Sau hơn nửa thế kỷ đồng hành cùng nhiều thế hệ độc giả, Doraemon không chỉ là bộ truyện tranh thiếu nhi đơn thuần mà còn giống như một “xã hội thu nhỏ”, nơi mỗi nhân vật mang theo hoàn cảnh sống, nền tảng gia đình và con đường trưởng thành rất khác nhau. Khi nhắc tới gia thế các nhân vật trong Doraemon, không ít người vẫn mặc định Nobita là người “thiếu thốn” nhất nhóm, phần lớn vì những câu nói mỉa mai quen thuộc của Suneo hay những lần Nobita phải dè sẻn từng đồng tiền tiêu vặt. Nếu soi kỹ từng chi tiết mà tác giả Fujiko F. Fujio cài cắm, bức tranh này lại khác xa suy nghĩ ban đầu.
Điểm chung thú vị là Nobita, Shizuka, Suneo và Jaian đều sinh sống trong cùng một khu phố tại Tokyo. Trong nhiều tập truyện quay ngược thời gian, tổ tiên của cả nhóm đều là người Tokyo chính gốc, gắn bó lâu đời với những con phố cũ. Điều này cho thấy họ đều có “gốc rễ” ổn định tại đô thị, chứ không phải những gia đình mới nhập cư hay bấp bênh. Tuy nhiên, sống ở phố cổ không đồng nghĩa cuộc sống lúc nào cũng dư dả. Fujiko F. Fujio rất tinh tế khi để mỗi gia đình phản ánh một lát cắt xã hội khác nhau, vừa quen thuộc, vừa đủ đối lập để tạo nên mâu thuẫn và câu chuyện.
1. Nobita
Trường hợp của Nobita là ví dụ điển hình cho sự “hiểu nhầm tập thể”. Cậu bé thường xuyên bị gắn mác yếu đuối, hậu đậu và hay bị trêu chọc về hoàn cảnh sống. Thế nhưng, nếu nhìn vào ngôi nhà của gia đình Nobi, dễ nhận ra đó là một căn nhà mặt tiền khá rộng, có sân vườn trồng cây và hoa, không gian sinh hoạt thoải mái.
Bữa ăn trong gia đình Nobita đơn giản nhưng đầy đủ và ngon miệng, mẹ Nobita thường xuyên đi mua sắm, còn bố cậu có thời gian theo đuổi những thú vui như chơi golf. Tiền tiêu vặt mà Nobita nhận được đôi khi lên tới 10.000 yên, các dịp mừng tuổi từ họ hàng cũng không hề ít. Tất cả cho thấy gia đình Nobi thuộc nhóm công chức ổn định, cuộc sống an toàn, đủ đầy và có tích lũy, chỉ là không phô trương.
2. Jaian
Trong khi đó, Jaian lại mang hình ảnh hoàn toàn khác. Ngôi nhà của gia đình cậu được làm bằng gỗ, đã cũ theo thời gian. Mẹ Jaian mở một tiệm tạp hóa nhỏ ngay trước cửa, vừa bán hàng vừa trông con, còn bố hiếm khi xuất hiện vì phải đi làm xa.
Ngay từ khi còn nhỏ, Jaian đã quen với việc phụ giúp gia đình, từ trông cửa hàng đến làm việc vặt. Có những tập truyện cho thấy cậu không dễ dàng có được đồ chơi mới, thường phải mượn của bạn bè. Căn nhà trong trò chơi “xây nhà” của nhóm cũng là căn khó sửa nhất vì đã xuống cấp quá nhiều. Chính môi trường sống ấy phần nào lý giải tính cách nóng nảy, thô ráp và có phần áp đặt của Jaian, như một cách tự vệ để khẳng định bản thân.
3. Suneo
Ngược lại hoàn toàn là Suneo, nhân vật đại diện cho sự dư giả và sung túc. Gia đình Suneo sở hữu ngôi nhà rộng lớn, hiện đại, đầy đủ tiện nghi. Cậu bé luôn là người đầu tiên có trong tay những món đồ chơi mới nhất, từ robot tối tân cho tới các phương tiện đi lại đặc biệt. Những chuyến du lịch bằng trực thăng hay du thuyền xuất hiện như chuyện thường ngày.
Không chỉ vậy, họ hàng của Suneo đều là những người thành đạt trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ thiết kế, kỹ thuật đến truyền thông. Điều này tạo nên một môi trường giáo dục rất đặc trưng, nơi Suneo được tiếp xúc sớm với công nghệ, nghệ thuật và các mối quan hệ xã hội. Dù học lực không quá nổi trội, cậu lại có năng khiếu thẩm mỹ, vẽ đẹp và tư duy khá linh hoạt.
4. Shizuka
Shizuka, nhân vật nữ trung tâm của nhóm, lại đại diện cho một gia đình trung lưu điển hình. Nhà Shizuka cũng là nhà mặt phố, gọn gàng, yên ấm, có sân vườn tương tự gia đình Nobita nhưng nhỉnh hơn đôi chút về mức độ chăm chút. Cô bé được bố mẹ đầu tư giáo dục bài bản, học các môn nghệ thuật như piano, violin - những bộ môn đòi hỏi sự kiên trì và chi phí nhất định. Mẹ Shizuka hiện lên như hình mẫu phụ nữ dịu dàng, đoan trang, có gu thẩm mỹ và lối sống chuẩn mực. Chính nền tảng này tạo nên một Shizuka nhẹ nhàng, biết quan tâm người khác và luôn giữ được sự cân bằng trong các mối quan hệ.
5. Dekisugi
Cuối cùng là Dekisugi, nhân vật ít xuất hiện nhưng luôn khiến người xem tò mò. Với thành tích học tập xuất sắc, ngoại hình ưa nhìn và khả năng toàn diện từ thể thao, nghệ thuật đến việc nhà, Dekisugi được xem như “hình mẫu lý tưởng”. Căn phòng với tủ sách đồ sộ cho thấy cậu lớn lên trong một gia đình coi trọng tri thức, kỷ luật và định hướng lâu dài.
Việc Dekisugi ít khi tham gia các trò chơi trong xóm càng củng cố giả thuyết rằng cậu đang được chuẩn bị để kế thừa một sự nghiệp lớn. Những chi tiết nhỏ trong các tập truyện khiến khán giả không ngừng suy đoán về vị thế đặc biệt của gia đình Dekisugi trong xã hội Tokyo.
Mỗi gia đình trong vũ trụ Doraemon đều mang một hoàn cảnh, một nhịp sống và một cách nuôi dạy con khác nhau. Nobita không phải là người chịu nhiều thiệt thòi nhất, mà là cậu bé sống trong môi trường an toàn nhưng thiếu động lực. Jaian lớn lên cùng trách nhiệm sớm. Suneo được bao bọc bởi sự sung túc. Shizuka trưởng thành trong khuôn khổ gia giáo. Dekisugi được rèn giũa để trở thành người kế thừa. Chính sự đa dạng này đã khiến Doraemon trở thành bộ truyện vượt thời gian, nơi mỗi độc giả, ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời, cũng có thể soi thấy một phần của chính mình.
