Chủ nhật, 21/07/2019

Chuyện bút chuyện mực

11/07/2019 14:20
Chuyện bút chuyện mực

Cụ Phương Đình Nguyễn Văn Siêu năm 1865 cho dựng tháp bút đài nghiên ở bên hồ Gươm, vừa để tôn vinh nho học, tôn vinh kẻ sĩ, vừa tạo một danh thắng nghìn năm cho chốn kinh thành.

Hôm trước, ông bạn “nhiều thứ đồng – hương, nghiệp, tuế, môn”, nhà báo Đào Lê Bình có việc trọng từ thủ đô vào Sài Gòn. Y về hưu rồi, hằng ngày chỉ “ta dại ta tìm nơi vắng vẻ”, chứ hơn năm trước cũng ghê lắm, đóng quan năm, sếp của tờ báo có tiếng. Gọi điện, hỏi làm gì đấy, gặp nhau được không. Thế là gặp thôi.

Trong cuộc vui, y cười hì hì, bảo ông đừng tưởng ông nhớ nhiều di sản văn hóa phi vật thể nhé, tôi đây này, cũng còn lưu giữ khơ khớ đấy. Y hát “Đường làng em, đường làng em cây sóng hàng đôi/Đồng làng em, đồng làng em cây giăng thẳng lối/Nghiêng nghiêng cành, cây soi mình, trong gương nước long lanh kênh đào/Nghe rì rào, rặng phi lao, hòa tiếng ca quê nhà đẹp sao…”. Hát thêm vài bài tủ nữa, nào anh Nguyễn Bá Ngọc sáng soi rực rỡ núi sông, nào tiến lên đoàn viên trăm hoa hé tưng bừng, y tuyên bố hồi xưa đi thi văn lớp 7 toàn miền Bắc từng đoạt giải khuyến khích chứ chả đùa.

Nghe y hồi tưởng quá khứ lẫy lừng, tôi chợt nhớ mình từng đi thi, được giải… bét cấp thành phố, hiện vật thưởng là cái bút con trâu. Tôi vừa rụt rè kể tới bút, thế là cả nhóm lại bập ngay vào chuyện bút chuyện mực, liên tu bất tận. Đúng là mấy anh giặc già nghiện ôn nghèo kể khổ, nhấm nháp chuyện ngày xưa, có nằm gác chân lên nhau tán suốt đêm cũng chả thể nào dứt.

Đã học chữ thì phải có bút. Cây bút gắn với đời đứa học trò. Bu tôi hồi xưa mỗi khi thấy thày tôi vụng dại không biết cày bừa, thạo đan rổ đan rá như người ta, thường đùa “Ai ơi chớ lấy học trò/Dài lưng tốn vải ăn no lại nằm”. Chả là thày tôi vốn theo nghiệp học hành, từng thạo chữ nho, chữ Pháp, từng làm thư lại ở phủ Kiến Thụy. Cách mạng vô sản cướp chính quyền thành công, không còn chỗ dung thân, thày tôi về làm ruộng. Chỉ quen với cây bút, với chữ nghĩa sách vở thánh hiền, nên giờ vụng đường cày cuốc.

Tôi chưa từng thấy thày tôi cầm cày bao giờ. Ruộng nhà tôi hồi chưa vào hợp tác xã, rồi ruộng 5% rau xanh về sau này, mỗi khi cần cày bừa đều phải thuê, phải nhờ cụ Đẹn, chú Mịch, cậu Thê, chị Nhỡ làm giùm. Nhưng được cái, thày tôi biết thân biết phận, ông trời đã sắp đặt như thế, ấn cái bút vào tay mình, chứ không ấn cày, thì phải chịu chứ sao. Bù lại, thày tôi tự cải tạo bản thân, làm cuộc tái sinh màu nhiệm, chả mấy hồi mà rất giỏi trồng trọt, chăm sóc hoa màu, trồng cây ăn trái, trồng dưa hấu, đỗ, khoai tây, cải tàu, cà chua, thuốc lào, nấu nướng cũng rất ngon rất khéo.

