Đan Mạch, một trong những quốc gia tiên phong về giáo dục và phúc lợi xã hội, đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng văn hóa thầm lặng nhưng nghiêm trọng: sự suy giảm khả năng đọc ở giới trẻ.
Tờ New York Times (NYT) cho biết một cuộc khảo sát năm 2021 cho thấy gần một phần tư (24%) học sinh 15 tuổi tại Đan Mạch thiếu khả năng đọc hiểu văn bản cơ bản, hay nói đúng hơn là không thể diễn giải, phân tích ẩn ý của câu văn đơn giản.
Tình trạng đáng báo động này đã thúc đẩy chính phủ Đan Mạch đưa ra một động thái mạnh mẽ: miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) 25% đối với sách. Đây là mức thuế vốn được xem là cao nhất châu Âu, và động thái này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho văn hóa đọc vốn đang lép vế trước màn hình điện thoại và dịch vụ streaming.
Chính sách đọc & giáo dục
Đan Mạch miễn VAT sách để đối phó “khủng hoảng đọc” ở giới trẻ
Mục tiêu: làm sách rẻ hơn, tăng tiếp cận & xây dựng thói quen đọc bền vững trong kỷ nguyên mạng xã hội.
Thực trạng & nguyên nhân
≈ 25% học sinh 15 tuổi không đọc hiểu văn bản cơ bản.
Thói quen lướt nội dung ngắn (TikTok, livestream) làm giảm khả năng tập trung.
Áp lực kinh tế & cạnh tranh từ dịch vụ streaming.
⬇ Năng lực đọc phản biện⬇ Thời gian đọc vì sở thích
Chính sách then chốt
VAT: 25% → 0%Miễn toàn bộ thuế sách
−16%…−20%Kỳ vọng giảm giá bán
330 triệu DKK/nămChi phí ngân sách ước tính
Na Uy: 0% · Thụy Điển: 6% · Phần Lan: 14%
Biện pháp bổ trợ
Hạn chế điện thoại trong trường học.
Đưa sách giáo khoa in trở lại lớp học.
️ Đầu tư thư viện, câu lạc bộ đọc.
Tác động kỳ vọng
Tăng tiếp cận & doanh số sách.
Ưu tiên sách thiếu nhi & giáo khoa.
⚖️ Cạnh tranh công bằng hơn với streaming.
⚠️ Rủi ro & điều kiện
❓ Giá có giảm thật sự cho người mua?
Thuế chỉ là một mảnh ghép, cần thay đổi thói quen.
Đánh giá sau 4 năm, điều chỉnh nếu cần.
Kết luận
Miễn VAT là tín hiệu chính sách mạnh, khẳng định sách là nhu yếu phẩm tri thức. Nhưng để chữa được “khủng hoảng đọc”, cần hệ sinh thái đọc: gia đình, nhà trường, thư viện và cộng đồng cùng tham gia.
"Chúng tôi muốn mọi người đọc nhiều hơn. Việc giảm giá sách chắc chắn sẽ tác động tích cực đến tình trạng này", Bộ trưởng văn hóa Đan Mạch Jakob Engel-Schmidt chia sẻ.
Một căn bệnh lan rộng
Các khảo sát gần đây cho thấy khủng hoảng đọc không chỉ là vấn đề riêng của Đan Mạch. Tại Mỹ, tỷ lệ người đọc sách vì sở thích cũng đang giảm mạnh. Các nhà nghiên cứu chỉ ra ba nguyên nhân chính: sự trỗi dậy của mạng xã hội, điện thoại thông minh, và áp lực kinh tế khiến thời gian và động lực dành cho đọc sách bị thu hẹp.
Tại Đan Mạch, vấn đề trở nên cấp bách khi báo cáo 2021 cho thấy gần 25% học sinh lớp 4 là "độc giả yếu", gặp khó khăn trong việc đọc hiểu, đọc giữa các dòng hoặc đọc phản biện. Với học sinh 15 tuổi, con số này tiếp tục ở mức báo động: một phần tư không thể hiểu văn bản cơ bản.
