Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Theo Người Đô Thị21/11/2021 23:00
Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Phát minh vô tuyến điện tin (wireless telegraphy) cuối thế kỷ XIX đã mở ra một sự kết nối toàn cầu bằng sóng radio, phát triển rộng rãi từ thập niên 1930 đến 1940.

Radio trở thành một phương tiện thông tin trực tiếp đại chúng từ các thành phố lớn đến những vùng hẻo lánh trên toàn thế giới. Sự lan rộng của radio trên thế giới cũng là thời kỳ bắt đầu xuất hiện các đài phát thanh đầu tiên ở Đông Dương.

Radio Saigon: Kết nối Đông Dương với thế giới

Đài phát thanh Radio Saigon chính thức phát sóng lần đầu tiên ngày 18.7.1930 với sự hiện diện của Toàn quyền Đông Dương Pierre Pasquier. Hai năm trước đó, đại diện của Công ty Vô tuyến Điện thoại Pháp - Đông Dương đã đến Paris đặt mua hệ thống phát thanh và ký hợp đồng với các nhạc công người Pháp để thực hiện những chương trình âm nhạc cho Radio Saigon.

Năm 1929, hai kỹ sư radio từ Paris đã lắp ráp các thiết bị cho đài phát sóng đặt tại khu Chí Hòa. Văn phòng hành chính của Đài Radio Saigon đặt tại số 106 Boulevard Charner (đại lộ Nguyễn Huệ ngày nay).

Tháng 4.1931 báo Le Petit Marseillais có liệt kê các quốc gia trên thế giới nghe được chương trình phát thanh của đài Radio Saigon “tiếng nói Đông Dương”: khu vực Thái Bình Dương (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Nga, Úc, Canada, Mỹ, New Zealand, và Nam Mỹ); khu vực Ấn Độ Dương (Ấn Độ, Mauritius, các quốc gia Đông Phi và Nam Phi, Madagascar); khu vực châu Âu (Pháp, Anh, Hungary, và nhiều nước khác).

radio.jpg

Cổng và tòa nhà của đài phát thanh Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Báo L’Éveil économique de l’Indochine (19.7.1931) tường thuật ông Lévy - Lãnh sự Pháp ở Vân Nam, và ông Wilden - Bộ trưởng Pháp ở Bắc Kinh đều xác nhận là âm thanh từ Radio Saigon rất mạnh và rõ ràng. Thêm vào đó có nhiều thư phản hồi từ các thính giả Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Ceyland và Mỹ đều khen ngợi chương trình biểu diễn âm nhạc của đài Radio Saigon được dàn dựng rất hay.

Làn sóng phát thanh từ Sài Gòn cũng được ghi nhận trong tài liệu lưu trữ ở một số quốc gia. Báo The Singapore Free Press and Mercantile Advertiser thường đăng chương trình biểu diễn âm nhạc của giàn nhạc thính phòng Radio Saigon cho thính giả Singapore. Ở New Zealand, báo Ngôi Sao xuất bản tại Christchurch (ngày 20.10.1920) có tường thuật: “Một đài phát thanh Pháp, Sài Gòn, tôi nghĩ vậy, trên làn sóng 23,6m, được nghe thấy gần như mỗi buổi chiều, nói chuyện với Paris sau 10.30 pm. Rất lớn”.

Tại Úc, nhiều thính giả đã viết thư cho tạp chí The Wireless Weekly để tìm hiểu thông tin về đài phát thanh mới này. Tòa soạn báo này đã có bài viết trả lời chi tiết (tháng 12.1930) và còn ghi rõ lời chào của phát ngôn viên: “Hello. Hello, here is Radio Saigon” (Xin chào. Xin chào, đây là Radio Saigon)…

Âm nhạc Nam bộ lên “giây thép gió” đến với thính giả toàn cầu

“Giây thép gió” là cụm từ tiếng Việt dịch từ tiếng Pháp “télégraphie sans fil”, thường được dịch chính thức là “vô tuyến điện tin” (tiếng Anh: wireless telegraphy/wireless radiotelegraphy). Chương trình phát thanh “T. S. F - Giây thép gió” của Radio Saigon gồm các tin tức chuyển tiếp làn sóng từ Paris, các thông tin kinh tế của Đông Dương, và các tiết mục biểu diễn âm nhạc trực tuyến. Thông tin chi tiết của chương trình phát thanh thường được đăng trước hai tuần trong phụ lục của báo Courrier de Saigon.

radio1.jpg

Tháp phát sóng của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Mỗi buổi chiều từ thứ Năm cho đến thứ Ba, chương trình biểu diễn âm nhạc tài tử cải lương Nam bộ được phát sóng trực tuyến từ 18 giờ 30 đến 20 giờ; sau đó là chương trình biểu diễn âm nhạc phương Tây từ 21 giờ 15 đến 22 giờ 15. Ngày thứ Tư từ 18 giờ 30 đến 19 giờ 30 là chương trình độc tấu nhạc cụ phương Tây, sau đó có diễn tuồng cải lương từ 20 giờ 45 tới 23 giờ 30.

Một chi tiết rất đáng chú ý là cách sử dụng cụm từ “tài tử” trong thông tin chương trình biểu diễn hàng tuần của Radio Saigon: “Như tài tử và người ca có xảy ra điều chi thì chúng tôi xin sửa đổi chương trình trên đây lại, xin quý vị miễn chấp”. Đoạn văn này cho thấy trong thập niên 1930, cụm từ “tài tử” vẫn được dùng để chỉ giới nghệ nhân nhạc cụ cổ truyền.

Giàn nhạc thính phòng phương Tây của Radio Saigon được sự chỉ đạo của nhạc trưởng là nhà soạn nhạc André Soyer. Theo báo Les Annales coloniales (8.1930), giàn nhạc này gồm một số nhạc công nòng cốt từ Paris và trong các buổi hòa nhạc quan trọng sẽ có tăng cường thêm các nhạc công của khách sạn Continental và của hãng phim Eden Cinema.

Trong khi đó, báo L’Éveil économique de l’Indochine (1931) cho biết một thông tin thú vị là một nhóm trí thức người bản xứ ở Sài Gòn đã được thành lập để chọn lọc các nhạc công cho giàn nhạc Việt Nam của đài. Báo Úc ở Sydney có ghi nhận chương trình âm nhạc của Radio Saigon “nhấn mạnh âm nhạc Á châu hơn”.

"Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác".

radio2.jpg

Phòng hòa nhạc trong tòa nhà của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác. Hàng đêm, các chương trình phong phú đa dạng với các bài bản quen thuộc như Lưu thủy, Giang Nam, Tứ đại oán, Nam ai, Ngũ đối hạ, Vọng cổ hoài lang v.v.., được dàn dựng qua các tiết mục độc tấu, hòa tấu nhạc cụ cổ truyền với giọng ca, và cả diễn tuồng cải lương cho thính giả thưởng thức.

Theo tư liệu của Frederic Vaillant (radiotsf.fr), các buổi biểu diễn trực tuyến này được thực hiện tại phòng hòa nhạc của đài phát thanh Radio Saigon ở Chí Hòa.

radio3.jpg

Bản tin của Radio Saigon và một tờ chương trình biểu diễn âm nhạc trực tuyến của Radio Saigon - Ảnh: Tư liệu Thư viện Quốc gia Pháp.

Rất đáng tiếc là Radio Saigon phải chính thức ngừng hoạt động vào tháng 5.1932 vì thiếu kinh phí. Năm 1940, Chính phủ Đông Dương chính thức quản lý Radio Saigon và sau chiến tranh Thế giới thứ hai được đổi tên thành Radio France Asie.

Sau gần một ngàn buổi phát thanh âm nhạc trực tuyến hàng đêm tại Radio Saigon, thông tin về các nghệ nhân tiền bối Nam bộ chỉ hiện hữu bằng những cái tên gọi rất đơn sơ như: cô Thạnh, ông Thiệt, ông Tỵ, cô Nhàn, ông Tui, cô Châu, và còn rất nhiều tên khác. Tuy nhiên, chắc chắn các thế hệ về sau sẽ trân trọng và tiếp tục nhắc mãi các tên gọi thân thương của những nghệ sĩ tiền bối đã đóng góp vào công cuộc duy trì và quảng bá văn hóa Nam bộ ra thế giới.

TS. Nguyễn Lê Tuyên  

(Nhà soạn nhạc, nghiên cứu âm nhạc và nghệ sĩ guitar; giảng viên world music tại Đại học Quốc gia Australia)


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Bức xúc giếng cổ ở Hà Nội bị đoàn làm phim tô trát, làm mới đóng... hài Tết

Chiếc giếng cổ kế bên đình làng Mông Phụ (Làng cổ Đường Lâm, Hà Nội) bị một đoàn làm phim sản xuất hài Tết dùng vôi ve, bút vẽ tô trát, làm mới để tạo bối cảnh.
2

Chen Man: Nữ nhiếp ảnh gia tạo nên bức ảnh quảng cáo gây bão mạng xã hội

Chen Man là tác giả của bức ảnh quảng cáo thời trang gây tranh cãi tại Trung Quốc. Trước khi bị phản ứng, cô được xem là "chị cả" trong làng nhiếp ảnh của quốc gia tỷ dân với nhiều tác phẩm ấn tượng.
3

Cư dân mạng phát sốt với vẻ đẹp trong veo của 'cô bé vườn hồng'

Xinh quá!", "như thiên thần", "cưng xỉu luôn", "tan chảy với bà cụ non", "ôi mình cũng muốn có một cô con gái thế này"... là những lời khen dành tặng "cô bé vườn hồng" tại Nghệ An.
4

Bộ ảnh 'tình bạn già' trong vườn hoa cúc họa mi gây sốt mạng xã hội

Ngay sau khi được đăng tải, bộ ảnh "tình bạn già" bên những khóm cúc họa mi của hai cụ bà nhân dịp lễ tri ân thầy cô 20-11 khiến dân mạng khen không ngớt lời.
5

Điểm nhấn áo dài Huế tại Liên hoan Phim Việt Nam XXII

Nhiều hoạt động quảng bá và tôn vinh áo dài sẽ diễn ra xuyên suốt trong Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII tại TP Huế từ 18 đến 20/11.

Từ đấu giá tranh từ thiện đến mua tranh trả góp

Có quan điểm rằng, nhìn vào nền hội họa của một quốc gia, người ta có thể đánh giá trình độ dân trí của dân tộc đó.

Tranh Picasso treo hai thập kỷ trong nhà hàng có giá... 2.500 tỷ đồng

11 tác phẩm nghệ thuật của danh họa Picasso vốn được treo trong một nhà hàng vừa được bán ra tại một cuộc đấu giá, đạt mức 109 triệu USD (tương đương gần 2.500 tỷ đồng).

Bộ ảnh 'tình bạn già' trong vườn hoa cúc họa mi gây sốt mạng xã hội

Ngay sau khi được đăng tải, bộ ảnh "tình bạn già" bên những khóm cúc họa mi của hai cụ bà nhân dịp lễ tri ân thầy cô 20-11 khiến dân mạng khen không ngớt lời.

Điểm nhấn áo dài Huế tại Liên hoan Phim Việt Nam XXII

Nhiều hoạt động quảng bá và tôn vinh áo dài sẽ diễn ra xuyên suốt trong Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII tại TP Huế từ 18 đến 20/11.

5 nét văn hóa khác biệt của Tây Ban Nha: Không ăn trưa trước 3h chiều và ăn tối sau 10h đêm

Hãy ghi nhớ 5 điểm khác biệt lớn về văn hóa này khi bạn đến Tây Ban Nha, vì đó là những điều chắc chắn bạn sẽ gặp phải khi lần đầu đến với quốc gia này.

Số hóa di sản chữ viết trên lá Buông của người Khmer

Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030" vừa được UBND tỉnh An Giang phê duyệt có ý nghĩa lớn đối với cộng đồng người Khmer.

Vì sao tượng thần ở Hy Lạp thường khỏa thân?

Nhiều bức tượng điêu khắc ở Hy Lạp chọn cách khỏa thân, thậm chí không ngại để lộ những bộ phận nhạy cảm nhưng vẫn rất phổ biến, không trở nên dung tục.

Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Mới đây, UBND huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên đã tổ lễ công bố “Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang” trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hành động kỳ quặc của con: dấu hiệu của người thông minh, không phải bệnh tâm thần

Kỹ năng - 03/12/2021 23:20
Không phải hành động bất thường nào của con cũng đáng lo. Cha mẹ cần có kỹ năng nắm bắt để rèn luyện, phát triển trí thông minh cho con.

Video triệu view: Đang tổ chức sinh nhật con, ông bố dũng cảm xông vào đánh nhau với cá sấu để cứu người

Thư giãn - 03/12/2021 22:00
Khi người phụ nữ gặp nguy, một ông bố dũng cảm đã không do dự nhảy qua rào chắn và lao xuống bể để cưỡi lên lưng con cá sấu.

Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải đẹp tinh khôi trên báo Pháp

Du lịch - 03/12/2021 21:00
Hãng thông tấn AFP (Pháp) đã thực hiện đoạn video ngắn ghi lại khoảnh khắc ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái, Việt Nam, đẹp tinh khôi trong nắng sớm.

Kelly Marie Tran, nười đẹp gốc Việt lọt Top 10 diễn viên đột phá của thế giới

Giải trí - 03/12/2021 20:00
Danh sách 10 ngôi sao đột phá của năm 2021 do trang IMDb bình chọn có một nữ diễn viên gốc Việt tên là Kelly Marie Tran, người đã tham gia nhiều phim ăn khách của Hollywood thời gian qua.

Đôi trẻ Sài Gòn làm đám cưới online kết nối bốn điểm cầu

Giới trẻ - 03/12/2021 19:00
Những ngày cuối tháng 11, Tú Anh bàn với chồng tổ chức đám cưới online tại bốn điểm cầu ở Bình Định và TP HCM, kết nối hai bên gia đình sau nhiều lần hoãn cưới vì dịch bệnh.

Sở hữu những đặc điểm này, sẽ luôn có người tìm tới bạn và trả mức lương cao

Giới trẻ - 03/12/2021 18:30
Những đặc điểm sau đây sẽ giải thích tại sao có những người có thể được săn đón với mức lương trên trời như vậy.

Chàng trai Đà Nẵng chuyên giải cứu động vật hoang dã

Giới trẻ - 03/12/2021 18:00
Từ một "tay chơi" bò sát, Đặng Thái Tuấn "bẻ lái" và trở thành Chủ nhiệm Câu lạc bộ chuyên "giải cứu" động vật hoang dã thoát thành mồi ở các nhà hàng, quán nhậu tại Đà Nẵng.

Hoa hậu Hòa bình 2021: Thùy Tiên của Việt Nam lọt top 10 Hoa hậu Trình diễn Quốc phục

Giải trí - 03/12/2021 17:30
Sau đêm thi bán kết sôi động và nhiều màu sắc tối 2/12, ban tổ chức cuộc thi Hoa hậu Hòa bình Thế giới 2012 đã công bố 10 thí sinh giành phiếu bầu cao nhất phần thi Trình diễn Quốc phục.

Thần đồng hội họa 10 tuổi thu về hàng tỷ đồng mỗi ngày

Giải trí - 03/12/2021 17:00
Cậu bé 10 tuổi Andres Valencia được đánh giá là thần đồng hội họa. Hiện tại, tranh của Andres Valencia đang được nhiều nhân vật nổi tiếng và giàu có tìm mua.

Kẹo bông hóa ra là phát minh của một nha sĩ

Thư giãn - 03/12/2021 16:30
Quả là một cú plot twist trong lịch sử ngành bánh kẹo và răng hàm mặt.

'Tôi muốn cả thế giới bừng tỉnh trước cơn khủng hoảng biến đổi khí hậu qua bức ảnh'

Khoa học - 03/12/2021 16:00
Bài viết lược dịch theo chia sẻ của Cristina Mittermeier, nhà sinh học đại dương và là người tiên phong trong lĩnh vực nhiếp ảnh bảo tồn tự nhiên.

10 ngôi sao nổi bật nhất năm 2021

Giải trí - 03/12/2021 15:30
Trang IMDb vừa công bố danh sách 10 ngôi sao nổi bật nhất năm 2021. Top 10 gồm những gương mặt quen thuộc được khán giả đam mê điện ảnh yêu mến trong thời gian qua.

Nhà tuyển dụng hòi: Ngoài kỹ năng công việc bạn có cần phải học cách 'quản lý sếp'?

Kỹ năng - 03/12/2021 15:00
Vừa qua, trên mạng có một chủ đề nhận được rất nhiều lượt chia sẻ và bình luận: Khi đi xin việc, bạn đã gặp phải những câu hỏi “khó đỡ” như thế nào?

Tại sao Từ điển Collins chọn NFT là Từ nổi bật của năm 2021?

Công nghệ - 03/12/2021 14:30
NFT vừa được Từ điển Collins vinh danh là từ thông dụng của năm 2021.

Ép trẻ tôn trọng người lớn là một sự bất công: Quan điểm dạy con rất đáng để phụ huynh thực hành

Giáo dục - 03/12/2021 14:00
Chúng ta đã được dạy dỗ khắc sâu vào tâm trí rằng 'phải tôn trọng người lớn', điều này tôi cảm thấy thật sự bất công.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 7, 04/12/2021