Bu tôi thường nói với các con, thày chúng mày là nhất, dù không biết đi cày. Mà quả thế thật, cho đến bây giờ, thày tôi ở cõi xa trên cao tít kia đã mấy chục năm rồi, mấy chị em tôi mỗi khi gặp nhau, hồi tưởng chuyện cũ, vẫn bảo nhau thày mình nhất, hậu sinh chị em mình và con cháu không bằng ngón tay út của cụ.

Thày tôi học nho. Chúng tôi vẫn đùa chắc cụ bô nhà mình là thế hệ nho học cuối cùng trước khi bị nó chấm dứt hoàn toàn để chuyển sang tây học. Hồi tôi còn bé, những năm thập niên 60, vẫn thấy trong nhà có nhiều bút lông, nghiên mực, mực tàu, giấy bản, sách chữ nho. Nhưng chả để làm gì. Không ai dùng bút lông mực tàu nữa. Những cây bút nhỏ như chiếc lông ngỗng, thon thả, nhòn nhọn, đầu lông mịn màng, nằm đó như thứ chứng tích về một thời đã mất. Thày kể, có khi chưa mua được bút lông mới, lấy tạm một cành tre bánh tẻ, to như chiếc đũa, khéo léo vạt một đầu cũng có thể dùng thay bút. Ấy là chỉ để chấm viết mực tàu thôi.

Ai đi chơi thủ đô Hà Nội đều thích tới thăm đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc. Ngay di tích nổi tiếng này, sừng sững ở cổng vào là ngôi tháp tuyệt đẹp có tên tháp Bút. Qua cầu, vào phía trong thấy thêm khối đá khổng lồ tạc hình chiếc nghiên, tục gọi đài Nghiên. Tháp Bút đài Nghiên như một vẻ đẹp văn hóa lừng danh chốn kinh kỳ. Cụ nghè Phương Đình Nguyễn Văn Siêu, một nhà nho uyên bác, kẻ sĩ Bắc Hà nổi tiếng, người được xã hội đương thời tôn vinh “Thần Siêu, thánh Quát” (Quát là cụ Chu Thần Cao Bá Quát), đến mức vua Tự Đức còn phải khen “Văn như Siêu Quát vô tiền Hán/Thi đáo Tùng Tuy thất thịnh Đường” (Văn giỏi như Siêu và Quát thì thời tiền Hán cũng không có/Thơ được như Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương ngay cả lúc thịnh Đường cũng không). Chính cụ Phương Đình năm 1865 cho dựng tháp bút đài nghiên, vừa để tôn vinh nho học, tôn vinh kẻ sĩ, vừa tạo một danh thắng nghìn năm cho chốn kinh thành.

Những năm 60, tới thời chúng tôi đi học thì hoàn toàn dùng bút sắt, bút máy. Học chữ quốc ngữ, bắt đầu từ lớp vỡ lòng (còn gọi là lớp i tờ), rồi tiếp nữa là lớp tập chép, đứa nào cũng được thày bu sắm cho cây bút và lọ mực. Chiếc quản bút bằng gỗ có chỗ đai sắt chừa cái khe cắm ngòi bút. Ngòi bút bằng sắt, còn gọi là ngòi bút lá tre. Nó mỏng mảnh, cong cong, ở giữa có đường dẫn mực, to như hai cái móng tay út. Hình cái ngòi bút ấy suốt một thời gian dài được các họa sĩ vẽ lô gô hoặc tranh cổ động xem như biểu tượng cho sự học.

Ngòi không chỉ dùng để viết, tôi nhớ có lần ra trạm xá chích ngừa bệnh đậu mùa, thím Hoạch y sĩ còn lấy cái ngòi bút lá tre mới tinh sáng bóng chấm vào vắc xin rồi rạch một nhát trên cánh tay chỗ gần vai, đau điếng. Thế hệ sinh giai đoạn 50 – 70, hầu như đứa nào cũng có vết sẹo chích ngừa trên cánh tay mà thủ phạm là ngòi bút sắt.

