Thứ 7, 18/01/2020

'Cánh đồng bất tận' của Nguyễn Ngọc Tư và chuyện bây giờ mới kể

27/10/2018 15:30
'Cánh đồng bất tận' của Nguyễn Ngọc Tư và chuyện bây giờ mới kể

Buổi chiều tháng 4.2006, cập rập, se lạnh. Thường lệ mỗi ngày Ban Văn chỗ tôi nhận rất nhiều bài vở, không ít phong bao dày cộm, vì tuần báo đang có Cuộc thi truyện ngắn 2006 – 2007.

Hôm ấy tôi chú ý một phong bì mỏng không có tên người gửi, logo cơ quan với dòng chữ đậm Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Cà Mau, bên dưới là chữ viết tay mềm mại nữ tính: Kính gởi chị Dạ Ngân, Báo Văn Nghệ, 17 Trần Quốc Toản, Hà Nội.

Các phiên bản tập truyện Cánh đồng bất tận. Ảnh: TL

Buổi chiều buồn ứa

Nhớ rõ rằng tôi đã ngồi lại, một mình trong phòng với phong thư. Thì ra là công văn của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau, số 35- BC/TG “Báo cáo nội dung làm việc với lãnh đạo Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh”. Trên cùng là mấy chữ viết tay của người đã gửi phong thư đi: Chị ơi! Đọc chơi nghen, ký tên Nguyễn Ngọc Tư. Công văn do phó Ban TVH (tôi viết tắt) ký, đề cập truyện Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư do Nhà xuất bản Trẻ phát hành tháng 11/2005 đã bị “số đông không đồng tình, phản ứng gay gắt… không có tính tư tưởng giáo dục, bôi đen xã hội nông thôn… đề nghị Hội Văn học - Nghệ thuật kiểm điểm phê phán tác giả một cách nghiêm khắc...”

Ngót 2 trang, rất ư bài bản và giọng điệu quan tòa cũng rất ư quen thuộc. Tôi nhìn mãi vào mấy chữ của Tư, Chị ơi! Đọc chơi nghen. Nhẹ hều mà ngàn cân tâm tư. Với gọng kềm cuối đất cùng trời ấy chỉ có hai cách: nhảy xuống biển hoặc tháo thân lên Sài Gòn! Chị ơi! Đọc chơi nghen. Không có chơi gì cả, cảm giác khủng bố, cảm giác vành móng ngựa, cảm giác đấu tố. Phẩm chất văn xuôi ấy, miền sáng tác ấy, chắc chắn em sẽ trì lại với bần đước nếu bị túm lên xe khi họ muốn đẩy bật em đi. Thật giống nhau ở cách hành xử với văn tài, ngày xưa người ta đã từng chở Solzhennitsyn đến biên giới nước Nga để mặc ông ấy đi đâu thì đi.

Có quá không nếu tôi so ví như vậy? Tôi không lạ gì không khí áp bức và ghẻ lạnh tỉnh lẻ hồi tôi viết Con chó và vụ ly hôn. Ngọc Tư thanh tân với Ngọn đèn không tắt nhưng Cánh đồng bất tận báo hiệu một tài năng vượt khung. Không dưng mà em gửi cho tôi công văn này. Tôi ứa nước mắt và cũng khi ấy, tôi chợt nhớ đại khái một câu của nhà phê bình N. Bukharin về M.A.Solokhov: “Một con đại bàng non vừa cất lên đôi cánh mênh mông trên bình nguyên bao la của chúng ta!”.

Nguyễn Ngọc Tư giao lưu với độc giả tại Đức, trong dịp sang nhận giải thưởng LiBeraturpreis 2018 do Hiệp hội Litprom trao tặng cho tác phẩm Cánh đồng bất tận phiên bản tiếng Đức. Ảnh: Nguyễn Tường

Sau đó thì đúng như tôi hình dung, có hẳn một chủ trương “cho phép tác giả rời Cà Mau”. Và sau đó nữa, rộ lên dư luận em ấy có ai đó, có những ai đó viết cho, ký tên Nguyễn Ngọc Tư chứ học vấn ấy, con người ấy có mà viết nổi! Đúng số phận của một nhà văn sốc, khi chưa được công nhận lớn, người ấy sẽ bị bôi cho đủ kiểu, nhất là với nhà văn nữ. Cũng như tôi, Con chó và vụ ly hôn in 1985 ở báo Văn Nghệ, năm 1987 trước khi kết nạp tôi vào Hội Nhà văn Việt Nam, một ủy viên Ban chấp hành đã cất công xuống Hải Phòng điều tra xem anh Thân, nhà văn Nguyễn Quang Thân có viết thay tôi không?