Thế nhưng không nhiều người để ý rằng sách ở Đan Mạch bị áp mức VAT tới 25% – ngang với đồ điện tử, ô tô hay hàng xa xỉ. Trong khi đó Na Uy đã miễn VAT hoàn toàn cho sách còn Thụy Điển áp 6%, Phần Lan áp 14% cho mặt hàng tri thức này.
Khoản thuế này không chỉ đẩy giá sách lên cao mà còn khiến sách mất lợi thế cạnh tranh trước các dịch vụ giải trí giá rẻ hơn, chẳng hạn như Netflix hay Spotify.
Bộ trưởng Văn hóa Jakob Engel-Schmidt thừa nhận: "Một cuốn sách đôi khi còn đắt hơn cả phí thuê bao một tháng dịch vụ streaming".
Chính phủ kỳ vọng việc miễn VAT – với chi phí ngân sách khoảng 330 triệu Krone/năm (51 triệu USD)– sẽ giúp giá sách giảm 16–20%. Các nhà xuất bản đã cam kết hạ giá, và thị trường hy vọng sự chênh lệch giá sẽ đủ lớn để thu hút thêm độc giả, đặc biệt là giới trẻ.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn là: Giảm giá có thực sự khiến người trẻ đọc nhiều hơn? Kinh nghiệm từ Thụy Điển cho thấy việc hạ thuế từng giúp doanh số sách tăng, nhưng phần lớn từ những người vốn đã đọc, chứ không phải độc giả mới. Nếu thói quen đọc không được hình thành từ sớm, giảm giá chỉ là giải pháp ngắn hạn.
Giáo sư Mads Rosendahl Thomsen, một trong những người đề xuất sáng kiến này, thừa nhận rằng đây chỉ là một trong nhiều bước cần thiết. Ông nhấn mạnh, ngoài vấn đề giá cả, nguyên nhân chính của "khủng hoảng đọc" nằm ở sự thay đổi trong thói quen và cách sống của giới trẻ.
Trong một thế giới ngập tràn nội dung ngắn, nhanh và dễ tiêu thụ trên các nền tảng như TikTok, Instagram, sự kiên nhẫn và khả năng tập trung để đọc một cuốn sách dày trở thành một thử thách lớn. Học sinh ngày nay đã quen với việc lướt qua thông tin thay vì đi sâu vào nó.
Tỷ lệ học sinh không đọc hiểu tăng cao là hệ quả trực tiếp của việc thiếu sự rèn luyện tư duy phản biện và khả năng phân tích văn bản phức tạp, những kỹ năng mà việc đọc sách mang lại.
Bộ trưởng Engel-Schmidt cho biết: "Món quà của việc đọc sách và khả năng tập trung vào một cuốn sách là điều chúng ta nên trao tặng cho thế hệ trẻ".
Cũng theo Bộ trưởng Engel-Schmidt, việc khuyến khích mọi người đọc sách sẽ thúc đẩy khả năng đọc viết cũng như sự phát triển của văn hóa Đan Mạch. Ông Engel-Schmidt chỉ ra những lo ngại về việc lạm dụng mạng xã hội và cho biết trong một số trường hợp, một cuốn sách có thể tốn kém hơn cả phí hàng tháng cho dịch vụ phát trực tuyến.
"Sách trực tuyến và sách giấy đang thua kém các dịch vụ phát trực tuyến", Bộ trưởng Engel-Schmidt nói. "Và chúng tôi muốn tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn về mặt này."
Không chỉ là giá cả
Dù vẫn chưa rõ liệu việc miễn thuế có thực sự thu hút được độc giả mới hay không, các nhà xuất bản, tác giả và hiệu sách Đan Mạch hoan nghênh sáng kiến mới này và cho biết nó sẽ khuyến khích đầu tư nhiều hơn vào văn học mới.
"Thật khó để ước tính tác động chính xác của việc này", giáo sư Thomsen thừa nhận.
Ngay chính các chuyên gia Đan Mạch cũng thừa nhận, miễn VAT chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn.
Song song với chính sách thuế, nước này đã và đang áp dụng các biện pháp mạnh mẽ khác như cấm điện thoại trong trường học với học sinh 7–16 tuổi để giảm xao nhãng, khôi phục sách giáo khoa in trong lớp học, giảm thời gian trước màn hình, khuyến khích cộng đồng đọc sách qua thư viện, câu lạc bộ đọc, và đầu tư vào không gian đọc.
Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ trong một thế giới bị chi phối bởi thông tin ngắn, hình ảnh nhanh, khả năng tập trung vào một cuốn sách dày hàng trăm trang đang dần trở thành "xa xỉ phẩm" của thời gian. Nếu không có chiến lược giáo dục dài hạn, việc miễn thuế sách có thể chỉ là cú hích nhất thời, khó xoay chuyển một xu hướng đã ăn sâu.
Động thái của chính phủ Đan Mạch không chỉ là một giải pháp kinh tế mà còn là một tuyên bố chính trị mạnh mẽ. Nó cho thấy sự công nhận tầm quan trọng của văn hóa đọc và vai trò của sách trong việc hình thành một xã hội có tư duy phản biện. Bằng cách miễn thuế VAT, chính phủ đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: sách không phải là một mặt hàng xa xỉ, mà là một công cụ thiết yếu cho sự phát triển của con người.
Tuy nhiên, nếu không đi kèm với các biện pháp bổ sung, hiệu quả của chính sách này có thể không đạt được như kỳ vọng. Nhiều chuyên gia đề xuất rằng chính phủ cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào các chương trình giáo dục về đọc sách, tăng cường hoạt động của thư viện công cộng và khuyến khích các cộng đồng đọc sách. Cấm điện thoại di động trong trường học cũng là một biện pháp đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc cải thiện khả năng tập trung.
Miễn thuế VAT có thể là một khởi đầu tốt, nhưng nó không phải là "viên đạn bạc" có thể chữa lành "khủng hoảng đọc" một sớm một chiều. Tương lai văn hóa đọc của Đan Mạch sẽ phụ thuộc vào việc liệu xã hội có thể cùng nhau tạo ra một môi trường, nơi việc đọc sách trở thành một phần tự nhiên và không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi người hay không.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Hạt giống tâm hồn.
Nhiều người sống một cuộc đời khó khăn, thường xuyên chịu mất mát, không phải vì họ thiếu lòng tốt hay nỗ lực, mà vì họ quá thẳng thắn và ngây thơ. Họ đối xử với người khác một cách vô điều kiện và thường xuyên nhượng bộ trong mọi tình huống, luôn tin rằng sự chân thành sẽ được đáp lại và sự khoan dung sẽ được đền đáp bằng lòng tốt.
"Tạo khoảng cách với bản thân" (self-distancing) giải thích vì sao lời khuyên bạn có thể dành cho một người bạn chỉ trong năm phút lại là điều bạn không thể tự nói với chính mình suốt cả một tháng.
Ngày 28/1/1986, tàu con thoi Challenger phát nổ 73 giây sau khi phóng, giết chết toàn bộ 7 thành viên phi hành đoàn trước hàng triệu người xem trực tiếp qua truyền hình.
Đây là một sự thật khá huyền bí: Trong một mối quan hệ, người hào phóng, vị tha và không tính toán thường sẽ có cuộc sống tốt hơn sau khi chia tay hoặc ly hôn, và người bạn đời mới của họ thường sẽ xuất sắc hơn.
Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định không gì có thể ngăn chúng ta vươn tới hòa bình, thịnh vượng, dân tộc ta trường tồn, phát triển
Các báo cáo về hoang tưởng, tâm thần AI và sự gắn bó không lành mạnh đang tăng nhanh. Điều đáng sợ là tình trạng này không chỉ xảy ra ở những người vốn đã có vấn đề tâm thần.
Trong nhịp sống hiện đại, hội chứng cuồng công việc (workaholism) hay kiệt sức (burnout) đang dần trở thành “căn bệnh thời đại”. Con người bận rộn theo đuổi thành công, không ngừng tối ưu hiệu suất và lấp kín từng khoảng thời gian trong ngày, nhưng lại hiếm khi cảm thấy viên mãn, hạnh phúc trong việc mình làm.
Tháng trước khi tôi đọc bài giảng ở Nam Kinh, Trung Quốc, tôi có cơ hội nói chuyện với sinh viên đại học và họ hỏi tôi nhiều câu hỏi. Một sinh viên ghi lại nó và công bố nó trong báo trường như sau:
Trong các mối quan hệ giữa người với người, khi đối mặt với mưu mô và những lời vu khống vô căn cứ, phản ứng đầu tiên của hầu hết mọi người là tranh cãi, phản bác và đối đầu trực diện.
Khi giá một bữa ăn tăng nhanh hơn thu nhập, thứ bị cắt không phải là món ăn mà là chính cuộc hẹn. Từ Seoul đến New York và Tokyo, "friendflation" đang cho thấy lạm phát không chỉ làm nhẹ giỏ hàng đi chợ mà còn làm nguội đi các mối quan hệ, và với nền kinh tế, đó là cú đòn giáng thẳng vào sức cầu nội địa.
Trong nhịp sống hiện đại, hội chứng cuồng công việc (workaholism) hay kiệt sức (burnout) đang dần trở thành “căn bệnh thời đại”. Con người bận rộn theo đuổi thành công, không ngừng tối ưu hiệu suất và lấp kín từng khoảng thời gian trong ngày, nhưng lại hiếm khi cảm thấy viên mãn, hạnh phúc trong việc mình làm.
Trong bài diễn văn hàng năm với quốc hội Mĩ để báo cáo về hoàn cảnh quốc qua và nêu đại cương kế hoạch mà chính phủ Mĩ muốn theo đuổi trong tương lai, tổng thống Barack Obama đã làm nổi bật tiềm năng cho tạo việc làm trong các lĩnh vực công nghệ sinh học và công nghệ thông tin.
"Quân tử trả thù mười năm chưa muộn", câu nói cửa miệng quen thuộc hóa ra không chỉ đơn thuần là một triết lý sống. Dưới lăng kính của thần kinh học hiện đại, nó là mô tả chính xác về một chu kỳ gây nghiện đáng sợ.
Trong "Thế giới trong giọt nước", Regina Linke không đặt các nhân vật trước lựa chọn giữa thiện và ác. Họ đều muốn giúp một con chim sẻ bị thương, nhưng lại không thống nhất về cách giúp. Cũng từ những bất đồng ấy, câu chuyện không còn chỉ nói về lòng tốt.
Chúng vô cùng khó tìm. Người ta nói rằng chỉ những người có khả năng quan sát cực kỳ tinh tường mới có thể tìm thấy chúng. Liệu bạn có phải là một trong số họ?
Ai cũng có lúc cần vay tiền để giải quyết một việc cấp bách. Nhưng điều khiến một người được tin tưởng không nằm ở số tiền họ vay, mà ở cách họ mở lời, giữ cam kết và ứng xử với khoản tiền mình đang mượn. Đó cũng là một biểu hiện của EQ tài chính.
Sau khi Tây Ban Nha bước lên ngôi vô địch, cầu thủ 24 tuổi của La Roja đã nhìn lên khán đài rồi tiến thẳng về phía mẹ mình - bà Maria, ôm bà thật chặt rồi tháo chiếc huy chương vô địch vừa nhận được để đeo lên cổ người phụ nữ đã đứng khóc suốt trận đấu.
Có những cuốn sách đổi đời người ta không phải bằng một chân lý lớn, mà bằng một tai nạn nhỏ. Với Max Landsberg, đó là một mảnh gỗ nhỏ mắc trong cổ họng vào một tối thứ Sáu — và ba mươi năm để hiểu vì sao mình lại ngồi ăn pizza kiểu ấy.
Một người phát triển phần mềm tới gặp tôi: “Tôi được đề bạt làm quản lí một dự án nhỏ. Ông chủ của tôi bảo tôi hội tụ vào viết mã chứ KHÔNG lập kế hoạch bởi vì lập kế hoạch là phí thời gian. Viết mã sẽ cho tổ nhiều thời gian hơn để hoàn thành dự án. Câu hỏi của tôi là làm sao lập kế hoạch cho dự án mà không phí thời gian và vẫn đạt tới thành công?”
Giáo sư Larry Berman là tác giả "Perfect Spy", cuốn sách được độc giả Việt Nam biết đến với tên gọi "X6 - Điệp viên hoàn hảo" viết về Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn.