Mỗi lần viết, chấm bút đã gắn ngòi vào lọ mực, viết được khoảng 3 – 4 chữ thì khô, lại chấm lại viết. May mà bài tập chép cũng chỉ ngắn vài chục chữ. Nhìn đứa viết chữ bằng bút sắt, thấy rất vất vả, khổ sở làm sao. Đứa nào cũng ngồi nghiêng người xéo xẹo, hai tay tì trên bàn, cuốn vở trước mặt, lọ mực sát cạnh, mím môi mím lợi đưa từng nét chữ. Có đứa vụng về, lúng túng, vô ý làm đổ nguyên cả lọ mực làm sách vở, quần áo dính đầy mực tím lem nhem, về nhà còn bị thày bu mắng, đánh bởi tiếc công giặt quần áo. Hầu như chả đứa nào thoát khỏi cảnh này. Về sau, khi nhà trường đặt làm bàn học cho học sinh cấp 1, người ta khoét sẵn một cái lỗ vừa với đít lọ mực Cửu Long nên tình trạng “nhuộm” quần áo, sách vở cũng giảm dần. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Một từ phòng the trần trụi trở thành cao quý lãng mạn trong tiếng Việt

Không chỉ chúng ta mà ngay cả bậc thầy ngôn ngữ là thi hào Nguyễn Du cũng quên luôn chuyện này khi viết câu thơ tả Thúy Kiều trong đoạn Mã Giám sinh đi dạm hỏi: “Mặn nồng một vẻ một ưa/Bằng lòng khách mới tùy cơ dặt dìu”.
2

Gặp người viết thư tình xuyên thế kỷ ở Bưu điện Sài Gòn

8 giờ sáng, ông Ngộ đạp xe từ nhà đến bưu điện ngồi viết thư tay cho khách. Chiều 3 giờ 30 phút ông đạp xe về.
3

Chuyện bút chuyện mực - kỳ 2

Nhiều anh sợ người ta chưa đánh giá hết tầm quan trọng và đẳng cấp của mình nên chơi luôn cả hai, ba chiếc bút Kim tinh, Hồng Hà cài lên túi áo, trông cứ như cửa hàng văn phòng phẩm di động.
4

Nhà Triệu từ mất 'sổ đỏ' đến 3 lần bị bêu tội trên SGK dạy sử hiện nay

Sau khi đất nước thống nhất, nhà Triệu tiếp tục trở thành giặc trên SGK dạy sử và cho đến nay cũng vậy. Trong chương trình dạy sử phổ thông hiện giờ, nhà Triệu 3 lần bị bêu tội trên sách.
5

Phá dỡ nhà thờ Bùi Chu: Báo cáo kiểm định mới chưa đủ tin cậy

Đã hơn hai tháng trôi qua kể từ ngày những người yêu di sản khắp nơi trong và ngoài nước cùng lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ nhà thờ Chính tòa Bùi Chu 134 năm tuổi trước nguy cơ bị phá dỡ hoàn toàn.

Phá dỡ nhà thờ Bùi Chu: Báo cáo kiểm định mới chưa đủ tin cậy

Đã hơn hai tháng trôi qua kể từ ngày những người yêu di sản khắp nơi trong và ngoài nước cùng lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ nhà thờ Chính tòa Bùi Chu 134 năm tuổi trước nguy cơ bị phá dỡ hoàn toàn.

Gặp người viết thư tình xuyên thế kỷ ở Bưu điện Sài Gòn

8 giờ sáng, ông Ngộ đạp xe từ nhà đến bưu điện ngồi viết thư tay cho khách. Chiều 3 giờ 30 phút ông đạp xe về.

Vườn rau thuốc Nam nội trồng

Trong ánh nắng chan hòa, tôi thực sự ngỡ ngàng trước cái “cựa mình” trỗi dậy của cỏ cây hoa lá sau những ngày đông lê thê rét mướt.

