười hì hì, bảo ông đừng tưởng ông nhớ nhiều di sản văn hóa phi vật thể nhé, tôi đây này, cũng còn lưu giữ khơ khớ đấy. Y hát “Đường làng em, đường làng em cây sóng hàng đôi/Đồng làng em, đồng làng em cây giăng thẳng lối/Nghiêng nghiêng cành, cây soi mình, trong gương nước long lanh kênh đào/Nghe rì rào, rặng phi lao, hòa tiếng ca quê nhà đẹp sao…”. Hát thêm vài bài tủ nữa, nào anh Nguyễn Bá Ngọc sáng soi rực rỡ núi sông, nào tiến lên đoàn viên trăm hoa hé tưng bừng, y tuyên bố hồi xưa đi thi văn lớp 7 toàn miền Bắc từng đoạt giải khuyến khích chứ chả đùa.

Nghe y hồi tưởng quá khứ lẫy lừng, tôi chợt nhớ mình từng đi thi, được giải… bét cấp thành phố, hiện vật thưởng là cái bút con trâu. Tôi vừa rụt rè kể tới bút, thế là cả nhóm lại bập ngay vào chuyện bút chuyện mực, liên tu bất tận. Đúng là mấy anh giặc già nghiện ôn nghèo kể khổ, nhấm nháp chuyện ngày xưa, có nằm gác chân lên nhau tán suốt đêm cũng chả thể nào dứt.

Đã học chữ thì phải có bút. Cây bút gắn với đời đứa học trò. Bu tôi hồi xưa mỗi khi thấy thày tôi vụng dại không biết cày bừa, thạo đan rổ đan rá như người ta, thường đùa “Ai ơi chớ lấy học trò/Dài lưng tốn vải ăn no lại nằm”. Chả là thày tôi vốn theo nghiệp học hành, từng thạo chữ nho, chữ Pháp, từng làm thư lại ở phủ Kiến Thụy. Cách mạng vô sản cướp chính quyền thành công, không còn chỗ dung thân, thày tôi về làm ruộng. Chỉ quen với cây bút, với chữ nghĩa sách vở thánh hiền, nên giờ vụng đường cày cuốc.

Tôi chưa từng thấy thày tôi cầm cày bao giờ. Ruộng nhà tôi hồi chưa vào hợp tác xã, rồi ruộng 5% rau xanh về sau này, mỗi khi cần cày bừa đều phải thuê, phải nhờ cụ Đẹn, chú Mịch, cậu Thê, chị Nhỡ làm giùm. Nhưng được cái, thày tôi biết thân biết phận, ông trời đã sắp đặt như thế, ấn cái bút vào tay mình, chứ không ấn cày, thì phải chịu chứ sao. Bù lại, thày tôi tự cải tạo bản thân, làm cuộc tái sinh màu nhiệm, chả mấy hồi mà rất giỏi trồng trọt, chăm sóc hoa màu, trồng cây ăn trái, trồng dưa hấu, đỗ, khoai tây, cải tàu, cà chua, thuốc lào, nấu nướng cũng rất ngon rất khéo.

Bu tôi thường nói với các con, thày chúng mày là nhất, dù không biết đi cày. Mà quả thế thật, cho đến bây giờ, thày tôi ở cõi xa trên cao tít kia đã mấy chục năm rồi, mấy chị em tôi mỗi khi gặp nhau, hồi tưởng chuyện cũ, vẫn bảo nhau thày mình nhất, hậu sinh chị em mình và con cháu không bằng ngón tay út của cụ.

Thày tôi học nho. Chúng tôi vẫn đùa chắc cụ bô nhà mình là thế hệ nho học cuối cùng trước khi bị nó chấm dứt hoàn toàn để chuyển sang tây học. Hồi tôi còn bé, những năm thập niên 60, vẫn thấy trong nhà có nhiều bút lông, nghiên mực, mực tàu, giấy bản, sách chữ nho. Nhưng chả để làm gì. Không ai dùng bút lông mực tàu nữa. Những cây bút nhỏ như chiếc lông ngỗng, thon thả, nhòn nhọn, đầu lông mịn màng, nằm đó như thứ chứng tích về một thời đã mất. Thày kể, có khi chưa mua được bút lông mới, lấy tạm một cành tre bánh tẻ, to như chiếc đũa, khéo léo vạt một đầu cũng có thể dùng thay bút. Ấy là chỉ để chấm viết mực tàu thôi.

