‘The Koker Trilogy’: Khi đời thực hóa thành ‘áng thơ’ điện ảnh nhiệm màu

09/12/2019 19:30
‘The Koker Trilogy’: Khi đời thực hóa thành ‘áng thơ’ điện ảnh nhiệm màu

Với cố đạo diễn tài hoa người Iran - Abbas Kiarostami, mọi thứ có thể được thi vị hóa, kể cả sự bần cùng, trớ trêu ở đời người. ‘The Koker Trilogy’, hay ‘Bộ ba tác phẩm về làng Koker’, là ví dụ tuyệt vời gợi nhắc đến ý nghĩa cố hữu của điện ảnh: để buộc chúng ta suy ngẫm và trân trọng cuộc sống.

Những phim trong ‘Koker Trilogy’ của Abbas Kiarostami luôn mang lại dấu ấn gần gũi lạ kỳ, bên cạnh tính gợi mở góc nhìn cuộc sống. Nếu có thể lần lượt xem trọn 3 tác phẩm: ‘Where Is the Friend’s House?’, ‘And Life Goes On’ và ‘Through the Olive Trees’, bạn dễ thấy như bản thân đã trở thành một phần thuộc về vùng nông thôn Koker, như thể chính bạn cũng có lúc miệt mài leo qua con đường đồi zig-zag - nền cảnh kinh điển trên phim, dẫn từ Koker sang làng Poshteh cạnh bên.

Ở ‘Koker Trilogy’, Kiarostami khai thác tối đa giá trị lời thoại, hiệu ứng hình ảnh cùng lối dựng phim tường thuật. Ông muốn thể nghiệm sự phóng khoáng vô định của cuộc đời, cũng như ranh giới lắm lúc mờ ảo giữa ‘hiện thực’ và nghệ thuật.

Bên cạnh đó, đạo diễn bậc thầy từng giành giải Cành Cọ Vàng yêu thích liên kết thể loại tài liệu và hư cấu, chắt lọc vẻ đẹp lẫn giới hạn ở mỗi phong cách làm phim, để đan xen vào thứ thông điệp đặc biệt: tài liệu có thể mang nét hư cấu, và ngược lại.

Xuyên suốt 3 bộ phim, Kiarostami cho phép nhiều hình mẫu nhân vật ‘ẩn’ hoặc ‘hiện’ tùy lúc (chẳng hạn, một nhân vật đóng chính trong dự án này có thể đảm nhận vai phụ trong dự án khác), gồm lời thoại cùng ‘chỗ đứng’ được chủ động, khéo léo hòa lẫn.

Cảm nhận ‘ẩn hiện’ cùng với diễn tiến phim nối liền qua mạch thời gian đồng nhất, khiến mỗi cá nhân con người hiện diện trước ống kính trở nên chân thật hơn hẳn, so với loại hình nhân vật trung tâm thường thấy ở những series truyền hình hay điện ảnh.

Thế nhưng, dẫu cốt truyện chuyển đổi nhịp nhàng ra sao, vẫn có không ít ‘điểm nhấn’ bất di bất dịch - những ‘chứng nhân’ thầm lặng đến thời gian cũng chưa thể tác động: đoạn đường zig-zag cắt ngang quả đồi, một rặng cây ô liu nối dài, một cổng vòm trước nhà người bà khắt khe. Hay vô số phong cảnh bản địa đơn sơ, mà ‘gói trọn’ vào đó là góc nhìn tươi vui, tựa một ‘nụ cười’ kiên định lẩn khuất trong cái gian khổ, tất bật nơi nhịp sống thường nhật.

Hàng loạt cảnh vật tưởng chừng vô nghĩa nhưng sau cùng, lại khiến người xem vương vấn khó quên.

Thủ pháp dựng phim theo lối ‘tường thuật’ nhẹ nhàng tạo thành dấu ấn vững chắc khác ở bộ ba tác phẩm. Dù được phát triển đa dạng, cốt truyện đều áp dụng gần như cùng khuôn mẫu: một nhân vật chính phải đối diện vô số rào cản trên hành trình truyền đạt, trao gửi điều gì đó cho ai khác. Không nhân vật nào hoàn thành mục tiêu ấy theo cách họ mường tượng lúc đầu. Duy, nỗi thất vọng lại giúp mỗi người nhận ra sự kỳ lạ và vô biên nơi cuộc sống đầy biến động, giúp họ hòa nhập với cộng đồng họ thuộc về.