Tôi nhận ra, rồi những thứ này sẽ đi vào lịch sử, cái công văn ra đòn này. Riêng mấy chữ viết tay nhỏ nhẹ của Ngọc Tư thật đáng quý với tôi và tôi đã đúng khi giữ kỹ nó, cả cái phong bì hai tem với dấu bưu chính ngày gửi là 31.3.2006. Khi người ta hành xử với văn hóa văn nghệ nói chung và nhà văn nói riêng, người ta đâu có biết mình sẽ bị lưu dấu và phán xét. Họ cũng không lường được sức mạnh của một nhà văn dù là trẻ, dù là nữ, dù là thiệt thòi học vấn, rằng một khi họ đã xác tín với văn chương thì, như Akhmatova đã viết:

Không, tôi chẳng nương dưới bầu trời nào

Chẳng mong đôi cánh xa lạ nào che chở

Thời đó tôi đã cùng nhân dân tôi, bất hạnh sao

Ở nơi mà nhân dân tôi phải ở.

Ảnh: Võ Mạnh Hảo

Một năm trước - 2005

Tôi “biết” Nguyễn Ngọc Tư lần đầu từ Ngọn đèn không tắt in tháng 8.2000 do tôi mua và hào hứng đọc một tác giả nữ, cùng dân sông nước, cùng tuổi Bính Thìn với trai út của tôi. Sau thì năm 2002 hoặc 2003 gì đó, tôi gặp được Tư ở Hội nghị những người viết văn trẻ lần thứ mấy không nhớ nữa. 20 năm trước cũng Hội nghị như thế này, một cô nhà văn trẻ ở miền Tây là tôi được săm soi vì nổi tiếng bởi ái tình. Ngọc Tư khác, Ngọc Tư với Ngọn đèn không tắt đằm thắm mà tinh khôi, hứa hẹn một ngòi bút sang trọng về những nỗi buồn.

Ngọc Tư là khôi nguyên của một cuộc thi lớn của một tờ báo lớn, ở một thành phố lớn, vì vậy Ngọc Tư được ngồi chủ tịch đoàn, được báo chí vồ vập, hình như khi đó cũng đã xuất hiện ở chương trình Người đương thờicủa VTV. Tư có vẻ ngượng ngập ở chốn lao xao nhưng vẫn cho thấy bản lĩnh, kiêu ngầm.

Vậy thôi. Chúng tôi không có thời giờ cho nhau, vì Tư "hot", luôn bị chèo kéo, săn đón. Hai năm 2003 - 2004, Tuần báo Văn Nghệ đang có cuộc thi truyện ngắn, tôi làm sơ khảo, Ngọc Tư gửi ra truyện Đau gì như thể. Thực sự những truyện ngắn ngắn kiểu trong tập Ngọn đèn không tắt không thuộc dạng báo Văn Nghệ mặn mà, vì nó mảnh và ngắn. Cuộc thi trước đó, năm 2001- 2002, người sơ khảo là nhà văn Phạm Thị Minh Thư kể rằng, có in một truyện của Nguyễn Ngọc Tư nhưng không ấn tượng lắm vì cũng ngắn và mảnh. Cuối cùng năm 2004 ấy, Đau gì không thể được giải Ba. Tuần báo Văn Nghệ tìm kiếm những truyện bùng nổ, gây hấn, rậm rạp.