Ai đi chơi thủ đô Hà Nội đều thích tới thăm đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc. Ngay di tích nổi tiếng này, sừng sững ở cổng vào là ngôi tháp tuyệt đẹp có tên tháp Bút. Qua cầu, vào phía trong thấy thêm khối đá khổng lồ tạc hình chiếc nghiên, tục gọi đài Nghiên. Tháp Bút đài Nghiên như một vẻ đẹp văn hóa lừng danh chốn kinh kỳ. Cụ nghè Phương Đình Nguyễn Văn Siêu, một nhà nho uyên bác, kẻ sĩ Bắc Hà nổi tiếng, người được xã hội đương thời tôn vinh “Thần Siêu, thánh Quát” (Quát là cụ Chu Thần Cao Bá Quát), đến mức vua Tự Đức còn phải khen “Văn như Siêu Quát vô tiền Hán/Thi đáo Tùng Tuy thất thịnh Đường” (Văn giỏi như Siêu và Quát thì thời tiền Hán cũng không có/Thơ được như Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương ngay cả lúc thịnh Đường cũng không). Chính cụ Phương Đình năm 1865 cho dựng tháp bút đài nghiên, vừa để tôn vinh nho học, tôn vinh kẻ sĩ, vừa tạo một danh thắng nghìn năm cho chốn kinh thành.

Những năm 60, tới thời chúng tôi đi học thì hoàn toàn dùng bút sắt, bút máy. Học chữ quốc ngữ, bắt đầu từ lớp vỡ lòng (còn gọi là lớp i tờ), rồi tiếp nữa là lớp tập chép, đứa nào cũng được thày bu sắm cho cây bút và lọ mực. Chiếc quản bút bằng gỗ có chỗ đai sắt chừa cái khe cắm ngòi bút. Ngòi bút bằng sắt, còn gọi là ngòi bút lá tre. Nó mỏng mảnh, cong cong, ở giữa có đường dẫn mực, to như hai cái móng tay út. Hình cái ngòi bút ấy suốt một thời gian dài được các họa sĩ vẽ lô gô hoặc tranh cổ động xem như biểu tượng cho sự học.

Ngòi không chỉ dùng để viết, tôi nhớ có lần ra trạm xá chích ngừa bệnh đậu mùa, thím Hoạch y sĩ còn lấy cái ngòi bút lá tre mới tinh sáng bóng chấm vào vắc xin rồi rạch một nhát trên cánh tay chỗ gần vai, đau điếng. Thế hệ sinh giai đoạn 50 – 70, hầu như đứa nào cũng có vết sẹo chích ngừa trên cánh tay mà thủ phạm là ngòi bút sắt.

Mỗi lần viết, chấm bút đã gắn ngòi vào lọ mực, viết được khoảng 3 – 4 chữ thì khô, lại chấm lại viết. May mà bài tập chép cũng chỉ ngắn vài chục chữ. Nhìn đứa viết chữ bằng bút sắt, thấy rất vất vả, khổ sở làm sao. Đứa nào cũng ngồi nghiêng người xéo xẹo, hai tay tì trên bàn, cuốn vở trước mặt, lọ mực sát cạnh, mím môi mím lợi đưa từng nét chữ. Có đứa vụng về, lúng túng, vô ý làm đổ nguyên cả lọ mực làm sách vở, quần áo dính đầy mực tím lem nhem, về nhà còn bị thày bu mắng, đánh bởi tiếc công giặt quần áo. Hầu như chả đứa nào thoát khỏi cảnh này. Về sau, khi nhà trường đặt làm bàn học cho học sinh cấp 1, người ta khoét sẵn một cái lỗ vừa với đít lọ mực Cửu Long nên tình trạng “nhuộm” quần áo, sách vở cũng giảm dần. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Nhà thơ nữ Anne Carson vượt Haruki Murakami về tỷ lệ cá cược giải Nobel Văn học 2019

Năm nay, Haruki Murakami hoàn toàn bị lép vé bởi các nhà văn nữ.
2

Cựu đệ nhất phu nhân Michelle Obama sẽ đến Việt Nam

Bà Michelle Obama cùng con gái cựu tổng thống Mỹ George W. Bush là Jenna Bush Hager và một số khách mời nổi tiếng sẽ đến Việt Nam vào tháng 12-2019 để gặp gỡ phụ nữ trẻ và chia sẻ các câu chuyện về giáo dục.
3

Viếng đền Anh hùng Nguyễn Trung Trực, nghĩ về hai con số trên bia mộ danh nhân

Biết là người Việt kính ông, nhưng tôi vẫn có chút bất ngờ với sự tôn kính vô bờ và rất tự nhiên của người dân Rạch Giá, Kiên Giang nói riêng dành cho người Anh hùng Dân tộc Nguyễn Trung Trực (1838-1868) khi đến viếng đền thờ ông ở Rạch Giá, Kiên Giang.
4

3 công trình mang dấu ấn KTS Võ Trọng Nghĩa lọt 53 công trình đẹp nhất thế giới 2019

Với 3 công trình gắn liền với mảng xanh, VTN Architects của KTS Võ Trọng Nghĩa đã có mặt trong 53 công trình kiến trúc đẹp nhất 2019 của tạp chí Kiến trúc Dezeen.
5

Peter Handke - Sự nghiệp đồ sộ và gây nhiều tranh cãi

Nhà văn, nhà viết kịch Peter Handke vừa được giải Nobel Văn học 2019 có sự nghiệp vô cùng đồ sộ.

