So sánh chữ Đức trong bài thơ về hai ông vua của Trần Dụ Tông

19/03/2020 14:25
So sánh chữ Đức trong bài thơ về hai ông vua của Trần Dụ Tông

Với người Việt, yêu nước là một truyền thống đẹp. Cũng chính vì thế mà chủ nghĩa yêu nước đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận, chảy mãi, lan tỏa mãi trong nền văn học Việt tự ngàn xưa tới giờ.

Một trong những biểu hiện nổi bật của lòng yêu nước trong văn học là tinh thần tự tôn dân tộc; là ý thức về độc lập chủ quyền, về tư thế bình đẳng của đất nước trước lân bang. Đặc biệt, trong văn học trung đại (từ thế kỷ 10 đến hết thế kỉ 19), khi giặc ngoại xâm chủ yếu đến từ Trung Quốc (các triều Tống, Nguyên, Minh, Thanh), các nhà văn, nhà thơ nước ta thường có khuynh hướng đặt ra thế đối sánh giữa Đại Việt và Trung Quốc, giữa phương Nam và phương Bắc, từ đó dõng dạc tuyên bố về độc lập chủ quyền, khẳng định vị thế bình đẳng của dân tộc trước ngoại bang trên mọi phương diện.

Thử điểm lại thì thấy họ có cái gì, ta có cái đó, không thua kém bất cứ điều gì. Phương bắc có bắc đế thì phương nam có nam đế “Nam quốc sơn hà nam đế cư” (Sông núi nước nam vua nam ở - thơ Lý Thường Kiệt). Phương bắc có Hán, Đường, Tống, Nguyên thì phương nam có Triệu, Đinh, Lý, Trần “Tự Triệu, Đinh, Lý, Trần chi triệu tạo ngã quốc/Dữ Hán, Đường, Tống, Nguyên nhi các đế nhất phương” (Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập/Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương - Nguyễn Trãi). Bắc có Lã Vọng, Hàn Tín thì nam có Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn Mạnh Tân chi hội ưng dương nhược Lã/Duy Thủy chi chiến quốc sĩ như Hàn/Duy thử giang chi đại tiệp/Do đại vương chi tặc nhàn (Hội nào bằng hội Mạnh Tân, như vương sư họ Lã/Trận nào bằng trận Duy Thủy, có quốc sĩ họ Hàn/Kìa trận Bạch Đằng mà đại thắng/Bởi đại vương coi thế giặc nhàn - Trương Hán Siêu). Phương bắc có trận Xích Bích, trận Hợp Phì thì phương nam có trận Bạch Đằng giang Mạnh Đức Xích Bích chi sư đàm tiếu phi hôi/Bồ Kiên Hợp Phì chi trận tu du tống tử (Khác nào trận Xích Bích, quân Tào Tháo tan tác tro bay/Trận Hợp Phì, giặc Bồ Kiên hoàn toàn chết rụi - Trương Hán Siêu)...

Thế nhưng, bên cạnh lối viết đối sánh trên vị thế ngang bằng ấy thì lịch sử văn học còn chứng kiến một trường hợp nhà thơ dựa vào những cứ liệu lịch sử mà đặt nước Việt cao hơn Trung Hoa, đặt phương nam lên trên phương bắc, từ đó bày tỏ niềm tự tôn dân tộc sâu sắc. Đó là trường hợp bài thơ Đường Thái Tông dữ bản triều Thái Tông của Trần Dụ Tông – hoàng đế, thi sĩ thời Trần. Bài thơ như sau (phiên âm):

Đường, Việt khai cơ lưỡng Thái Tông

Bỉ xưng Trinh Quán, ngã Nguyên Phong

Kiến Thành tru tử, An Sinh tại

Miếu hiệu tuy đồng, đức bất đồng

Dịch nghĩa:

Đường và Việt đều có vua mở mang cơ nghiệp thụy là Thái Tông
Bên họ xưng là Trinh Quán, bên ta xưng là Nguyên Phong
Kiến Thành bị giết chết, An Sinh thì được sống
Miếu hiệu tuy giống nhau nhưng đức độ lại khác nhau

Dịch thơ:

Sáng nghiệp Việt, Đường hai Thái Tông
Đường xưng Trinh Quán, Việt Nguyên Phong
Kiến Thành bị giết, An Sinh sống
Miếu hiệu tuy đồng, đức chẳng đồng

(Đào Phương Bình dịch, Thơ văn Lý Trần tập 3)

Bài thơ ngắn ngủi, chỉ vỏn vẹn 4 câu thất ngôn mà gợi cho người đọc nhớ đến hai câu chuyện nổi tiếng về hai ông vua: vua Trinh Quán (tức Đường Thái Tông Lý Thế Dân) của Trung Quốc thời Đường và vua Nguyên Phong (tức Trần Thái Tông Trần Cảnh) của Việt Nam thời Trần.

Sử Trung Quốc kể, đời Đường, trong cuộc tranh giành quyền lực giữa các con của Đường Cao Tổ Lý Uyên, Lý Kiến Thành (con cả) bày mưu hãm hại em mình là Lý Thế Dân. Không ngờ Lý Thế Dân đã ra tay trước, bày mưu giết chết Kiến Thành ở cửa Huyền Vũ.

Sử Việt kể, đời Trần, vì bất mãn việc vợ mình đang có mang lại bị Trần Thủ Độ ép gả cho em mình là vua Trần Thái Tông, An Sinh vương Trần Liễu dấy binh làm loạn. Sau thấy mình yếu thế, không thể chống nổi Thủ Độ, Trần Liễu đã lẻn lên thuyền mà tạ tội với vua. Trần Thủ Độ cho quân đuổi tới định giết. Trần Thái Tông đã lấy thân mình che chở cho Liễu nên Trần Liễu mới thoát được.

Dễ thấy, trong bài thơ trên, nhà thơ thực hiện một phép so sánh để chỉ ra nhiều điểm tương đồng của hai ông vua. Đây đều những ông vua sáng lập triều đại, đều xưng miếu hiệu Thái Tông và đều phải đối diện với cuộc binh biến của anh ruột mình. Thế nhưng, tuy trải qua một hoàn cảnh tương tự nhau nhưng cách hành xử của hai ông vua ấy lại hoàn toàn trái ngược nhau. Vua Đường Thái Tông thì tự tay giết chết anh trai mình, còn vua Trần Thái Tông thì tự mình che chở để cứu thoát anh trai.

Người đọc nhận ra rằng, trong rất nhiều điểm tương đồng như thế, hai ông vua ấy có một điểm bất đồng duy nhất đó là “ đức”, tức là đức hiếu sinh, lòng nhân ái, là tình người, tình anh em sâu nặng. Chính sự khác nhau trong chữ “đức” ấy đã tạo nên hai tầm vóc, hai tư cách khác nhau. Từ điều này, nhà thơ bày tỏ niềm tự hào sâu sắc về vua Trần Thái Tông – một ông vua anh minh, nhân ái, đức độ. Cao hơn nữa, đó còn là niềm tự hào về một nền văn hóa trọng tình trọng nghĩa; về lối sống nhân ái nhân văn đã trở thành một truyền thống cao đẹp của người Việt tự ngàn xưa. Chính chữ “đức” ấy đã khiến vua Trần Thái Tông nói riêng và các vua Trần nói chung cố kết được lòng dân mà làm nên những chiến công hiển hách. Chữ “đức” ấy cũng chính là cội nguồn sức mạnh khiến dân tộc ta dù trải qua bao gian lao, vất vả; bao cơn binh lửa chiến chinh vẫn vững chãi trường tồn. Đó là điều mà Trương Hán Siêu từng nói trong Bạch Đằng giang phú:

Tín tri: bất tại quan hà chi hiểm hề

Duy tại ý đức chi mạc kinh

(Giặc tan muôn thuở thanh bình

Bởi đâu đất hiểm cốt mình đức cao)

Đó cũng là điều mà sau này, trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi viết:

Dĩ đại nghĩa nhi thắng hung tàn

Dĩ chí nhân nhi dị cường bạo

(Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay cường bạo).

Với tinh thần ấy, bài thơ Đường Thái Tông dữ bản triều Thái Tông của Trần Dụ Tông xứng đáng được xem là một bài thơ giàu giá trị, một khúc ca thấm đẫm tinh thần yêu nước, chứa chan niềm tự hào dân tộc.

Hồ Tấn Nguyên Minh


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Từ quốc gia nghèo đến nền kinh tế phát triển nhanh nhất - Bài 1: Khó khăn, thách thức và đổi mới

Sau năm 1975, nước ta đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng: nền kinh tế bị tàn phá nặng nề sau nhiều năm chiến tranh, cơ sở hạ tầng lạc hậu, sản xuất đình trệ và đời sống người dân gặp nhiều khó khăn...
2

Từ quốc gia nghèo đến nền kinh tế phát triển nhanh nhất - Bài 2: Những thương hiệu đi cùng năm tháng

Trong tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh có viết: “Hồi đó, tôi chỉ thích có 3 món: mì gói, mì gói và dĩ nhiên mì gói”.

Những người Nga cố gắng cứu những tòa nhà lịch sử của Kaliningrad

Doanh nhân Viktor Saltanovsky hy vọng phục hồi tòa nhà đổ nát có từ thế kỷ 19 mà ông đã mua ở thị trấn Zalesye, thành phố Kaliningrad, Nga.

Bức tượng Moai trên đảo Phục Sinh bị phá hủy bởi xe bán tải

Một trong những bức tượng Moai nổi tiếng thế giới của đảo Phục Sinh đã bị phá hủy sau khi bị xe bán tải tông vào. Vụ tai nạn được đánh giá là gây "thiệt hại không thể đo đếm được”.

Bên tách cà phê - Il Caffè diễn ngôn của giới trí thức khai sáng

​​​​​​​Giữa thời đại Khai sáng, giới trí thức nhận định rằng truy cầu và chia sẻ tri thức chính là nền tảng thay đổi vận mệnh mỗi người, mỗi dân tộc, quốc gia. Những tư tưởng được khởi xướng bên tách cà phê trở thành xúc tác quan trọng trong tiến trình chuyển hóa tư duy quảng đại quần chúng.

Nguyễn Ngọc Tư và 'Tháng Giêng gió bỏ nhà đi'

Bữa ông già về Quảng giỗ họ, thằng cháu nội cũng đi chung một đoạn đường. Nó nói với anh lơ xe rằng mình đi khu công nghiệp Sóng Thần, thả nó chỗ nào gần đó là được.

Dự án chỉnh trang khu di tích lăng vua Gia Long bộc lộ những vấn đề đáng bàn

Sau lùm xùm xung quanh vấn đề tu bổ Hộ thành hào trong khu di tích Kinh thành Huế bằng cách thay vật liệu cũ bằng vật liệu mới thì dự án đường dẫn vào lăng vua Gia Long lại bộc lộ những vấn đề đáng bàn.

Mật mã thành công của các đế chế hùng mạnh nhất trong lịch sử: Đế chế La Mã

Sự hùng mạnh của một đế chế hay tổ chức không phụ thuộc vào diện tích lớn hay nhỏ, tài nguyên thiên nhiên giàu hay nghèo, dân số ít hay nhiều… mà nhờ một khát vọng vĩ đại, chí hướng lớn và tinh thần chiến binh dũng mãnh trong mọi nghịch cảnh.

TP.HCM thúc tiến độ thi công nhiều công trình văn hóa trọng điểm

TP.HCM yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình văn hóa trọng điểm như Bảo tàng TP.HCM, Nhà hát Giao hưởng-nhạc-vũ kịch, Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, Trung tâm Biểu diễn nghệ thuật đa năng, Trung tâm Thể dục thể thao Phan Đình Phùng…

Tết Nguyên Tiêu: Lễ tình nhân của người Trung Quốc và những điển tích kỳ lạ về các cô gái hiền đức

Tết Nguyên Tiêu đối với người Hoa có nhiều ý nghĩa về văn hóa và xã hội hơn nhiều ngày lễ khác trong năm.

Cách ghi âm cuộc gọi Zalo, đơn giản vô cùng nhưng nhiều người không biết

Kỹ năng - KV - 04/04/2025 11:00
Ghi âm cuộc gọi trên Zalo có thể giúp bạn có thể dễ dàng tìm kiếm lại nội dung của các cuộc gọi quan trọng để phục vụ cho vài mục đích khi cần thiết.

Podcast: 'Đường vào thiền' - Hạt giống thuần khiết bên trong mỗi người sẽ nảy nở

Từ sách - Phim - FN - 04/04/2025 10:12
Có thể, nhiều người đã biết về thiền, tìm hiểu, trải nghiệm thiền. Nhưng nếu đọc “Đường vào thiền” của Osho, bạn sẽ nhận ra những chiều kích rất riêng, rất khác biệt, rất thâm sâu của Osho về thiền.

"Kinh tế độc thân" của 220 triệu người: Ăn ngon, sống chất chill với thú cưng, chi tiêu vì bản thân

Phong cách sống - Diệp Anh - 04/04/2025 10:00
Giới trẻ độc thân đang dẫn đầu xu hướng tiêu dùng mới tại Trung Quốc, tập trung vào sự tiện lợi, thể hiện bản thân và tìm kiếm sự thỏa mãn tinh thần.

Đừng sợ lỡ cuộc chơi –Thứ ‘Viruss drama tình ái’ muốn là tiền và lượt ‘like’của bạn

Từ sách - Phim - Quang Thanh - 04/04/2025 09:00
Thứ họ muốn là tiền, sự chú ý và những lượt “like” của bạn – và họ sẵn sàng chơi bẩn để có được chúng.

Sống an vui - Khi bình an trở thành món quà quý giá

Từ sách - Phim - Quìn - 04/04/2025 08:00
Trong nhịp sống hiện đại đầy hối hả, chúng ta không ngừng tìm kiếm hạnh phúc nhưng lại quên mất rằng, bình an mới là nền tảng của hạnh phúc thực sự.

Xem phim "Sex Education", tôi ngậm ngùi rơi nước mắt rồi chạy sang ôm lấy mẹ

Điện ảnh - Mỹ Hạnh - 03/04/2025 12:00
Nhờ bộ phim 'Sex Education" mà tôi đã nhận ra lỗi sai của mình.

Designer kể chuyện nghề thời công nghệ: Không làm đồng nghiệp với AI thì ... thất nghiệp!

Kỹ năng - Kim - 03/04/2025 11:00
AI trong ngành thiết kế: Cộng sự sáng tạo hay kẻ thách thức “cơm áo gạo tiền”?

Giải mã “Peter Pan” không chịu lớn, sợ chịu trách nhiệm, còn gì nữa?

Phong cách sống - Mini - 03/04/2025 10:00
Peter Pan Syndrome là hội chứng trong tâm lý học dùng để chỉ những người trưởng thành không muốn "lớn", sợ chịu trách nhiệm.

Đừng sợ lỡ cuộc chơi – ‘ViruSs drama tình ái’ và nỗi sợ bị bỏ lỡ

Từ sách - Phim - Quang Thanh - 03/04/2025 09:00
Phát sinh nhu cầu được biết, hiệu ứng sợ bị bỏ lỡ, sợ bị mất thông tin, thích cập nhật những gì "hot" của giới trẻ, khiến không ít bạn trẻ bị dắt mũi bởi các drama tiêu cực về người nổi tiếng lan truyền trên mạng trong những ngày gần đây.

Con đường chính trực - Chúng ta không phải là những bức tượng vô tri

Từ sách - Phim - Quìn - 03/04/2025 08:00
Có bao giờ bạn cảm thấy cuộc đời mình như một vở kịch đã được viết sẵn? Một kịch bản quen thuộc mà ai cũng phải diễn: sinh ra, lớn lên, đi học, đi làm, kết hôn, sinh con, già đi và kết thúc...

Nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn: Thổi hồn vào nhạc Trịnh bằng câu chuyện của đời mình

Giải trí - Tiểu Vũ - 02/04/2025 14:00
Nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn không chỉ thổi hồn vào những bản nhạc của Trịnh mà qua những giai điệu ấy anh đã kể câu chuyện của đời mình khi có một tình yêu thủy chung và một tình bạn rất đẹp.

Xem Địa đạo: 'Tôi phát khóc khi nghĩ đến những người du kích, tuổi trẻ thời ấy khủng khiếp'

Điện ảnh - Lê Giang - TT - 02/04/2025 13:04
Các bạn trẻ ơi, các bạn có thể nghĩ phim này khó coi. Không phải đâu. Phim này rất hấp dẫn vì chân thật chưa từng thấy! Nghệ sĩ Cao Minh nói trong buổi ra mắt phim Địa đạo.

Trịnh Công Sơn và Khánh Ly tình tri kỷ

Giải trí - Long Phạm - 02/04/2025 13:00
Dù không phải tình nhân nhưng giữa Trịnh Công Sơn và Khánh Ly lại tồn tại một tình tri kỷ mà không bóng hồng nào có được khi bước qua đời ông.

Nghe nhạc Trịnh: ‘Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ’

Giải trí - Tiểu Vũ - 02/04/2025 12:00
"Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ”, có lẽ là một trong những câu hát sâu sắc và đặc biệt nhất trong ca từ của Trịnh Công Sơn.

OpenAI, Google, Anthropic với các động thái AI mới gây bất ngờ

Kỹ năng - Sơn Vân - 02/04/2025 11:00
Tuần qua là một tuần sôi động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) khi các công ty hàng đầu giới thiệu hàng loạt công cụ, mô hình và nghiên cứu mới.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 6, 04/04/2025