Dưới đây, tác giả Celia Quillian sẽ hướng dẫn các mẹo để bạn sử dụng câu lệnh hiệu quả hơn, ứng dụng cho những công cụ AI phổ biến như ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Meta, Perplexity...
Các công cụ Al tạo sinh như ChatGPT vận hành theo cơ chế đối thoại nên chúng hoạt động hiệu quả nhất khi bạn tương tác qua lại với chúng. Bạn không nhất thiết phải viết một câu lệnh đầy đủ ngay từ đầu – trên thực tế, việc chia nhỏ yêu cầu thành nhiều bước thường đem lại kết quả tốt hơn. Vì sao lại như vậy? Bạn có thể nhận thấy rằng các phản hồi của AI dù có thể khá dài nhưng không kéo dài vô tận. Do đó, nếu câu lệnh đầu tiên yêu cầu AI thực hiện năm tác vụ riêng biệt nhưng có liên quan đến nhau, AI có thể chỉ hoàn thành được một tác vụ rồi dừng lại, hoặc nó sẽ cố gắng nhồi nhét mọi thứ vào một phản hồi duy nhất, khiến câu trả lời không đủ chi tiết hoặc không trình bày theo định dạng phù hợp nhất với yêu cầu của bạn.
Thay vì vậy, với những tác vụ phức tạp, bạn nên áp dụng phương pháp mà tôi gọi là "xếp lớp câu lệnh" (prompt layering). Kể cả với những tác vụ đơn giản, bạn vẫn có thể tiếp tục đưa ra yêu cầu bổ sung ở các câu lệnh tiếp theo trong cuộc trò chuyện, vì AI sẽ ghi nhớ nội dung ban đã trao đổi trước đó, miễn là bạn vẫn trao đổi với nó trong cùng một khung hội thoại.
Trong quyển sách này, bạn sẽ được giới thiệu nhiều cách để xếp lớp câu lệnh nhằm đào sâu hơn vào một chủ đề hoặc thực hiện những tác vụ ấn tượng hơn. Trước khi đi vào các phương pháp cụ thể, sau đây là một số câu lệnh tiếp nối phổ biến mà bạn có thể tận dụng trong nhiều tình huống khác nhau khi trò chuyện với ChatGPT.
“Liệt kê thêm đi”: Khi yêu cầu ChatGPT gợi ý một danh sách ý tưởng, tốt nhất là bạn nên yêu cầu rõ số lượng, ví dụ như 10 ý tưởng. Nếu câu trả lời của ChatGPT vẫn chưa đủ ấn tượng, bạn chỉ cần nói “liệt kê thêm đi” và nó sẽ tiếp tục liệt kê thêm một loạt ý tưởng khác, thường bằng với số lượng bạn yêu cầu ban đầu.
“Hãy nói rõ hơn về...”: Nếu đang tìm hiểu một chủ đề mới với ChatGPT, bạn có thể yêu cầu nó đào sâu hơn vào một cụm từ hoặc chủ đề mà nó vừa đề cập bằng câu yêu cầu đơn giản này.
"Hãy làm cho điều này... hơn": Nếu bạn muốn giữ nguyên nội dung phản hồi nhưng thay đổi đôi chút về giọng điệu, phong cách trình bày hoặc độ dài, chỉ cần thêm một tính từ phù hợp vào chỗ trống (ví dụ như sáng tạo, châm biếm, chi tiết, ngắn gọn...) và xem ChatGPT thay đổi phản hồi như thế nào nhé!
“Hãy giải thích như thể tôi là một đứa trẻ 12 tuổi": Khi bạn dùng ChatGPT để tìm hiểu một chủ đề phức tạp, mẫu câu này sẽ khiến ChatGPT diễn giải lại phần trả lời đầu tiên theo cách đơn giản và dễ hiểu hơn.