Phá dỡ nhà thờ Bùi Chu: Báo cáo kiểm định mới chưa đủ tin cậy

Đã hơn hai tháng trôi qua kể từ ngày những người yêu di sản khắp nơi trong và ngoài nước cùng lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ nhà thờ Chính tòa Bùi Chu 134 năm tuổi trước nguy cơ bị phá dỡ hoàn toàn.

Gặp người viết thư tình xuyên thế kỷ ở Bưu điện Sài Gòn

8 giờ sáng, ông Ngộ đạp xe từ nhà đến bưu điện ngồi viết thư tay cho khách. Chiều 3 giờ 30 phút ông đạp xe về.

Vườn rau thuốc Nam nội trồng

Trong ánh nắng chan hòa, tôi thực sự ngỡ ngàng trước cái “cựa mình” trỗi dậy của cỏ cây hoa lá sau những ngày đông lê thê rét mướt.

Nhà Triệu từng 'hùng cứ một phương' trong Bình Ngô đại cáo rồi bị 'trục xuất'

Khi nhìn thấy đền thờ Triệu Đà, Giáo sư sử học Trần Quốc Vượng đã nhớ đến việc sửa câu văn trong Bình Ngô đại cáo: “Tự Triệu Đinh Lý Trần tạo ngã quốc”, ông bèn nói có ý chê một vài tác giả của sử học có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau – bắt buộc hay tự nguyện đã tự ý bỏ đi chữ Triệu, làm sai lạc quy tắc văn bản học.

Di tích lò gốm 300 năm ở Sài Gòn bị san phẳng như thế nào?

Di tích Lò gốm cổ Hưng Lợi thuộc phường 16 (quận 8, TP.HCM), không nằm trong phạm vi khu vực trung tâm nhưng nằm trong khung niên đại hình thành đô thị Sài Gòn. Đây là di tích khảo cổ học duy nhất trong nội thành TP.HCM được khai quật.

Một từ phòng the trần trụi trở thành cao quý lãng mạn trong tiếng Việt

Không chỉ chúng ta mà ngay cả bậc thầy ngôn ngữ là thi hào Nguyễn Du cũng quên luôn chuyện này khi viết câu thơ tả Thúy Kiều trong đoạn Mã Giám sinh đi dạm hỏi: “Mặn nồng một vẻ một ưa/Bằng lòng khách mới tùy cơ dặt dìu”.

Viện Bảo tồn di tích đề xuất hai phương án tu sửa nhà thờ Bùi Chu

Trùng tu cục bộ hoặc hạ giải toàn bộ nhà thờ là hai phương án được Viện Bảo tồn di tích đề xuất sau khi khảo sát hiện trạng di tích.

Sách giả sẽ giết chết ngành xuất bản Việt Nam

Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News - Trí Việt cho rằng, sản xuất, tiêu thụ sách giả sẽ giết chết ngành xuất bản Việt Nam.

10 đạo lý thâm thúy rút ra từ chuyện của các loài động vật: Ai cũng nên đọc

Giới trẻ - 20/10/2019 14:00
10 đạo lý dưới đây không ít thì nhiều sẽ đem đến cho bạn những giá trị hữu ích ngay trong cuộc sống này.

Con chim nhỏ gắp cọng rơm vàng - Tập truyện nhiều yêu thương dành riêng cho phụ nữ

Sách - 20/10/2019 10:46
Con chim nhỏ gắp cọng rơm vàng" là tập truyện ngắn thứ 8 của tác giả Trần Huyền Trang.

'Nam Hải quy khư' của tác giả Trung Quốc, lại một kiểu lấp liếm đường lưỡi bò?

Sách - 20/10/2019 10:42
Không cần phải giở từng trang, hay dùng kính lúp để đọc từng chữ trong cuốn sách mà ngay tên sách đã khiến người có ý thức chủ quyền về biển đảo Việt Nam phải giật mình: “Nam Hải Quy Khư”.

Chinh phục Trấn Thành và BGK, Yến Nhi trở thành quán quân Micro Vàng 2019

Giải trí - 20/10/2019 10:37
Sau hành trình dài 3 tháng, cuộc thi Micro Vàng 2019 do Đài Tiếng nói nhân dân Tp.HCM (VOH) tổ chức đã chính thức khép lại bằng đêm gala xếp hạng bùng nổ và đầy cảm xúc vào tối qua tại Nhà hát VOH Music One.