Trong ‘Where Is the Friend’s House?’, Kiarostami ‘nhào nặn’ nên một trong những tác phẩm điện ảnh xuất sắc nhất mọi thời đại, xoay quanh niềm mong mỏi của một đứa trẻ để trả lại quyển vở lấy nhầm từ người bạn học cùng lớp.

Dựng phim về một chủ đề thoạt nhìn có vẻ quá giản đơn, vị đạo diễn tài năng đã ‘vẽ’ ra, theo cách diệu kỳ, cả ‘bức tranh’ nhân sinh quan sống động, qua những chi tiết sinh hoạt gia đình, hoạt động sống thường nhật tại ngôi làng nghèo Koker.

Cố gắng tìm đường tới nhà bạn, cậu bé Ahmad (Babak Ahmadpour) phải tiếp nhận đủ loại sức ép mà trước đó cậu không hề bận tâm để mắt, về tiếng nói quyền hành, lẫn sự khác biệt rõ nét ở mỗi thế hệ trong gia đình Ahmad và láng giềng cạnh bên.

Ban đầu, Ahmad cho rằng người lớn đơn thuần là những chướng ngại trong nỗ lực làm việc tốt của cậu. Dẫu vậy, khi mạch truyện tiếp diễn, cậu bé dần nhận ra, những người đàn ông và phụ nữ cậu gặp cũng có điểm yếu mềm riêng. Những điểm, bằng ‘giác quan’ nghệ thuật, Kiarostami đã biểu đạt thật duyên dáng và lôi cuốn. Phân đoạn một nghệ nhân lớn tuổi của làng bình thản nhưng chăm chú tháo giày trước khi bước vào nhà, là một trong rất nhiều khoảnh khắc đời thường bỗng hóa ‘mặc khải’ trước ống kính máy quay.

‘And Life Goes On’ và ‘Through the Olive Trees’ có kịch bản cởi mở và phức tạp hơn. Hai tác phẩm là ‘sự rẽ nhánh’ thú vị tiếp nối bộ phim đầu tiên.

Trong ‘And Life Goes On’, một nhà làm phim (Farhad Kheradmand), thủ vai của chính Kiarostami, dấn thân vào chuyến đi tìm kiếm tung tích đứa trẻ đã xuất hiện trong ‘Where Is the Friend’s House?’, sau khi ông hay tin về trận động đất có thật đã nhấn chìm Koker vào năm 1990.

Trong ‘Through the Olive Trees’, một diễn viên khác đóng thế Kiarostami (Mohammad Ali Keshavarz) trong lúc tiến hành quay ‘And Life Goes On’, nhận ra bản thân bị mắc kẹt giữa một tình huống trớ trêu, khi ông phát hiện 2 diễn viên tự do trong đoàn nảy sinh tình cảm.

Bộ ba tác phẩm gồm hàng chuỗi sự kiện lớn nhỏ đan xen nhau. Kiarostami, một thiên tài dựng phim, tạo cho chính ông cơ hội tự do khai phá cốt truyện gốc, mở ra những kịch bản diễn biến mới mẻ, vừa có tính lồng ghép, vừa đủ tách biệt tựa một dự án độc lập. Tất cả chúng như những ‘khổ thơ’ điện ảnh chứa đựng dấu ấn tự sự lẫn biểu tượng.

Ở hầu hết dự án theo phong cách series phim, tính ‘liền mạch’ trong cốt truyện được đánh giá cao đến mức từng tác phẩm dễ đứng trước nguy cơ bị ‘rút đi’ cảm nhận thanh thoát, tự nhiên và duy mỹ - những giá trị được xem như ‘nhựa sống’ hiện thực. Kiarostami, trái ngược phần lớn nhà làm phim, chọn hướng đi ‘nước đôi’ cho riêng ông. Ông duy trì những chi tiết cốt lõi ‘kết nối’ 3 câu chuyện trên màn ảnh. Cùng lúc đó, Kiarostami đôi khi vẫn mạo hiểm ‘bỏ rơi’ cốt truyện chính, nhằm ‘truy đuổi’ thị hiếu cá nhân.

Trong một phân cảnh đáng nhớ của ‘And Life Goes On’, một người chồng (Hossein Rezai) giải thích mơ ước được cử hành hôn lễ của anh và vợ, dù cơn địa chấn kinh hoàng đã tàn phá gia trang họ. Chi tiết nhỏ khác nhưng giá trị không kém là khi một chàng trai trẻ quyết tâm xem bằng được vòng chung kết World Cup, giữa lúc anh ngồi quanh đống phế tích ngổn ngang để lại do động đất. Tương tự, ở ‘Through the Olive Trees’, cảnh một anh nông dân thất học hết lời biện hộ cho việc kết hôn bất luận khác biệt giàu nghèo, tạo nên một khoảnh khắc ‘sâu cay’ đến thấm thía.

Trên hết, nét trần thuật pha lẫn chất thơ đã giúp Kiarostami xây dựng ‘không gian’ điện ảnh thanh thoát dành cho khán giả và cả chính ông. Những thước phim ở Koker tràn đầy khoảnh khắc diệu kỳ, nơi ‘sức nặng’ của đối thoại lẫn ‘dòng chảy’ thời gian chường như đều biến mất. Theo đó, người xem có thể tĩnh lặng quan sát cá tính, hành vi đa sắc thái ở từng nhân vật.

Vài cảnh phim đơn giản nhưng đầy mê hoặc. Chẳng hạn phân đoạn một chai soda trên tay một đứa bé trai được ‘zoom’ cận. Đứa trẻ mua chai nước giải khát tại một cửa hàng tạp hóa còn lại trơ trọi giữa dãy phế tích gây nên bởi động đất.

Số khác, tuy nhiên, gợi nỗi bồn chồn, xúc động khó lý giải, như cảnh Ahmad bất chợt nhận ra cậu đang cầm trong tay quyển vở chép bài của người bạn học, thứ nếu mất, sẽ khiến bạn cậu bị đuổi khỏi lớp. Đến cảnh quay tiếp theo, chúng ta có thể chứng kiến ‘cuộc đấu trí’ của cậu bé với bản thân, khi Ahmad phải ‘đong đếm’ những chướng ngại cần đối mặt hòng giữ gìn giá trị đạo đức trong cậu, để vượt qua thử thách và giúp đỡ bạn. Kiarostami đã từ tốn ‘thu giữ’ toàn bộ khoảnh khắc này, thay vì ‘cắt gọt’ cho phù hợp kịch bản.

Vẻ đẹp chân thật ở ‘Koker Trilogy’ là cách mỗi tác phẩm ghi nhận và thi vị hóa cuộc sống gian khổ ở một vùng quê nghèo. Nhiều cảnh phim dễ làm người xem ngỡ ngàng. Quan trọng nhất, Kiarostami buộc chúng ta ngẫm nghĩ nhiều hơn về ý nghĩa cuộc sống.

*’The Koker Trilogy’, viết và dàn dựng bởi Abbas Kiarostami, gồm chuỗi 3 tác phẩm điện ảnh công chiếu từ năm 1987-1994. Series được tái phát hành dưới dạng DVD Blu-ray từ ngày 27.8.2019 bởi Criterion Collection (Mỹ). Phiên bản mới đặc biệt bổ sung một số tư liệu phỏng vấn và ký sự chuyên đề xoay quanh cố đạo diễn người Iran và những tác phẩm giá trị của ông, vốn hãy còn ít được khán giả toàn cầu biết đến.

Như Ý (Theo SlantMagazine)


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Khi cuộc đời cho bạn quả quýt: Vòng lặp của phụ nữ Hàn Quốc mang theo vết thương từ thế hệ trước

When Life Gives You Tangerines - Khi cuộc đời cho bạn quả quýt, không chỉ là bộ phim về cuộc đời của một cặp đôi mà ẩn sau đó còn là cả những câu chuyện về nhiều thế hệ phụ nữ Hàn Quốc.
2

'Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối’ ra phiên bản đặc biệt dịp lễ 30.4

Trong dòng chảy của tháng 4 lịch sử, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, nhà đầu tư cùng ê kíp phim cho ra mắt phiên bản đặc biệt của phim điện ảnh "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối".
3

Xem 'Khi cuộc đời cho bạn quả quýt', tôi nhận ra mình toàn tặng con "quả quýt" có vị chua chát và đắng ngắt

Hóa ra tôi chỉ đưa cho con những "quả quýt chua", đầy thử thách và nỗi niềm mà có lẽ tôi đã không nhận ra.
4

Câu thoại của phim Sex Education: Cứ ngỡ xem để giải trí mà lại thu về cả tá bài học dạy con!

Tôi đã rút ra thêm một bài học dạy con quý báu từ bộ phim này.
5

Xem Sex Education, tôi giật mình phát hiện tính xấu của con gái

Lần đầu tiên, tôi nói chuyện nghiêm khắc với con.

‘Train to Busan’ phần 2 sẽ gây bão vào năm sau

Đạo diễn Yeon Sang Ho cho biết ekip đang cố gắng hoàn thành để bộ phim có thể ra rạp vào mùa hè năm sau (2020). Dàn cast phần 2 cũng toàn những gương mặt diễn viên nổi tiếng của điện ảnh Hàn Quốc.

10 loạt phim truyền hình LGBT hay nhất thập niên 2010

Thập niên qua đã chứng kiến sự bùng nổ của các chương trình có nội dung LGBT trên sóng truyền hình Mỹ.

Martin Scorsese năn nỉ khán giả đừng xem 'The Irishman' trên điện thoại

Martin Scorsese hy vọng khán giả đừng xem phim của ông trên màn hình điện thoại do nó quá nhỏ.

Thời trang xa hoa trong 'Gái già lắm chiêu 3’

"Gái già lắm chiêu 3" vừa tung bộ ảnh giới thiệu các nhân vật xuất hiện trong bộ phim. Bộ ảnh thực hiện trong không gian xa hoa, toát lên chất thượng lưu mà chuyện phim hướng đến.

2019 - Một năm ảm đạm cho dòng phim LGBT tại Hollywood

2018 được xem là một năm thành công cho dòng phim LGBT tại Hollywood với hàng loạt tác phẩm ăn khách. Tuy nhiên, điều đó đã không tiếp diễn ở năm 2019.

Năm 2020 bùng nổ với nhiều phim bom tấn ra rạp

Điện ảnh Hollywood tiếp tục đem tới cho khán giả nhiều sự lựa chọn thú vị trong năm 2020 với Fast & Furious 9, Wonder Woman 1984, Birds of Prey…

'Song lang' đại thắng, tiếc nuối cho 'Thưa mẹ, con đi'

Nhận tới 8 đề cử và đoạt 5 giải, bộ phim của đạo diễn Leon Lê là tác phẩm nổi bật nhất trong lễ trao giải Bông sen Vàng lần thứ 21. Trong khi đó, bộ phim arthouse cũng được đánh giá tích cực khác là "Thưa mẹ, con đi" ra về trắng tay không một đề cử.

Đạo diễn phim Song Lang - Leon Lê: 'Làm phim nghệ thuật vì tôi muốn là chính mình dù không kiếm được nhiều tiền'

Vào tối ngày 27.11, tại Bà Rịa - Vũng Tàu, phim Song Lang đã được trao giải Bông sen vàng Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 21. Riêng đạo diễn Leon Lê cũng được vinh danh ở giải thưởng cá nhân: Đạo diễn xuất sắc nhất.

Podcast: Chân trần chí thép – Cuộc chiến trong lòng đất

Sự hình thành hệ thống địa đạo Củ Chi là một bằng chứng về lòng kiên trì, quyết tâm và kỹ năng của du kích Củ Chi trong suốt ba mươi năm. Trong cuộc đọ sức về ý chí dưới lòng đất, du kích địa đạo là những tường thành vững chãi, không bao giờ bị đánh bật.

Xem Sex Education, tôi dạy con gái 1 bài học dám chắc về sau con sẽ không bao giờ tái phạm

Điện ảnh - Thanh Hương - 11/05/2025 13:00
Rất nhiều đứa trẻ cũng có tính xấu này giống con gái tôi.

Hơn 1,9 triệu người đặt 7 câu hỏi về 'chuyện chăn gối' với Chat GPT, AI có phải bác sĩ tâm lý?

Kỹ năng - Nguyễn Phượng - 11/05/2025 12:00
Tình dục là một trong những nội dung được người dùng mạng đặt ra câu hỏi nhiều nhất cho AI.

Dương Quá chết dưới tay cao thủ, người đã tạo ra tuyệt kỹ từ Ngọc Nữ Tâm Kinh?

Thư giãn - Nguyệt Phạm - 11/05/2025 11:00
Có một cao thủ ẩn danh với võ công thâm hậu được cho là có liên quan đến cái chết bí ẩn của Dương Quá, sự thật là gì?

Facebook gieo mầm cô đơn, Mark Zuckerberg nay lại kêu gọi kết bạn và trò chuyện với AI

Suy ngẫm - Sơn Vân - 11/05/2025 10:00
Trong tầm nhìn mới nhất của Mark Zuckerberg (Giám đốc điều hành Meta Platforms) về tương lai, chúng ta có thể lấp đầy những khoảng trống cô đơn bằng cách trò chuyện với AI.

Podcast: Chân trần chí thép – Cuộc chiến trong lòng đất

Từ sách - Phim - FN - 11/05/2025 09:00
Sự hình thành hệ thống địa đạo Củ Chi là một bằng chứng về lòng kiên trì, quyết tâm và kỹ năng của du kích Củ Chi trong suốt ba mươi năm. Trong cuộc đọ sức về ý chí dưới lòng đất, du kích địa đạo là những tường thành vững chãi, không bao giờ bị đánh bật.

Bắt đầu hành trình chuyển hóa thân tâm trong mùa Vesak 2025

Tủ sách - Đan Thanh - 11/05/2025 08:00
Những cuốn sách Phật giáo giúp bạn soi rọi lại chính mình để thực sự sống trọn vẹn, thảnh thơi trong từng sát-na của hiện tại.

Xem "Sex Education", tôi chết lặng vì hành động từng làm với cha: Có những tổn thương mà ta day dứt cả đời

Điện ảnh - Ứng Hà Chi - 10/05/2025 13:00
Đôi khi, ước mơ đẹp nhất không phải là những điều lớn lao, mà chính là hạnh phúc giản dị của những người thân yêu.

Tại sao không nên dùng vân tay để mở khóa điện thoại?

Kỹ năng - KV - 10/05/2025 12:00
Touch ID (khóa vân tay) từng một thời được coi là phương pháp bảo mật lý tưởng, nhưng qua thực tiễn lại bộc lộ những điểm yếu về khả năng bảo mật.

Có phải vì biểu ca, Vương Ngữ Yên rời bỏ Đoàn Dự, câu trả lời đến từ Vân Trung Hạc

Thư giãn - Nguyệt Phạm - 10/05/2025 11:00
Vì sao Đoàn Dự thất bại trong cuộc chinh phục trái tim Vương Ngữ Yên?

8 câu nói để đời của "huyền thoại đầu tư" Warren Buffett

Suy ngẫm - Cẩm Hà - 10/05/2025 10:00
Warren Buffett sẽ rời bỏ vị trí CEO Berkshire Hathaway vào cuối năm 2025. Dù về hậu trường, những câu nói kinh điển của ông vẫn là kim chỉ nam bất hủ cho giới đầu tư toàn cầu.

Phạm Xuân Ẩn, vị tướng tình báo huyền thoại của Việt Nam khiến địch lầm tưởng CIA

Phong cách sống - Thiên Bình - 10/05/2025 09:00
Tài năng và nhân cách của ông khiến giới báo chí quốc tế phải bày tỏ sự kính trọng, cho rằng trong lịch sử tình báo chiến tranh, ít ai thành công như ông.

Putin - Logic của quyền lực : Nhân vật lịch sử hay biểu tượng của kiểm soát tuyệt đối?

Từ sách - Phim - Minh Hằng - 10/05/2025 08:00
Trong thời đại mà hình ảnh các nhà lãnh đạo thường bị bóp méo bởi truyền thông, thì "Putin – Logic của quyền lực" như một cánh cửa hiếm hoi hé lộ hậu trường quyền lực thực sự.

Xem "Sex Education", tôi hối hận vì lỗi với mẹ: Bài học đắt giá từ một câu nói của cô gái nghèo khó

Điện ảnh - Mỹ Hạnh - 09/05/2025 13:00
Bộ phim "Sex Education" đã giúp tôi thoát khỏi những ám ảnh về tuổi thơ. Tôi cũng nhận ra lỗi sai nghiêm trọng của mình đối với mẹ.

'Bố ơi, mình đi đâu thế?' trở lại: Nhiều khoảnh khắc 'đốn tim' khán giả

Truyền hình - Hạ Vĩ - 09/05/2025 12:00
Qua các thử thách “siêu ngầu” như chải tóc ngựa, đánh răng hà mã, các cặp bố con “triệu view” mang đến tiếng cười, nước mắt và bài học ấm áp về tình cha con. Biến hành trình tập sự thành chuyến đi, các ông bố cùng con khám phá thế giới rộng lớn hơn tất cả những gì các bé từng biết.

Cách giành lại quyền làm chủ bộ não khi nghiện ChatGPT và các chatbot AI

Kỹ năng - Sơn Vân - 09/05/2025 11:00
Nhiều thanh thiếu niên đang ở trên ranh giới mong manh giữa nhờ ChatGPT hỗ trợ nhiều thứ và sự lệ thuộc quá mức vào chatbot trí tuệ nhân tạo của OpenAI.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Chủ nhật, 11/05/2025