“Hãy hỏi tôi 10 câu để giúp bạn trả lời tốt hơn": Việc yêu cầu ChatGPT đặt câu hỏi ngược lại cho bạn sẽ giúp nó có thêm thông tin để giúp bạn giải quyết những vấn đề cụ thể hơn hoặc đưa ra câu trả lời mang tính cá nhân hơn. Khi bạn đã nhận được các câu hỏi, hãy trả lời và xem phản hồi của ChatGPT được cải thiện ra sao.
“Dựa trên cuộc trò chuyện trước đó của chúng ta, nếu bạn là tôi, bạn sẽ hỏi thêm điều gì?": Tương tự, nếu bạn chưa biết nên tiếp tục yêu cầu điều gì về chủ đề đang tìm hiểu, hãy chuyển câu hỏi ngược lại cho AI. Nếu câu hỏi mà Al gợi ý khiến bạn thấy hứng thú, hãy dùng chính câu hỏi đó để tiếp tục cuộc trò chuyện.
Hỏi cách làm hiệu quả nhất trước khi giao nhiệm vụ: Như đã đề cập, việc đưa ra chỉ dẫn và mục tiêu rõ ràng trong câu lệnh sẽ giúp ChatGPT tạo ra kết quả tốt hơn. Nhưng nếu bạn chưa rõ đâu là cách làm hiệu quả nhất cho nhiệm vụ mà bạn định nhờ ChatGPT hỗ trợ thì sao? Trước khi gửi yêu cầu chính, bạn có thể thêm một bước "xếp lớp" bằng cách nhờ ChatGPT soạn một hướng dẫn chi tiết liệt kê các phương pháp thực hiện hiệu quả nhất cho tác vụ bạn sắp giao. Sau đó, ở câu lệnh tiếp theo, bạn chỉ việc yêu cầu ChatGPT thực hiện tác vụ dựa trên chính hướng dẫn mà nó vừa tạo ra.
Sau khi bạn đã nắm vững những nguyên tắc cơ bản để tạo ra một câu lệnh hiệu quả và biết cách đào sâu vào các cuộc trò chuyện cũng như yêu cầu dành cho AI tạo sinh, hãy cùng khám phá một số mẹo yêu thích của tôi để nâng tầm khả năng tạo câu lệnh từ mức “tốt” lên “xuất sắc” nhé!
Tận dụng tính năng chuyển giọng nói thành văn bản
Một trong những mẹo yêu thích nhất của tôi khi tạo câu lệnh là tận dụng tính năng ghi âm và chuyển giọng nói thành văn bản được tích hợp sẵn trong nhiều công cụ Al chuyên về hội thoại. Bạn sẽ thấy tôi nhắc đến tính năng này khá nhiều lần trong sách. Việc dùng giọng nói có thể giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian gõ phím và nhờ đó cung cấp được nhiều thông tin ngữ cảnh hơn cho công cụ AI một cách nhanh chóng, đồng thời tận dụng tối đa khả năng đối thoại tự nhiên của các công cụ này.
Bạn chỉ cần nhấp vào biểu tượng chiếc micro trong khung nhập tin nhắn và nói to câu lệnh hoặc suy nghĩ của bạn, sau đó gửi đoạn văn bản vừa được chuyển đổi từ giọng nói của bạn như gửi một câu lệnh bình thường.
Cho ví dụ minh họa
Một cách tuyệt vời để bổ sung ngữ cảnh cho câu lệnh và cải thiện kết quả đầu ra là cung cấp một ví dụ về kiểu phản hồi mà bạn đang hướng đến. Chẳng hạn, để ChatGPT phản hồi theo một phong cách viết cụ thể, hãy thêm vào cuối câu lệnh một đoạn văn bản mẫu được viết theo đúng phong cách bạn muốn mô phỏng, hoặc đính kèm một tài liệu có văn phong và giọng điệu đúng như bạn cần. Nếu bạn muốn AI tạo hình ảnh lấy cảm hứng từ một bức ảnh trong điện thoại, chỉ cần gửi kèm bức ảnh đó trong câu lệnh. Nếu bạn muốn AI trình bày kết quả theo một cấu trúc cụ thể, hãy viết trước một đoạn mẫu để AI dựa theo đó mà phản hồi. Trong câu lệnh của bạn, hãy nói rõ đâu là phản ví dụ bằng một câu đơn giản như “Hãy dùng ví dụ sau” hoặc "Hãy tham khảo tệp đính kèm này".
Thêm chỉ số điều chỉnh mức độ sáng tạo
Một mẹo khá ít người biết khi viết câu lệnh là bạn có thể thêm một chỉ số điều chỉnh mức độ sáng tạo gọi là temperature vào cuối câu lệnh khi sử dụng các công cụ chạy trên mô hình GPT. Không cần đi sâu vào kỹ thuật, bạn chỉ cần hiểu rằng temperature là một chỉ số nằm trong khoảng từ 0.0 đến 1.0 để cho Al biết bạn muốn phản hồi mang tính rõ ràng, chính xác hay tự do, sáng tạo đến mức nào. Nếu chọn mức temperature thấp (gần 0.0), phản hồi sẽ rõ ràng, chuẩn xác và đi thẳng vào trọng tâm – phù hợp với các nhiệm vụ cản độ chính xác cao. Ngược lại, mức temperature cao hơn (gần 1.0) sẽ cho phép AI trả lời sáng tạo và đa dạng hơn – phù hợp với việc đề xuất ý tưởng, viết truyện hoặc nhiệm vụ mang tính nghệ thuật.
Nếu bạn không thêm chỉ số temperature vào câu lệnh, phần lớn phản hồi của ChatGPT sẽ nằm ở mức trung bình. Để chỉ định temperature, bạn chỉ cần thêm chỉ số này vào cuối câu lệnh, ví dụ: "temperature 0.1" hoặc "temperature 0.9". Hãy thử nhiều mức khác nhau để thấy sự khác biệt.
Chỉ định một vai trò cụ thể
Bạn sẽ nhận thấy một số câu lệnh trong quyển sách này bắt đầu bằng cách gán một vai trò cụ thể cho ChatGPT, chẳng hạn như yêu cầu nó đóng vai một “chuyên gia dinh dưỡng cá nhân” hoặc “chuyên viên tư vấn nghề nghiệp trong ngành công nghệ". Lý do là khi bạn gán cho ChatGPT một “nhân vật” cụ thể và một góc nhìn để phản hồi, bạn đang cung cấp thêm ngữ cảnh giúp nó hiểu rõ hơn về loại câu trả lời bạn mong muốn. Nhờ vậy, nó sẽ đưa ra phản hồi mang tính chuyên môn và phù hợp hơn với nhu cầu của bạn.
Bạn cũng có thể mô tả chi tiết hơn về kiểu người mà bạn muốn ChatGPT “nhập vai”, vì đó là cách tuyệt vời để khám phá nhiều góc nhìn khác nhau xoay quanh một văn để, hoặc đơn giản là để thử nghiệm những tình huống nhập vai thú vị.
Thêm con số cụ thể
Khi bạn muốn ChatGPT tạo ra một số lượng ý tưởng hoặc đề mục nhất định, hãy nêu rõ con số ngay trong câu lệnh. Nếu bạn chỉ yêu câu "một ý tưởng", AI sẽ đưa ra một ý tưởng duy nhất kèm theo phân giải thích khá chi tiết. Nếu bạn yêu cầu "40 ý tưởng", bạn sẽ nhận được một danh sách dài với phân mô tả ngắn gọn cho từng ý tưởng. Nếu bạn yêu cầu "15 ý tưởng" thì mức chi tiết sẽ nằm ở khoảng giữa của hai kiểu trên. Với các tình huống cần động não, tôi thường bắt đầu với "10 ý tưởng". Sau đó nếu thấy chưa đủ, bạn luôn có thể yêu cầu AI liệt kê thêm.
“Hãy giải thích quá trình tư duy của bạn"
Theo những nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học tại Google DeepMind, khi bạn yêu cầu ChatGPT “giải thích cách bạn suy nghĩ" hoặc đơn giản là “hít một hơi thật sâu trước khi trả lời" các câu hỏi phức tạp liên quan đến chiến lược hay lập luận logic, chất lượng câu trả lời sẽ được nâng cao rõ rệt.
Một lợi ích khác là khi AI giải thích quá trình tư duy của nó, bạn có thể học cách tư duy tương tự cho các tình huống trong tương lai. Bạn cũng có thể phản biện nó bằng cách đặt thêm câu hỏi để bóc tách quá trình lập luận, từ đó hiểu rõ hơn lý do vì sao AI lại đưa ra những gợi ý như vậy.
Tùy chỉnh ChatGPT theo ý muốn
Khi sử dụng ChatGPT, bạn có thể tận dụng tính năng “Hướng dẫn tùy chỉnh" (Custom Instructions) để tránh phải nhập lại cùng một ngữ cảnh mỗi lần bắt đầu cuộc trò chuyện mới. Có thể hiểu đây là lớp câu lệnh cao nhất, một bộ hướng dẫn và ngữ cảnh cố định mà ChatGPT sẽ luôn ghi nhớ khi trò chuyện với bạn. Để thêm hoặc chỉnh sửa phần này, hãy nhấp vào tên tài khoản của mình và chọn “Tùy chỉnh ChatGPT" (Customize ChatGPT). Tại đây, bạn có thể cung cấp cho ChatGPT thêm thông tin về bản thân nhằm giúp nó đưa ra các phản hồi phù hợp và mang tính cá nhân hơn, đồng thời đưa ra chỉ dẫn về cách bạn muốn ChatGPT giao tiếp với mình – ví dụ như “Tôi thích các lời giải thích đơn giản, rõ ràng và sẽ tiếp thu tốt hơn khi có ví dụ minh họa” hoặc “Khi tôi nói 'việc kinh doanh của tôi, tôi đang nói đến nghề tay trái của mình là bán bánh quy trang trí trên trang thương mại điện tử Etsy".
Sau lần đầu sử dụng các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, nhiều người cảm thấy thất vọng khi công cụ không mang lại hiệu quả đúng như kỳ vọng. Tuy nhiên, cũng giống như bất kỳ kỹ năng nào khác, việc sử dụng hiệu quả những công cụ này đòi hỏi thời gian luyện tập. Hơn nữa, đừng quên rằng chúng có khả năng ghi nhớ ngữ cảnh và rất linh hoạt trong việc điều chỉnh phản hồi. Nếu phản hồi ban đầu của Al chưa đúng như mong muốn, hãy thử áp dụng một vài cách đã được kiểm chứng là hiệu quả sau đây để điều chỉnh câu lệnh.
Dừng phản hồi: Sau khi bạn gửi câu lệnh, một nút "dừng" hình vuông sẽ xuất hiện trong thanh trò chuyện. Nếu bạn thấy phản hồi của AI bắt đầu đi sai hướng, hãy nhấn vào nút này để ngắt quá trình tạo nội dung và tiếp tục với góp ý mới dành cho AI.
Đưa ra góp ý cụ thể: Giống như khi bạn giao việc cho ai đó nhưng họ chưa hiểu đúng yêu cầu ngay từ đầu, hãy đưa ra góp ý trong câu lệnh tiếp theo để ChatGPT điều chỉnh câu trả lời. Hãy nói rõ rằng bạn thích điểm nào trong phản hồi trước và muốn thay đổi điểm nào ở lần phản hồi kế tiếp.
Ưu tiên dùng câu khẳng định thay vì câu phủ định: Mặc dù các công cụ AI có thể hiểu ngữ cảnh thông qua nhiều cách diễn đạt khác nhau, bạn vẫn nên ưu tiên viết góp ý và câu lệnh dưới dạng câu khẳng định ("hãy...") thay vì câu phủ định (“đừng..."). Câu lệnh mang tính khẳng định thường rõ ràng và dễ hiểu hơn, còn câu lệnh mang tính phủ định có thể khiến ngữ cảnh trở nên phức tạp hơn mức cần thiết và dễ gây hiểu nhầm, nhất là đối với những câu dài hoặc có cấu trúc phức tạp.
Nhắc công cụ về khả năng của nó: Nghe có vẻ lạ, nhưng đôi khi AI lại “quên mất” những gì nó có thể làm. Ví dụ, tuy nhiều công cụ AI có tính năng tra cứu trực tuyến để tìm thông tin mới nhưng dữ liệu chính thức dùng để huấn luyện chúng lại bị giới hạn ở một mốc thời gian nhất định. Vậy nên khi bạn yêu cầu AI tóm tắt các tiêu đề tin tức nổi bật trong tháng vừa qua, có thể nó sẽ xin lỗi và nói rằng dữ liệu của nó đã ngưng cập nhật từ một năm trước.
Nếu bạn biết rõ là công cụ này hoàn toàn có thể tìm kiếm trên mạng thì bạn chỉ cần nhắc nó: "Bạn có khả năng tra cứu trực tuyến, hãy sử dụng tính năng đó để thực hiện yêu cầu này". Với lời nhắc đó, các công cụ có tính năng tra cứu trực tuyến thường sẽ điều chỉnh và thực hiện đúng yêu cầu của bạn ngay lập tức.
Đừng phụ thuộc vào nút “thử lại”: Hầu hết các công cụ AI tạo sinh đều có nút "thử lại" hoặc "tạo lại" (nhìn giống như biểu tượng mũi tên xoay tròn) ngay bên dưới câu trả lời. Khi bạn bấm nút này, toàn bộ phản hồi cũ sẽ bị xóa và công cụ sẽ trả lời lại câu lệnh ban đầu với cách diễn đạt hoặc trình bày hơi khác một chút. Đây là tính năng mà tôi ít sử dụng nhất, vì nó dễ khiến người dùng quên rằng đây là công cụ đối thoại và khi bạn không cung cấp thêm bất kỳ góp ý hay chỉ dẫn nào thì câu trả lời thay thế thường cũng không khá hơn câu cũ.
Đối với tất cả các công cụ AI được đề cập trong quyển sách này, mỗi lần bạn truy cập vào công cụ qua trình duyệt hoặc ứng dụng điện thoại, luôn có một khung hội thoại mới hiện ra để bạn nhập câu lệnh đầu tiên. Việc bắt đầu một cuộc trò chuyện mới thường rất hữu ích nếu bạn muốn thực hiện một tác vụ mới, vì điều này cho phép bạn bắt đầu với ngữ cảnh mới mà không cần lo về việc công cụ sẽ ghi nhớ những hướng dẫn không liên quan từ những cuộc trò chuyện trước đó. Nói cách khác, như đã đề cập ở phần trước, bộ nhớ ngữ cảnh của AI chỉ giới hạn trong phạm vi của từng khung hội thoại riêng biệt.
Vậy nếu bạn muốn tiếp tục cuộc trò chuyện đang bỏ dở hoặc quay lại một cuộc trò chuyện cũ từ vài ngày trước thì sao? Thay vì phải nhập lại toàn bộ ngữ cảnh vào một cuộc trò chuyện mới, bạn chỉ cần mở phần lịch sử hội thoại và tìm đến khung hội thoại bạn cần. Chính vì vậy, việc sắp xếp lịch sử hội thoại một cách gọn gàng sẽ giúp bạn dễ dàng tìm lại những nội dung và ý tưởng hay ho mà bạn đã tạo ra hoặc học được khi tương tác với các công cụ AI.
Nếu bạn bắt đầu thấy mình sử dụng các công cụ Al thường xuyên giống như tôi (tức là dùng rất nhiều), sau đây là một số mẹo hữu ích giúp bạn sắp xếp lịch sử hội thoại gọn gàng và dễ quản lý.
Đổi tên cuộc trò chuyện: Tất cả các công cụ AI tạo sinh đều tự động đặt tên cho mỗi cuộc trò chuyện, nhưng đôi khi những cái tên mặc định này lại khiến bạn khó tìm lại về sau. Để chỉnh sửa, trong phần lịch sử trò chuyện hoặc mục “trò chuyện gần đây", hãy di chuột vào cuộc trò chuyện cần đổi tên, nhấp vào biểu tượng dấu ba chấm (...), rồi chọn biểu tượng cây bút để chỉnh sửa tên cuộc trò chuyện thành bất kỳ tiêu đề nào dễ nhớ và phù hợp với bạn nhất.
> Áp dụng cho: ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Copilot.
Lưu trữ hoặc xóa lịch sử trò chuyện: Việc xóa hoặc lưu trữ những cuộc trò chuyện mà bạn không còn muốn tiếp tục sẽ giúp bạn dễ dàng tìm được những cuộc trò chuyện quan trọng hơn. Cũng tại biểu tượng dấu ba chấm (...), bạn có thể chọn biểu tượng thùng rác để xóa vĩnh viễn cuộc trò chuyện đó. Riêng với ChatGPT, bạn còn có thể chọn lưu trữ cuộc trò chuyện thay vì xóa hắn. Cách này cho phép bạn tìm lại cuộc trò chuyện đó trong phần cài đặt của ChatGPT khi cần.
> Áp dụng cho: ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Copilot, Perplexity.
Tìm lại các cuộc trò chuyện cũ: Cách đơn giản nhất để tìm lại cuộc trò chuyện cũ là sử dụng chức năng tìm kiếm. Tuy nhiên, tại thời điểm quyển sách này được viết, trong số các công cụ được để cập, chỉ có ChatGPT hỗ trợ tìm kiếm các cuộc trò chuyện cũ, và tính năng này chỉ khả dụng trên ứng dụng máy tính hoặc ứng dụng di động chính thức của ChatGPT, với phạm vi tìm kiếm giới hạn trong vài tuần gần nhất. Dù vậy, tính năng này vẫn đủ để giúp bạn tìm thấy nội dung mình cần. Bạn chỉ cần mở lịch sử trò chuyện trên ứng dụng, gõ từ khóa có thể là tiêu để hoặc các từ đã xuất hiện trong cuộc trò chuyện – vào thanh tìm kiếm ở đầu trang.
> Áp dụng cho: ChatGPT.
Ghim các cuộc trò chuyện yêu thích: Hiện tại, Google là công cụ duy nhất trong số các công cụ phổ biến được nhắc đến trong sách này cho phép bạn ghim những cuộc trò chuyện yêu thích hoặc thường xuyên truy cập nhất lên đầu danh sách lịch sử trò chuyện. Bạn chỉ cần di chuột vào cuộc trò chuyện, nhấp vào biểu tượng dấu ba chấm rồi chọn "ghim". Nếu sau này không cản ghim cuộc trò chuyện đó nữa, bạn chỉ cần làm tương tự và chọn “bỏ ghim".
> Áp dụng cho: Gemini.
Chia sẻ cuộc trò chuyện với người khác: Nếu đã từng dùng ChatGPT hoặc Copilot để hỗ trợ người khác tìm câu trả lời hoặc giải pháp, bạn có thể chia sẻ toàn bộ lịch sử cuộc trò chuyện đó để họ tiếp tục sử dụng mà không cần bắt đầu lại. Bạn chỉ cần di chuột vào cuộc trò chuyện, nhấp vào biểu tượng dấu ba chấm rồi chọn "chia sẻ". Hệ thống sẽ tạo một đường liên kết để bạn gửi cho người khác. Khi họ tiếp tục cuộc trò chuyện đó, bạn sẽ không nhìn thấy phản trao đổi của họ. Tương tự, nếu bạn tiếp tục cuộc trò chuyện đó, họ cũng không nhìn thấy các trao đổi mới của bạn.
> Áp dụng cho: ChatGPT và Copilot.
Trích từ “Làm chủ AI - Tận dụng trí tuệ nhân tạo để làm việc hiệu quả, tiết kiệm thời gian, tận hưởng cuộc sống” của tác giả Celia Quillian