Chừng như tạng viết của Nguyễn Ngọc Tư là vậy, như tản văn, nhẹ nhàng, ý nhị, nhấm nháp một chùm mới ngấm. Vậy rồi, khoảng gần cuối năm 2005, Tư gửi thẳng cho tôi truyện Cánh đồng bất tận, tôi còn nhớ Tư chỉ để truyện, nhưng cầm độ dày của bản thảo vi tính trên xấp giấy A4, cũng biết ấy không phải truyện ngắn. Tôi đọc nhanh, bàng hoàng, thán phục. Khi ấy có một nhà văn mới chân ướt chân ráo về cơ quan, người được Tổng biên tập Hữu Thỉnh giới thiệu: “Đây là phó tổng biên tập phụ trách luôn Ban Văn, từ nay Dạ Ngân chuyên tâm làm trưởng ban Sơ khảo Cuộc thi truyện ngắn 2006 - 2007 trước khi Ngân nghỉ hưu, nhé!”.

Tôi bàn giao ngay Cánh đồng bất tận cho vị phó tổng tương lai, chỉ nói: “Ngân nghĩ, in hai kỳ, không cần biên tập một dấu chấm dấu phẩy nào”.

Cuộc thi truyện ngắn bắt đầu ngay đầu năm 2006, vì Cánh đồng bất tận là truyện vừa nên không dự thi được và cũng không in dưới dạng Hưởng ứng cuộc thi được. Nó bỗng bị chìm đi trên Văn Nghệ, chìm đi trên truyền thông thủ đô vì chủ trương của ban biên tập với cuộc thi lần này là in cùng lúc 2 truyện ngắn dự thi của một tác giả để kích thích không khí.

Quả nhiên Y Ban mở màn với I am đàn bà và một truyện nữa về một nhà văn bị chết nghẹt ở một nhà xuất bản bởi hệ thống kiểm duyệt (chúng tôi buộc đã xén nhiều đoạn của truyện ấy để lọt lưới của tổng biên tập). Dư luận sôi lên với I am đàn bà, Cánh đồng bất tận càng bị chìm thêm. Khi Y Ban đưa hai truyện dự thi vào đầu sách riêng thì sự phạm quy ấy với cuộc thi khiến Y Ban phải làm tường trình, sự việc thành xì-căng-đan. Kỳ thực, truyện một biên tập viên chết chẹt bởi kiểm duyệt mới đích thị sốc với chính giới thủ đô. Báo Văn Nghệ phải lo ứng phó và rồi, chủ trương in cùng lúc 2 truyện cho một tác giả đã bị sượng đi.

Chính công văn của Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Cà Mau đã làm cho Cánh đồng bất tận bật lên như một tai nạn chưa từng có trong văn giới đầu thế kỷ. Trong rủi có may là vậy. Cánh đồng bất tận là một truyện vừa mỹ mãn xét về dung lượng, về phát hiện nhân sinh bên trong sự phức tạp của con người và lấp lánh văn phong mới rợi.

Báo Tuổi Trẻ khi ấy còn nhiều những nhà báo giỏi giang kỳ cựu lập tức phơi-dơ-tông Cánh đồng bất tận trên báo ngày, một việc làm chưa từng có trong làng báo Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Một bệ phóng, nhưng trước hết Cánh đồng bất tận đã mang trong mình nó một ngòi nổ, một sức công phá, một dấu son. Một cống hiến đích thực.

Ảnh: Nguyễn Tường

Dư luận – cuộc lên đồng tập thể

Lại nhớ, nhớ như in ngày 13.4.2006, vợ chồng tôi đang trên đường từ Nội Bài về Sài Gòn để dự tang cô tôi, cô Ràng trong Miệt vườn xa lắm và Gia đình bé mọn của tôi. Nguyễn Trọng Chức khi đó là Thư ký tòa soạn báo Tuổi Trẻ điện cho tôi: “Viết bài bênh Ngọc Tư đi chị Ngân, họ đánh quá trời rồi, viết nghen”. Tôi hứa ngay dù chưa biết sẽ viết lúc nào, ở đâu trong những ngày tang tế vô cùng quan trọng như vậy. Cô tôi sống ở Long Xuyên với con gái và con rể nhưng gia tộc sẽ đưa cô về vườn nhà tận Hậu Giang, tôi phải viết điếu văn cho người cô trời biển ấy nữa.

Ngay tối đó tôi viết bài bênh Nguyễn Ngọc Tư trên vi tính của một đứa cháu, suốt đêm. Hồi ấy laptop còn là giấc mơ xa xỉ của đa số. Quá mệt, khi gửi bài đi thì máy lạ, kiểu gõ của hai miền khác nhau, tôi đã không tìm thấy bài viết của mình ở đâu nữa. Chỉ còn nước khóc rống lên, trời ơi, tang tế, lời hứa, Ngọc Tư ơi, bạn bè ơi chúng ta đang cần một cuộc đồng thanh để từ rày chấm dứt cảnh đấu tố nhà văn thời Nhân văn giai phẩm, không thể nào để nó tái diễn ở thế kỷ 21 này, không thể nào!

Nguyễn Quang Thân nổi tiếng giỏi vi tính đã lần ra được cái file bài. Mọi việc như bạn đọc đã chứng kiến, rất nhiều bài tới tấp trên Tuổi Trẻ và trên rất nhiều báo khác, Cánh đồng bất tận chiến thắng giòn dã. Cuối năm 2006 ấy, Cánh đồng bất tận nhận giải chính thức của Hội Nhà văn Việt Nam. Và cứ thế, danh tiếng bất tận, phần thưởng bất tận và vui buồn bất tận của một ngôi sao.

Wikipedia tiếng Việt đã có hẳn một thư mục cho Cánh đồng bất tận. Trong vòng 5 năm, nó đã được ấn hành cả thảy 108.000 bản.

* * *

Vinh quang và cay đắng. Ngôi sao nào cũng phải đi qua hành trình ấy, bởi đó là số phận không nhỏ của họ. Mùa đông năm 2006 ấy, chị em tôi gặp nhau ở Lễ phát giải của Hội nhà văn Việt Nam (Gia đình bé mọn của tôi được giải Tặng thưởng cùng với Paris ngày 1 háng 8 của Thuận và Lô Lô của Ly Hoàng Ly). Mới có mấy năm mà Nguyễn Ngọc Tư già hơn tuổi, buồn hơn tuổi nhưng cũng không giảm đi bản lĩnh với kiêu ngầm.

Tư chỉ nói với tôi: “Em mà viết cỡ Gia đình bé mọn của chị chắc người ta tông xe cho em chết rồi”.

Dạ Ngân/ Người Đô Thị

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận

'Bohemian Rhapsody' - Câu chuyện về ban nhạc rock từng khuấy đảo cả thế giới

Do Bryan Singer đạo diễn, 'Bohemian Rhapsody' là bức tranh khắc họa sống động giai đoạn đầu của một trong những ban nhạc rock vĩ đại nhất mọi thời.

Tuấn Hưng khóc nhiều lần trong đêm nhạc tri ân khán giả sau sự cố hoãn show

Tối 26.10, đêm diễn có tên "Cảm ơn" của Tuấn Hưng đã được tổ chức tại phố đi bộ Hồ Gươm trong sự háo hức chờ đợi của đông đảo khán giả hâm mộ.

Như Hảo mở quán ăn ở Mỹ để làm từ thiện tại Việt Nam

Như Hảo được khán giả yêu mến qua chất giọng ngọt ngào, ngoại hình xinh đẹp cùng phong cách biểu diễn mộc mạc, nhẹ nhàng. Dù ngưng hát và sang Mỹ định cư 17 năm, nhưng khi quay trở lại với sân khấu âm nhạc, Như Hảo vẫn nhận được sự mong chờ và yêu mến từ người yêu nhạc.

Đàm Vĩnh Hưng: 'Anh Hoài Linh đã từ mặt nhưng tôi không nỡ bỏ rơi Hoài Lâm'

Tôi sẵn sàng làm tất cả để đưa nó quay trở lại đúng quỹ đạo. Anh Hoài Linh đã không thèm nhìn mặt, giờ đến tôi cũng bỏ rơi Hoài Lâm thì có khác nào đạp nó xuống vực, nó sống thế nào đây" - Đàm Vĩnh Hưng nói về đệ tử Hoài Lâm.

Chuyện bây giờ mới kể của Phương Nga sau hành trình tại Miss Grand International 2018

Tối 25.10 khán giả Việt Nam đã có dịp vỡ òa trong hạnh phúc khi chứng kiến cú lội ngược dòng vô cùng ngoạn mục của Á hậu Phương Nga tại đêm chung kết Miss Grand International 2018 khi cô xuất sắc lọt vào Top 10 Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2018.

Tân Hoa hậu Hoà bình Clara Sosa biết mình sắp xỉu trước khi đăng quang

Ngoài việc vượt qua gần 80 người đẹp để đăng quang cuộc thi Miss Grand International 2018, người đẹp Clara Sosa còn gây ấn tượng đã ngất xỉu khi được xướng tên.

Vẻ đẹp nóng bỏng của Clara Sosa - Miss Grand International 2018

Chung kết Miss Grand International 2018 vừa khép lại với chiến thắng thuộc về người đẹp Paraguay Clara Sosa.

Nhạc sĩ Hàn Châu: ‘Nghe tên các bài 'Như lời đồn', 'Nắng cực', 'Như cái lò'... tôi chỉ còn biết lắc đầu ngán ngẩm’

Những tựa đề bài hát “Như lời đồn, Nắng cực, Như cái lò, Thu dẩm…” khiến cho các nhạc sĩ tiền bối như Hàn Châu, Lê Minh chỉ còn biết… lắc đầu ngán ngẩm.

Việt Nam đã làm chủ khoảng 75% thiết bị mạng lưới viễn thông

Công nghệ - 17/01/2020 18:08
Theo Bộ trưởng Bộ Thông tin-Truyền thông (TT-TT) Nguyễn Mạnh Hùng, Việt Nam đã làm chủ khoảng 75% thiết bị mạng lưới viễn thông và mục tiêu đến năm 2020-2021 tất cả các thiết bị đều do Việt Nam sản xuất.

Thượng viện Mỹ chính thức lập bồi thẩm đoàn cho phiên tòa xét xử ông Trump

Thế giới - 17/01/2020 18:01
Sau khi đại diện truy tố từ Hạ viện đọc bản luận tội Tổng thống Donald Trump, 100 nhà lập pháp của Thượng viện Mỹ đã tuyên thệ hôm 16.1 với tư cách là bồi thẩm cho phiên tòa luận tội ông Trump dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 21.1.

NXB Hà Nội yêu cầu Omega VN ngừng phát hành cuốn sách về đại thần Phan Thanh Giản

Sách - 17/01/2020 17:59
Sau 2 tháng phát hành, NXB Hà Nội đã có công văn yêu cầu Omega Việt Nam ngừng phát hành cuốn sách “Phan Thanh Giản - Nhà ái quốc, người mở đường cho nước Việt Nam hiện đại: Những năm cuối đời (1862-1867)” .

Đường khiến não thay đổi như một chất gây nghiện

Sức khỏe - 17/01/2020 16:59
Theo Scientific Reports, các nhà khoa học ở Đại học Aarhus (Đan Mạch) đã chứng minh rằng đường hoạt động như một loại thuốc phiện đối với não, làm thay đổi hóa học não và gây nghiện.

Chưa thể xử vụ diễn viên Nhật Kim Anh đòi quyền nuôi con vì chồng cũ khiếu nại

Giải trí - 17/01/2020 16:58
TAND Q.Ninh Kiều (TP.Cần Thơ) sáng nay đưa ra xét xử sơ thẩm vụ án hôn nhân về việc tranh chấp thay đổi người nuôi con sau ly hôn giữa bà Đỗ Thị Kim Huê (36 tuổi, ca sĩ, diễn viên Nhật Kim Anh) và chồng cũ là Ngô Nguyễn Phúc Bửu Lộc (33 tuổi, ngụ Q.Ninh Kiều).

Trung Quốc không hài lòng vì hơn 60 quốc gia chúc mừng bầu cử Đài Loan

Thế giới - 17/01/2020 16:57
Dù chỉ có quan hệ ngoại giao chính thức với 14 quốc gia, nhưng bà Thái Anh Văn lại nhận được lời chúc mừng từ các quan chức trên 60 nước, gồm cả Anh, Mỹ và Nhật Bản sau khi tái đắc cử lãnh đạo Đài Loan với chiến thắng áp đảo trước ứng viên thân Trung Quốc của Quốc dân đảng.

Bệnh viêm phổi Vũ Hán: Trung Quốc có ca tử vong thứ hai, Thái Lan phát hiện ca bệnh mới

Sức khỏe - 17/01/2020 16:55
Giới chức y tế thành phố Vũ Hán ngày 16.1 thông báo thêm trường hợp nhiễm bệnh viêm phổi lạ vừa qua đời. Trong khi đó phía Thái Lan ghi nhận ca nhiễm mới.

Tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Đài Loan giữa lúc căng thẳng sau bầu cử

Thế giới - 17/01/2020 16:55
Cơ quan phòng vệ Đài Loan và Hải quân Mỹ đều xác nhận một tàu chiến Mỹ đã đi qua eo biển Đài Loan vào hôm 16.1, chưa đầy 1 tuần sau khi bà Thái Anh Văn tái cử lãnh đạo hòn đảo với chiến thắng áp đảo.

Thị trường bán lẻ Việt Nam sau thập niên: Miếng bánh ngon nhưng khó xơi

Kinh doanh - 17/01/2020 16:45
Nhìn vào sự thăng trầm của các thương hiệu đình đám tại thị trường sau một thập niên, chuyên gia cho rằng thị trường bán lẻ Việt Nam là miếng bánh đầy tiềm năng nhưng không phải ai cũng có thể nắm bắt được cơ hội chiếm lĩnh thị phần.

Hội An tạm ngưng bán vé và một số hoạt động phục vụ du khách trong dịp Tết

Du lịch - 17/01/2020 16:43
Ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch TP.Hội An thông báo vào dịp Tết Nguyên đán Canh Tý 2020 này, phố cổ Hội An sẽ tạm ngưng một số hoạt động phục vụ du khách.

Hành Trình Từ Trái Tim - Hun đúc một thế hệ có Chí cả vĩ đại

Sách - 17/01/2020 12:03
Hành trình Từ Trái Tim không chỉ tặng sách, trao tri thức mà còn truyền cảm hứng cũng như tác động sâu vào mặt tư duy để từ đó thay đổi hành động, thay đổi cuộc đời của nhiều người dân trên khắp đất nước Việt Nam.

Đại học Tokyo sa thải phó giáo sư vì bình luận ‘chống Trung Quốc’

Thế giới - 17/01/2020 12:02
Đại học Tokyo, Nhật Bản mới đây đã sa thải một phó giáo sư vì hàng loạt các bình luận chống Trung Quốc trên mạng xã hội Twitter hồi cuối năm ngoái, châm ngòi cho một cuộc “tranh luận sôi nổi” trong cộng đồng mạng.

TP.HCM lên kế hoạch loại xe máy ‘hết đát’ xả thải gây ô nhiễm

Thời sự - 17/01/2020 12:02
Trước tình trạng ô nhiễm không khí, ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, TP.HCM đã lên kế hoạch thí điểm việc kiểm tra khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành nhằm loại bỏ phương tiện có chất lượng khí thải kém.

Trung Quốc tự tin về mối quan hệ ‘son sắt’ với Nga sau biến động ở Moscow

Thế giới - 17/01/2020 12:00
Áp lực từ phương Tây sẽ kéo Trung Quốc và Nga đến gần hơn, bất kể những thay đổi ở chính quyền Moscow, theo nhận định của các nhà quan sát ngoại giao.

Đức sẽ ngừng sản xuất điện với than vào năm 2035

Công nghệ - 17/01/2020 11:56
Theo AFP, với quyết định ngừng sản xuất điện với than vào năm 2035, Đức đã về đích 3 năm sớm hơn so với kế hoạch trong thỏa thuận được ký kết bởi Thủ tướng liên bang Angela Merkel và lãnh đạo các bang.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS