Biến tiềm năng thành tài năng - Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa tôn thờ tài năng thiên bẩm
Adam Grant cho rằng tiềm năng không nằm ở nơi bạn bắt đầu, mà nằm ở quãng đường bạn có thể đi được.
Tôi từng xem phim Sex Education một mình vào một đêm muộn, sau một ngày đi làm về mệt mỏi. Trong số rất nhiều câu thoại thông minh và hài hước của phim, có một câu nói của Eric làm tôi phải bấm dừng lại vài giây để ngẫm nghĩ:
“People don’t trust your product because they haven’t tried it yet”. (Mọi người chưa tin sản phẩm của bạn, chỉ vì họ chưa từng thử nó.)
Nghe đơn giản vậy thôi, nhưng ngẫm ra, nó đúng với rất nhiều tình huống trong đời sống – nhất là khi tôi nhìn sang đứa con gái lớp 6 của mình.
Con bé tên An. Nó không phải kiểu học sinh quá nổi bật hay hoạt ngôn. Cháu học tốt, ngoan, nhưng khá rụt rè. Hôm đầu năm học, con về bảo:
– Mẹ ơi, lớp con ai cũng giỏi, giơ tay phát biểu ầm ầm. Con ngồi im hoài. Chắc cô chán con lắm...
Tôi hỏi lại: – Con có câu trả lời trong đầu không?
– Có chứ. Nhưng mà con sợ bị sai…
Tôi không trách con. Vì tôi hiểu – không phải ai cũng tự tin thể hiện mình ngay. Nhất là trong một tập thể mới, khi con thấy xung quanh toàn những bạn lanh lợi, nổi bật. Nhưng tôi cũng biết, nếu cứ thế này, sẽ chẳng ai nhận ra con bé có những điểm gì đặc biệt.
Và rồi tôi nhớ lại câu nói của Eric.
Nhiều đứa trẻ không được "tin" – không phải vì chúng không có năng lực – mà chỉ vì chưa ai thấy hết năng lực đó. Mà đôi khi, các con cũng chưa đủ dũng cảm để cho người khác thấy.
Tôi không giảng giải gì sâu xa với con. Chỉ kể cho con nghe câu nói ấy của Eric. Tôi nói:
– Con không cần phải cố gắng gây ấn tượng, nhưng nếu con giỏi điều gì, đừng giấu nó đi. Người ta chưa tin, đơn giản là vì chưa biết. Nhưng một khi con cho họ thấy, họ sẽ hiểu.
Vài hôm sau, con mang về tờ phiếu đăng ký thi thiết kế poster chào mừng 20/11. Nó bảo: – Con vẽ thử trong vở nháp, cô giáo thấy và bảo con đăng ký luôn.
Tôi chỉ gật gù: – Vậy là người ta “thử” rồi đấy.
Con ngơ ngác không hiểu hết ý, nhưng tôi thấy ánh mắt con sáng lên – như thể được công nhận.
Là bố mẹ, đôi khi ta nóng lòng muốn người khác nhìn thấy khả năng của con mình. Nhưng thứ quan trọng hơn là giúp chính con nhìn thấy điều đó – rồi từng bước, dám thể hiện nó ra.
Câu nói của Eric – tưởng chỉ vui vui – nhưng thật ra là bài học sống còn cho những ai đang cảm thấy mình bị “vô hình”: Đừng vội nghĩ mình kém cỏi, chỉ là người ta chưa thấy rõ bạn là ai. Và việc của bạn – là cứ tiếp tục làm tốt điều bạn giỏi.
Với con cái cũng vậy. Nếu con bạn thấy mình chưa được thầy cô, bạn bè công nhận – đừng vội chê trách hay lo lắng. Hãy nói với con: – Chưa được công nhận không có nghĩa là không xứng đáng. – Cứ làm tốt điều con tin tưởng. Một ngày nào đó, người ta sẽ “thử” – và sẽ tin.