Câu chuyện quét lá trong sân chùa dạy ta bài học đón nhận mọi việc trong đời một cách tích cực nhất

Sách - 20/10/2019 08:00
Tiểu hoà thượng được giao nhiệm vụ quét lá rụng trong sân chùa vào mỗi sáng, cậu đã nghĩ nhiều cách để công việc bớt vất vả. Nhưng khi làm theo lời khuyên của sư trụ trì cậu kịp giác ngộ ra nhiều điều.

Chiếc xe bốn bánh mui trần của cô gái cao 1 mét mốt

Giới trẻ - 19/10/2019 16:00
Như nhiều người trong thế giới phẳng này, tôi nghiện Facebook. Ngày nào tôi cũng tranh thủ hai tiếng một lần lướt Face.

Hàng không Ấn Độ có chuyến bay đầu tiên đến TP.HCM

Du lịch - 19/10/2019 15:00
Chuyến bay kết nối thành phố Kolkata của Ấn Độ - TP.HCM của Việt Nam đã có hành trình đầu tiên đến sân bay Tân Sơn Nhất lúc 16 giờ (giờ địa phương) ngày 18.10.

Báo quốc tế đồng loạt chỉ trích nữ ca sĩ Mỹ mặc áo dài không quần

Giải trí - 19/10/2019 14:54
Nhiều tờ báo quốc tế lớn trong đó có CNN, NBC News, Washington Post đã lên tiếng chỉ trích vụ việc nữ ca sĩ Mỹ mặc áo dài không quần làm xôn xao dư luận.

Biến đổi khí hậu khiến dịch Ebola lây lan khắp thế giới

Sức khỏe - 19/10/2019 13:14
Cuộc khủng hoảng khí hậu sẽ làm tăng nguy cơ Ebola lan rộng hơn và đến các khu vực trước đây không bị ảnh hưởng bởi vi rút, làm tăng từ 1,75 đến 3,2 lần về tốc độ vi rút chết người lây lan từ động vật sang người vào năm 2070. Thậm chí, có nguy cơ cao Ebola sẽ lây lan sang Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, châu Âu và Mỹ.

Bầu Giang và Lý Hoàng Nam

Thể thao - 19/10/2019 13:08
Một mình ông Giang không thể biến giấc mơ Top 300, Top 200, Top 100 ATP thành hiện thực nếu như không có sự chung tay góp sức của xã hội, của VĐV, phụ huynh, các doanh nghiệp...

Trung Quốc cấm vận chuyển trang phục áo đen sang Hồng Kông

Thế giới - 19/10/2019 13:07
Nhân viên một số đơn vị chuyển phát nhanh tiết lộ giới chức Trung Quốc cấm vận chuyển sang Hồng Kông mặt hàng trang phục màu đen và vật dụng mà người biểu tình có thể sử dụng.

Trước khi qua đời, người cha giao cho con gái chiếc đồng hồ cũ chứa đựng gia tài khổng lồ

Giới trẻ - 19/10/2019 11:30
Bạn định vị cuộc đời mình như thế nào? Bạn chuẩn bị đặt mình vào cuộc đấu giá cuộc đời nào? Bạn sẽ tìm một vũ đài cuộc đời nào cho mình? Câu chuyện sau sẽ gợi mở cho bạn những suy nghĩ sâu sắc nhất.

Anh không tặng hoa 20-10 chẳng phải vì không thích...

Giới trẻ - 19/10/2019 10:51
Chị nói đã lâu lắm rồi chị không bị bất ngờ như thế, bởi người tặng quà lại là anh. Lúc mới yêu, anh nói với chị anh không thích ngày 8-3, 20-10...

Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc thấp kỷ lục trong gần 3 thập kỷ

Thế giới - 19/10/2019 10:48
Nền kinh tế Trung Quốc vào quý 3 tiếp tục chứng kiến mức tăng trưởng thấp kỷ lục. Với việc chỉ đạt 6% so với cùng kỳ năm ngoái, đây được coi là mức tăng trưởng yếu nhất trong gần 3 thập kỷ qua của nước này giữa lúc cuộc chiến thương mại với Mỹ vẫn chưa có hồi kết.

Đường sắt Cát Linh - Hà Đông: Yêu cầu tổng thầu khẩn trương thực hiện đúng quy định

Kinh tế - 19/10/2019 10:46
Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng đã yêu cầu tổng thầu khẩn trương thực hiện đúng quy định về hồ sơ thiết kế dự án được duyệt, cung cấp đầy đủ hồ sơ đáp ứng yêu cầu đánh giá an toàn hệ thống để đủ điều kiện chứng nhận an toàn hệ thống theo đúng quy định.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS