Trong bối cảnh Nghị định 100 và các quy định xử phạt vi phạm nồng độ cồn được thực thi nghiêm ngặt, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán khi nhu cầu di chuyển tăng cao, câu hỏi “không uống rượu bia có bị đo ra cồn không?” đang khiến nhiều người lo lắng. Theo các chuyên gia, câu trả lời là có, và nguyên nhân đôi khi đến từ chính những thực phẩm quen thuộc hàng ngày.
Rượu, hay ethanol, là thành phần chính trong các loại đồ uống có cồn. Khi uống rượu bia, ethanol được hấp thu qua dạ dày và ruột non vào máu, sau đó được gan chuyển hóa. Càng uống nhiều, nồng độ cồn trong máu càng cao và gan càng phải hoạt động vất vả hơn.
Theo lý thuyết y khoa, sau khi uống rượu bia, nồng độ cồn có thể còn tồn tại trong máu và hơi thở từ 12–24 giờ, tùy vào cơ địa, chức năng gan, lượng thức ăn đi kèm và tốc độ chuyển hóa của từng người. Đây cũng là lý do pháp luật quy định rõ: điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn đều bị xử phạt, không phân biệt nguồn cồn đến từ đâu.
Tuy nhiên, trên thực tế, ethanol không chỉ sinh ra từ rượu bia. Một lượng cồn nhỏ có thể xuất hiện tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm, đặc biệt là trái cây và các sản phẩm có đường.
Theo lương y Nguyễn Biên Thùy, nhiều loại trái cây phổ biến như vải, nho, sầu riêng, xoài, dứa, mít… chứa hàm lượng đường cao. Khi chín kỹ, dập nát hoặc để lâu ở nhiệt độ thường, lượng đường này rất dễ bị vi sinh vật chuyển hóa thành ethanol thông qua quá trình lên men tự nhiên.
“Khi nhai và nuốt những loại quả này, một lượng cồn nhỏ có thể tồn tại tạm thời trong khoang miệng. Máy đo nồng độ cồn hiện nay rất nhạy, nên có thể ghi nhận cồn trong hơi thở dù người đó không uống rượu bia”, lương y Thùy cho biết.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm (ĐH Bách khoa Hà Nội), cũng khẳng định: cồn sinh ra từ trái cây lên men và cồn trong rượu bia về bản chất là cùng một loại ethanol, chỉ khác nhau về hàm lượng. Dù ít hay nhiều, máy đo vẫn có thể phát hiện.
Theo dữ liệu của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, ethanol có thể xuất hiện như một thành phần tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm không được dán nhãn “có cồn”. Các xét nghiệm cho thấy nước ép cam, táo, nho đều chứa ethanol với hàm lượng đáng kể, có mẫu lên tới 0,77 g/L.
Cụ thể, nước nho thường có hàm lượng ethanol cao nhất, dao động từ 0,29–0,86 g/L. Nước táo dao động rộng hơn, từ 0,06–0,66 g/L, trong khi nước cam thường ở mức 0,16–0,73 g/L. Các nhãn hiệu nước ép phổ biến trên thị trường đều được phát hiện có chứa ethanol ở mức độ khác nhau.
Ngay cả trái cây tươi cũng không hoàn toàn “vô can”. Chuối chín có thể chứa khoảng 0,02 g ethanol/100 g, chuối chín kỹ tăng lên 0,04 g/100 g, lê chín cũng ở mức tương tự. Ngoài ra, các sản phẩm bánh mì đóng gói – đặc biệt là bánh mì cuộn sữa hoặc bánh mì kẹp thịt – có thể chứa trên 1,2 g ethanol/100 g do quá trình lên men của men bánh.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: máy đo nồng độ cồn không phân biệt nguồn gốc ethanol. Máy chỉ ghi nhận có hay không cồn trong hơi thở tại thời điểm đo. Nếu vừa ăn trái cây chín, uống nước ép để lâu, cồn có thể còn tồn tại trong khoang miệng, dẫn tới kết quả dương tính tạm thời.
Tuy nhiên, khác với rượu bia, lượng cồn này không đi sâu vào máu hoặc tồn tại rất ngắn, thường biến mất sau vài chục phút nếu súc miệng và uống nước.
Các chuyên gia khuyến cáo, trước khi tham gia giao thông, người dân nên hạn chế ăn nhiều trái cây chín kỹ, trái cây có mùi lên men hoặc uống nước ép để lâu ngoài nhiệt độ phòng. Nếu đã sử dụng, hãy súc miệng kỹ và uống nước lọc để cồn bay bớt, đồng thời chờ ít nhất 15–30 phút trước khi lái xe.
Trong trường hợp bị kiểm tra nồng độ cồn dù khẳng định không uống rượu bia, người tham gia giao thông có quyền giải thích rõ nguyên nhân và đề nghị xét nghiệm máu để có kết quả chính xác. Đây là căn cứ khoa học giúp phân biệt cồn từ thực phẩm và cồn do uống rượu bia.
Các chuyên gia nhấn mạnh: ăn hoa quả không phải hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, hiểu rõ cơ chế lên men tự nhiên và chủ động phòng tránh sẽ giúp người dân không rơi vào tình huống “oan ức” trong những ngày Tết vốn đã rất bận rộn.