Nhà Triệu từng 'hùng cứ một phương' trong Bình Ngô đại cáo rồi bị 'trục xuất'

Khi nhìn thấy đền thờ Triệu Đà, Giáo sư sử học Trần Quốc Vượng đã nhớ đến việc sửa câu văn trong Bình Ngô đại cáo: “Tự Triệu Đinh Lý Trần tạo ngã quốc”, ông bèn nói có ý chê một vài tác giả của sử học có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau – bắt buộc hay tự nguyện đã tự ý bỏ đi chữ Triệu, làm sai lạc quy tắc văn bản học.

Di tích lò gốm 300 năm ở Sài Gòn bị san phẳng như thế nào?

Di tích Lò gốm cổ Hưng Lợi thuộc phường 16 (quận 8, TP.HCM), không nằm trong phạm vi khu vực trung tâm nhưng nằm trong khung niên đại hình thành đô thị Sài Gòn. Đây là di tích khảo cổ học duy nhất trong nội thành TP.HCM được khai quật.

Một từ phòng the trần trụi trở thành cao quý lãng mạn trong tiếng Việt

Không chỉ chúng ta mà ngay cả bậc thầy ngôn ngữ là thi hào Nguyễn Du cũng quên luôn chuyện này khi viết câu thơ tả Thúy Kiều trong đoạn Mã Giám sinh đi dạm hỏi: “Mặn nồng một vẻ một ưa/Bằng lòng khách mới tùy cơ dặt dìu”.

Viện Bảo tồn di tích đề xuất hai phương án tu sửa nhà thờ Bùi Chu

Trùng tu cục bộ hoặc hạ giải toàn bộ nhà thờ là hai phương án được Viện Bảo tồn di tích đề xuất sau khi khảo sát hiện trạng di tích.

Sách giả sẽ giết chết ngành xuất bản Việt Nam

Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News - Trí Việt cho rằng, sản xuất, tiêu thụ sách giả sẽ giết chết ngành xuất bản Việt Nam.

Bộ Ngoại giao Mỹ: Trung Quốc cần chấm dứt hành vi hung hăng tại Biển Đông

Thế giới - 21/07/2019 16:47
Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố: "Nước Mỹ kiên quyết chống lại việc gây hấn và đe doạ bởi bất ký bên nào nhằm khẳng định tuyên bố về lãnh thổ hay lãnh hải. Trung Quốc nên chấm dứt ngay thái độ hung hăng và kiềm chế các kiểu hành vi khiêu khích và gây mất ổn định thế này".

Chất Michelle phiên bản tiếng Việt của Becoming

Sách - Vũ Lương - 21/07/2019 08:00
First News - Trí Việt đã phát hành cuốn hồi ký Becoming phiên bản tiếng Việt của cựu Đệ nhất phu nhân tổng thống Mỹ Michelle Obama với cái tên cũng ngắn gọn và súc tích như tên trên bản gốc – Chất Michelle.

Giới bán lẻ Hàn Quốc kêu gọi tẩy chay hàng Nhật

Thế giới - 20/07/2019 16:07
Hashtag #boycottjapan (tạm dịch “Tẩy chay Nhật Bản”) nhắm đến các thương hiệu như Sony, Toyota, Uniqlo, Canon bắt đầu xuất hiện rộng rãi trên mạng xã hội sau khi chính quyền Tokyo thông báo hạn chế xuất ba loại hóa chất dùng cho sản xuất hàng công nghệ.

Siêu hang động Thiên Đường xác lập kỷ lục độc đáo nhất châu Á

Du lịch - 20/07/2019 16:06
Ngày 20.7, đại diện Sở Du lịch tỉnh Quảng Bình cho biết, Hội đồng Kỷ lục Châu Á vừa xác lập kỷ lục cho hang Thiên Đường (Tân Trạch, Bố Trạch) là “Hang động có hệ thống thạch nhũ, măng đá độc đáo và tráng lệ nhất châu Á”.

Nửa đầu năm, ô tô nhập khẩu về Việt Nam tăng gấp 6 lần

Kinh tế - 20/07/2019 16:06
Nửa đầu năm nay, Việt Nam đã nhập khẩu tới 75.437 chiếc ô tô nguyên chiếc các loại, gấp hơn 6 lần so với cùng kỳ năm trước.

Nhà trường lên tiếng trước nghi vấn hạ điểm chuẩn để giúp con một lãnh đạo Sóc Trăng

Giáo dục - 20/07/2019 16:04
Mới đây, sự việc xảy ra tại Trường THPT Hoàng Diệu (Sóc Trăng) khiến dư luận xôn xao và đặt ra nghi vấn Ban giám hiệu (BGH) nhà trường cố tình tăng chỉ tiêu tuyển sinh, hạ điểm chuẩn để con lãnh đạo đậu vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay.

Gien trường thọ có thể ức chế miễn dịch?

Sức khỏe - 20/07/2019 16:03
Các nhà di truyền học Mỹ cho rằng việc phát hiện ra khả năng của gien chịu trách nhiệm về tuổi thọ ở giun - gien TCER-1, có tác dụng ức chế miễn dịch có thể giúp kiểm tra các cơ chế lão hóa tương tự của cơ thể người.

'Tinh hoa Bắc Bộ' giành giải thưởng quốc tế tại Hàn Quốc

Giải trí - 20/07/2019 16:02
Vở thực cảnh đầu tiên của Việt Nam “Tinh hoa Bắc Bộ” vừa đạt giải thưởng Chương trình biểu diễn văn hóa thực cảnh hàng đầu 2019 ở Lễ trao giải Du lịch Quốc tế tại Hàn Quốc do Best Hotels – Resorts Awards bình chọn.

Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Bolton chỉ trích Trung Quốc gây hấn trên Biển Đông

Thế giới - 20/07/2019 16:00
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton vừa lên Twitter chỉ trích những hành vi gây hấn của Trung Quốc trên Biển Đông.

Tư tưởng thoát Á và Khuyến học của Fukuzawa Yukichi

Sách - 20/07/2019 15:59
Fukuzawa khẳng định, chỉ có đi theo con đường văn minh hóa thì mới có thể "làm tăng chí khí của dân, mới trở thành sức mạnh hậu thuẫn cho nền độc lập của đất nước" và để làm được điều đó không còn cách nào khác là phải “Khuyến học” và “thoát Á”.

Quỳnh Nga buồn vì bị xúc phạm khi đóng 'tiểu tam' trong Về nhà đi con

Giải trí - 20/07/2019 15:56
Đảm nhận vai 'tiểu tam' trong Về nhà đi con, Quỳnh Nga nhận không ít chỉ trích từ phía người xem. Thậm chí, một số khán giả dùng lời lẽ xúc phạm dành cho gia đình cô.

Cực phẩm IT 2 tung trailer cuối đầy điên loạn

Điện ảnh - 20/07/2019 15:50
Ngày 18.7, IT: Chapter Two ra mắt trailer chính thức. Chú hề ma quái Pennywise đã sẵn sàng quay trở lại, gieo rắc nỗi kinh hoàng trên màn ảnh.

17 trường quân đội công bố điểm sàn

Thi cử - 20/07/2019 15:45
Ban tuyển sinh các trường quân đội (trực thuộc Bộ Quốc Phòng) vừa chính thức đưa ra ngưỡng đảm bảo chất lượng (điểm sàn) xét tuyển vào khối trường quân sự năm 2019.

Phú Quốc: 'Á khôi doanh nhân' lên mạng xã hội xúc phạm một hiệu trưởng

Giáo dục - 20/07/2019 15:44
Con gái nghỉ học 50 ngày nên không được Trường THPT Phú Quốc cho lên lớp 12, bà Hương lên mạng xã hội để xúc phạm hiệu trưởng và hội đồng nhà trường.

Hội chứng trái tim tan vỡ và ung thư có liên quan với nhau

Sức khỏe - 20/07/2019 15:40
Các nhà khoa học đã thống kê thấy cứ 6 người mắc cái gọi là hội chứng trái tim tan vỡ (broken heart syndrome) thì có một người phải đối mặt với bệnh ung thư.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS