Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Theo Người Đô Thị21/11/2021 23:00
Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Phát minh vô tuyến điện tin (wireless telegraphy) cuối thế kỷ XIX đã mở ra một sự kết nối toàn cầu bằng sóng radio, phát triển rộng rãi từ thập niên 1930 đến 1940.

Radio trở thành một phương tiện thông tin trực tiếp đại chúng từ các thành phố lớn đến những vùng hẻo lánh trên toàn thế giới. Sự lan rộng của radio trên thế giới cũng là thời kỳ bắt đầu xuất hiện các đài phát thanh đầu tiên ở Đông Dương.

Radio Saigon: Kết nối Đông Dương với thế giới

Đài phát thanh Radio Saigon chính thức phát sóng lần đầu tiên ngày 18.7.1930 với sự hiện diện của Toàn quyền Đông Dương Pierre Pasquier. Hai năm trước đó, đại diện của Công ty Vô tuyến Điện thoại Pháp - Đông Dương đã đến Paris đặt mua hệ thống phát thanh và ký hợp đồng với các nhạc công người Pháp để thực hiện những chương trình âm nhạc cho Radio Saigon.

Năm 1929, hai kỹ sư radio từ Paris đã lắp ráp các thiết bị cho đài phát sóng đặt tại khu Chí Hòa. Văn phòng hành chính của Đài Radio Saigon đặt tại số 106 Boulevard Charner (đại lộ Nguyễn Huệ ngày nay).

Tháng 4.1931 báo Le Petit Marseillais có liệt kê các quốc gia trên thế giới nghe được chương trình phát thanh của đài Radio Saigon “tiếng nói Đông Dương”: khu vực Thái Bình Dương (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Nga, Úc, Canada, Mỹ, New Zealand, và Nam Mỹ); khu vực Ấn Độ Dương (Ấn Độ, Mauritius, các quốc gia Đông Phi và Nam Phi, Madagascar); khu vực châu Âu (Pháp, Anh, Hungary, và nhiều nước khác).

radio.jpg

Cổng và tòa nhà của đài phát thanh Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Báo L’Éveil économique de l’Indochine (19.7.1931) tường thuật ông Lévy - Lãnh sự Pháp ở Vân Nam, và ông Wilden - Bộ trưởng Pháp ở Bắc Kinh đều xác nhận là âm thanh từ Radio Saigon rất mạnh và rõ ràng. Thêm vào đó có nhiều thư phản hồi từ các thính giả Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Ceyland và Mỹ đều khen ngợi chương trình biểu diễn âm nhạc của đài Radio Saigon được dàn dựng rất hay.

Làn sóng phát thanh từ Sài Gòn cũng được ghi nhận trong tài liệu lưu trữ ở một số quốc gia. Báo The Singapore Free Press and Mercantile Advertiser thường đăng chương trình biểu diễn âm nhạc của giàn nhạc thính phòng Radio Saigon cho thính giả Singapore. Ở New Zealand, báo Ngôi Sao xuất bản tại Christchurch (ngày 20.10.1920) có tường thuật: “Một đài phát thanh Pháp, Sài Gòn, tôi nghĩ vậy, trên làn sóng 23,6m, được nghe thấy gần như mỗi buổi chiều, nói chuyện với Paris sau 10.30 pm. Rất lớn”.

Tại Úc, nhiều thính giả đã viết thư cho tạp chí The Wireless Weekly để tìm hiểu thông tin về đài phát thanh mới này. Tòa soạn báo này đã có bài viết trả lời chi tiết (tháng 12.1930) và còn ghi rõ lời chào của phát ngôn viên: “Hello. Hello, here is Radio Saigon” (Xin chào. Xin chào, đây là Radio Saigon)…

Âm nhạc Nam bộ lên “giây thép gió” đến với thính giả toàn cầu

“Giây thép gió” là cụm từ tiếng Việt dịch từ tiếng Pháp “télégraphie sans fil”, thường được dịch chính thức là “vô tuyến điện tin” (tiếng Anh: wireless telegraphy/wireless radiotelegraphy). Chương trình phát thanh “T. S. F - Giây thép gió” của Radio Saigon gồm các tin tức chuyển tiếp làn sóng từ Paris, các thông tin kinh tế của Đông Dương, và các tiết mục biểu diễn âm nhạc trực tuyến. Thông tin chi tiết của chương trình phát thanh thường được đăng trước hai tuần trong phụ lục của báo Courrier de Saigon.

radio1.jpg

Tháp phát sóng của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Mỗi buổi chiều từ thứ Năm cho đến thứ Ba, chương trình biểu diễn âm nhạc tài tử cải lương Nam bộ được phát sóng trực tuyến từ 18 giờ 30 đến 20 giờ; sau đó là chương trình biểu diễn âm nhạc phương Tây từ 21 giờ 15 đến 22 giờ 15. Ngày thứ Tư từ 18 giờ 30 đến 19 giờ 30 là chương trình độc tấu nhạc cụ phương Tây, sau đó có diễn tuồng cải lương từ 20 giờ 45 tới 23 giờ 30.

Một chi tiết rất đáng chú ý là cách sử dụng cụm từ “tài tử” trong thông tin chương trình biểu diễn hàng tuần của Radio Saigon: “Như tài tử và người ca có xảy ra điều chi thì chúng tôi xin sửa đổi chương trình trên đây lại, xin quý vị miễn chấp”. Đoạn văn này cho thấy trong thập niên 1930, cụm từ “tài tử” vẫn được dùng để chỉ giới nghệ nhân nhạc cụ cổ truyền.

Giàn nhạc thính phòng phương Tây của Radio Saigon được sự chỉ đạo của nhạc trưởng là nhà soạn nhạc André Soyer. Theo báo Les Annales coloniales (8.1930), giàn nhạc này gồm một số nhạc công nòng cốt từ Paris và trong các buổi hòa nhạc quan trọng sẽ có tăng cường thêm các nhạc công của khách sạn Continental và của hãng phim Eden Cinema.

Trong khi đó, báo L’Éveil économique de l’Indochine (1931) cho biết một thông tin thú vị là một nhóm trí thức người bản xứ ở Sài Gòn đã được thành lập để chọn lọc các nhạc công cho giàn nhạc Việt Nam của đài. Báo Úc ở Sydney có ghi nhận chương trình âm nhạc của Radio Saigon “nhấn mạnh âm nhạc Á châu hơn”.

"Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác".

radio2.jpg

Phòng hòa nhạc trong tòa nhà của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác. Hàng đêm, các chương trình phong phú đa dạng với các bài bản quen thuộc như Lưu thủy, Giang Nam, Tứ đại oán, Nam ai, Ngũ đối hạ, Vọng cổ hoài lang v.v.., được dàn dựng qua các tiết mục độc tấu, hòa tấu nhạc cụ cổ truyền với giọng ca, và cả diễn tuồng cải lương cho thính giả thưởng thức.

Theo tư liệu của Frederic Vaillant (radiotsf.fr), các buổi biểu diễn trực tuyến này được thực hiện tại phòng hòa nhạc của đài phát thanh Radio Saigon ở Chí Hòa.

radio3.jpg

Bản tin của Radio Saigon và một tờ chương trình biểu diễn âm nhạc trực tuyến của Radio Saigon - Ảnh: Tư liệu Thư viện Quốc gia Pháp.

Rất đáng tiếc là Radio Saigon phải chính thức ngừng hoạt động vào tháng 5.1932 vì thiếu kinh phí. Năm 1940, Chính phủ Đông Dương chính thức quản lý Radio Saigon và sau chiến tranh Thế giới thứ hai được đổi tên thành Radio France Asie.

Sau gần một ngàn buổi phát thanh âm nhạc trực tuyến hàng đêm tại Radio Saigon, thông tin về các nghệ nhân tiền bối Nam bộ chỉ hiện hữu bằng những cái tên gọi rất đơn sơ như: cô Thạnh, ông Thiệt, ông Tỵ, cô Nhàn, ông Tui, cô Châu, và còn rất nhiều tên khác. Tuy nhiên, chắc chắn các thế hệ về sau sẽ trân trọng và tiếp tục nhắc mãi các tên gọi thân thương của những nghệ sĩ tiền bối đã đóng góp vào công cuộc duy trì và quảng bá văn hóa Nam bộ ra thế giới.

TS. Nguyễn Lê Tuyên  

(Nhà soạn nhạc, nghiên cứu âm nhạc và nghệ sĩ guitar; giảng viên world music tại Đại học Quốc gia Australia)


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Chen Man: Nữ nhiếp ảnh gia tạo nên bức ảnh quảng cáo gây bão mạng xã hội

Chen Man là tác giả của bức ảnh quảng cáo thời trang gây tranh cãi tại Trung Quốc. Trước khi bị phản ứng, cô được xem là "chị cả" trong làng nhiếp ảnh của quốc gia tỷ dân với nhiều tác phẩm ấn tượng.
2

Cư dân mạng phát sốt với vẻ đẹp trong veo của 'cô bé vườn hồng'

Xinh quá!", "như thiên thần", "cưng xỉu luôn", "tan chảy với bà cụ non", "ôi mình cũng muốn có một cô con gái thế này"... là những lời khen dành tặng "cô bé vườn hồng" tại Nghệ An.
3

Bộ ảnh 'tình bạn già' trong vườn hoa cúc họa mi gây sốt mạng xã hội

Ngay sau khi được đăng tải, bộ ảnh "tình bạn già" bên những khóm cúc họa mi của hai cụ bà nhân dịp lễ tri ân thầy cô 20-11 khiến dân mạng khen không ngớt lời.
4

Điểm nhấn áo dài Huế tại Liên hoan Phim Việt Nam XXII

Nhiều hoạt động quảng bá và tôn vinh áo dài sẽ diễn ra xuyên suốt trong Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII tại TP Huế từ 18 đến 20/11.
5

Hàng cây và con đường

Mới đây có 3 cây dầu cổ thụ trên 100 năm tuổi trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm Q.1 vừa bị cưa mất với lý do cây lâu năm không bảo đảm an toàn. Có thật sự phải làm như thế?

Từ đấu giá tranh từ thiện đến mua tranh trả góp

Có quan điểm rằng, nhìn vào nền hội họa của một quốc gia, người ta có thể đánh giá trình độ dân trí của dân tộc đó.

Tranh Picasso treo hai thập kỷ trong nhà hàng có giá... 2.500 tỷ đồng

11 tác phẩm nghệ thuật của danh họa Picasso vốn được treo trong một nhà hàng vừa được bán ra tại một cuộc đấu giá, đạt mức 109 triệu USD (tương đương gần 2.500 tỷ đồng).

Bộ ảnh 'tình bạn già' trong vườn hoa cúc họa mi gây sốt mạng xã hội

Ngay sau khi được đăng tải, bộ ảnh "tình bạn già" bên những khóm cúc họa mi của hai cụ bà nhân dịp lễ tri ân thầy cô 20-11 khiến dân mạng khen không ngớt lời.

Điểm nhấn áo dài Huế tại Liên hoan Phim Việt Nam XXII

Nhiều hoạt động quảng bá và tôn vinh áo dài sẽ diễn ra xuyên suốt trong Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII tại TP Huế từ 18 đến 20/11.

5 nét văn hóa khác biệt của Tây Ban Nha: Không ăn trưa trước 3h chiều và ăn tối sau 10h đêm

Hãy ghi nhớ 5 điểm khác biệt lớn về văn hóa này khi bạn đến Tây Ban Nha, vì đó là những điều chắc chắn bạn sẽ gặp phải khi lần đầu đến với quốc gia này.

Số hóa di sản chữ viết trên lá Buông của người Khmer

Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030" vừa được UBND tỉnh An Giang phê duyệt có ý nghĩa lớn đối với cộng đồng người Khmer.

Vì sao tượng thần ở Hy Lạp thường khỏa thân?

Nhiều bức tượng điêu khắc ở Hy Lạp chọn cách khỏa thân, thậm chí không ngại để lộ những bộ phận nhạy cảm nhưng vẫn rất phổ biến, không trở nên dung tục.

Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Mới đây, UBND huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên đã tổ lễ công bố “Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang” trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhà tuyển dụng hỏi: 'Một người chết trên sa mạc, trong tay cầm một que diêm gãy, tại sao anh ta chết'

Kỹ năng - 08/12/2021 09:30
Câu phỏng vấn siêu "dị" của Google có vẻ sẽ làm khó rất nhiều ứng viên đây!

Victor Hugo giấu hết quần áo vào rương để tập trung sáng tác 'Thằng gù Nhà thờ Đức Bà' trong 6 tháng

Sách - 08/12/2021 09:00
Và cách mà bạn có thể áp dụng nó để tăng năng suất công việc của mình

Tóm gọn 4 từ khoá giúp chúng ta bình tĩnh, an nhiên hơn trong mùa dịch

Sách - 08/12/2021 08:30
Bên cạnh sức khoẻ thể chất, đại dịch và giãn cách xã hội còn đòi hỏi chúng ta phải tìm cách thích ứng về mặt sức khoẻ tinh thần. 4 từ khoá dưới đây gợi ý cho bạn cách giữ tâm trạng tươi mới hơn trong mùa dịch.

3 câu chuyện lấy chồng giàu đáng suy ngẫm - Dù lựa chọn gì, bạn phải chịu trách nhiệm

Giới trẻ - 08/12/2021 08:00
Tất cả các mối quan hệ đều là cộng hưởng và chỉ bằng cách trao đổi giá trị thì mối quan hệ đó mới có thể tồn tại lâu hơn.

Nhân phẩm quyết định trực tiếp đến thành bại của cả đời người

Giới trẻ - 08/12/2021 07:30
Có những hoàn cảnh đặc biệt ta có thể nhìn thấu lòng người một cách rõ ràng nhất.

Vợ chồng son - Chuyện tình đẹp của bác sĩ U50 và vợ trẻ kém 18 tuổi

Giải trí - 07/12/2021 23:00
Chương trình "Vợ chồng son" mới đây có cuộc trò chuyện thú vị với bác sĩ Nguyễn Ngọc Đức, 44 tuổi và vợ Nguyễn Bảo Trân, 26 tuổi, cũng là một bác sĩ định hướng da liễu.

20 năm khóc thuê trong đám ma, nuôi con học đại học

Giới trẻ - 07/12/2021 22:00
"Tôi đã khóc thuê được 20 năm và không hề xấu hổ hay ngại ngùng vì nó. Tôi kiếm được 42 USD cho 30 phút như vậy", một người phụ nữ cho biết.

Giải mã hiện tượng nghe thấy 'âm thanh từ cõi chết'

Tâm linh - 07/12/2021 21:00
Một người có thể khẳng định rằng họ nghe thấy giọng nói của người chết. Nguyên nhân của hiện tượng này là do đâu?

Sau 3 năm kết hôn, cặp đôi lệch tuổi vợ 62 - chồng 26 tuổi ngày càng hạnh phúc

Giới trẻ - 07/12/2021 20:00
Chị Thu Sao hạnh phúc khoe, càng lúc chị càng được chồng chiều chuộng hơn. Không chỉ thế, bố mẹ chồng cũng rất thương quý con dâu.

Cú lừa vĩ đại của thập niên 1990: Nghe nhạc Mozart giúp tăng chỉ số IQ

Khoa học - 07/12/2021 19:00
Các bà mẹ bầu thậm chí còn áp tai nghe lên bụng mình mỗi ngày, mong rằng đứa con sinh ra sẽ có điểm IQ cao hơn.

Gặp nữ thủ khoa mật mã Hà Nội nhận thưởng 10.000 USD khi "săn" 9 lỗ hổng bảo mật thông tin

Giới trẻ - 07/12/2021 18:00
Trong 3 năm, Mỹ Quỳnh đã "săn" thành công 9 lỗ hổng bảo mật thông tin của tập đoàn công nghệ Mỹ, được nhận thưởng 10.000 USD.

Hình ảnh Mặt trời rõ nét nhờ ghép 150.000 ảnh chụp

Thư giãn - 07/12/2021 17:43
Nhiếp ảnh gia thiên văn Andrew McCarthey đã ghép 150.000 bức ảnh riêng lẻ về Mặt trời để tạo ra một hình ảnh khổng lồ và siêu rõ nét về ngôi sao lớn nhất trong hệ mặt trời của chúng ta.

35 tuổi, bạn sẽ đối mặt với những khó khăn gì trong nghề nghiệp?

Kỹ năng - 07/12/2021 17:00
Kinh nghiệm không nhất định phải liên quan tới năng lực, nhưng nếu không có tích lũy kinh nghiệm, năng lực của bạn về cơ bản sẽ không được nâng cao.

'Tôi cởi bỏ mặc cảm, để phụ nữ khác thấy sự tự tin của mình'

Sách - TRẦN TRÀ MY - 07/12/2021 16:00
Những chia sẻ về quá trình vươn lên, tự thay đổi chính mình của nữ nhà văn khuyết tật Trần Trà My - người vừa thực hiện bộ ảnh khỏa thân hiếm có.

Đừng để con cái làm 3 nghề này, dù lương cao đến mấy cũng phải khước từ

Kỹ năng - 07/12/2021 15:00
Có rất nhiều bậc làm cha mẹ đã không theo kịp với thời đại, không hiểu được ngành nghề nào có tương lai rộng mở, ngành nghề nào dù có nỗ lực làm đến mấy cũng không có triển vọng
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 4, 08/12/2021