Duyên nợ trăm năm giữa cải lương và báo chí

21/01/2019 12:28
Duyên nợ trăm năm giữa cải lương và báo chí

Nói tới cải lương thì phải nhắc tới báo chí, hoặc ngược lại. Đây là cái duyên nợ giữa hai ngành có từ trăm năm trước.

Nếu tính cải lương là “một tuồng diễn trên sân khấu, có ca, có diễn; sân khấu thì giống hát bội, ca và diễn thì như đờn ca tài tử, ăn mặc thì đương thời, tuồng tích thì lấy tích Việt” và đặc biệt là “không dùng bộ gõ như hát bội” thì Vì nghĩa quên nhà là tuồng cải lương đầu tiên.

Tuồng do hai ông Hồ Văn Trung và Lê Quang Liêm biên kịch, nhóm Cải lương kịch xã của Hội Khuyến học Long Xuyên tổ chức diễn vào năm 1916.

Ban nhạc tài tử ở Hội chợ đấu xảo Marseille, Pháp, năm 1906, bức ảnh do E. Lacour chụp

Ông Hồ Văn Trung khi ấy đã viết báo lai rai và năm 1918, thì ông là chủ nhiệm tờ Đại Việt tập chí với bút danh là Hồ Biểu Chánh. Tháng 7.1917, tuồng này được đưa lên Sài Gòn diễn, báo chí chú ý, tạo được tiếng vang.

Năm 1917, nhà báo Lương Khắc Ninh, chủ bút đầu tiên của báo Nông cổ mín đàm, đã đăng đàn diễn thuyết tại Hội Khuyến học Sài Gòn về cải lương, hát bội. Ở đây hai chữ “cải lương” có nghĩa là “thay đổi chút chút, thay đổi một phần” chớ không bao hàm nghĩa nghệ thuật cải lương như hiện nay.

Tại buổi diễn thuyết này, ông Ninh đề nghị hát bội nên bỏ tuồng tích của Tàu, không vẽ mặt rằn ri, không áo quần sặc sỡ, những đặc trưng của hát bội. Còn đào kép thì mời thầy thông, thầy ký, những người trí thức trong xã hội tham gia chớ không phải là những người diễn viên chuyên nghiệp sống bằng nghề biểu diễn. Ý kiến của ông có người ủng hộ, có người phản đối.

Song năm sau, 1918, ý kiến của ông Ninh đã được Hội Báo chương Nam kỳ, tổ chức như Hội Nhà báo hiện nay, biến thành hiện thực.

Lấy cảm hứng từ vở cải lương năm 1918, tiểu thuyết “Gia Long tẩu quốc” của Tân Dân Tử ra đời năm 1930. Sau đó một biên kịch lại dựa vào tiểu thuyết này để chuyển soạn một vở cải lương khác

Tuồng tương tự diễn ra tại Nhà hát Tây Sài Gòn năm 1918 là tuồng Gia Long tẩu quốc, hợp soạn của hai nhà báo Đặng Thúc Liêng và Nguyễn Viên Kiều. Tuồng này, không chỉ do nhà báo viết, mà còn do chính nhà báo diễn.

Tuồng Gia Long tẩu quốc được Hội Báo chương Nam kỳ, đứng đầu là nhà báo Nguyễn Văn Của, chủ nhiệm tờ Nam Trung nhựt báo, tổ chức rầm rộ từ Sài Gòn xuống lục tỉnh suốt ba tháng liền, với các diễn viên không chuyên như Nguyễn Chánh Sắt, chủ bút tờ Nông cổ mín đàm; Nguyễn Kim Đính, tổng lý tờ Công luận báo; Nguyễn Viên Kiều, Giáo Sỏi, cộng tác viên các tờ báo ở Sài Gòn; Nguyễn Văn Của, chủ tịch Hội Báo chương Nam kỳ; Nguyễn Phú Khai, tổng lý báo Tribune Indigène, Đặng thúc Liêng, chủ bút Đại Việt tập chí; Hồ Văn Trung, chủ nhiệm Đại Việt tập chí; Trần Ngọc Lê, thư ký báo Opinion (bản tiếng Pháp của Công luận báo), Lê Sum, chủ bút Công luận báo; Trần Văn Chim, chủ bút báo Nữ giới chung…

Đây là tuồng và là cuộc biểu diễn hoành tráng nhất của cải lương và nhà báo vào đầu thế kỷ 20, mà đến nay chưa có lần nào được như vậy nữa.

Nghệ sĩ Năm Phỉ quỳ bên trái, tuồng “Xử án Bàng Quý Phi”, lưu diễn tại Hội chợ Paris năm 1931. Báo “L’Éveil Économique de l’Indochine” cho biết một số người Pháp xem cải lương là “một cuộc cách mạng của sân khấu cổ điển” và cô Năm Phỉ như là diễn viên Pháp nổi tiếng Sarah Bernhardt của Đông Dương. Ảnh do nhạc sĩ Nguyễn Lê Tuyên chú giải, theo sự cho phép của Clemens Radauer ngày 11.6.2018

Rồi đến giữa thế kỷ 20, nhà báo Thanh Tâm (tức Trần Tấn Quốc) khi nắm tờ Tiếng dội đã mở trang kịch trường chuyên viết về cải lương. Đây cũng là trang báo đầu tiên viết về cải lương, mở đầu cho các trang báo văn nghệ viết về cải lương, thoại kịch, phim… của các tờ báo sau này.

Từ trang báo này, nghệ thuật cải lương vốn đang phát triển mạnh mẽ, lại càng thêm mạnh và đi xa, đi sâu vào lòng quần chúng hơn nữa. Nhiều người mua báo chỉ để đọc những bài viết về tuồng tích cải lương, về nghệ sĩ thần tượng của mình.

Và cũng ông Trần Tấn Quốc đã đề xướng và thành lập giải Thanh Tâm (lấy bút danh của ông đặt tên giải) trao cho các tài năng trẻ của sân khấu cải lương. Giải thưởng chủ yếu là do các nhà báo và các nhân sĩ bình chọn. Đây là giải thưởng đầu tiên của cải lương do nhà báo đề xuất và tặng thưởng. Giải Trần Hữu Trang hiện nay có thể coi là tiếp tục con đường của giải Thanh Tâm.

Nghệ sĩ Thanh Nga nhận giải Thanh Tâm triển vọng vào năm 1958. Chính giải này trở thành bệ phóng để Thanh Nga trở thành “nữ hoàng sân khấu”

Trong vòng 10 năm từ 1958-1967, giải Thanh Tâm phát hiện được vài chục diễn viên trẻ và những diễn viên ấy sau đó đã trở thành những ngôi sao lớn trên vòm trời nghệ thuật cải lương, cho tới nay vẫn chưa có người thay thế. Các tên tuổi như Thanh Nga, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Tấn Tài, Diệp Lang, Thành Được, Thanh Sang, Hữu Phước, Phượng Liên… cho đến nay vẫn còn sống trong lòng người yêu cải lương.

Đầu tháng 11.2018, tại Hội Sân khấu TP.HCM, CLB các nhà báo viết sân khấu đã thành lập. Tại buổi ra mắt tôi có lấy làm tiếc về sự vắng mặt của đại diện Hội Nhà báo TP.HCM. Song trong một chừng mực nhất định, sự ra đời của CLB này là một khẳng định lần nữa sự gắn bó giữa cải lương và báo chí, một mối duyên nợ có từ trăm năm qua vẫn đang được tiếp tục.

Trong bối cảnh hiện nay, cải lương đang cần được gầy dựng lại bằng cái cốt đã có. Song một trong những điều cần thiết là không thể thiếu vắng sự tham gia của báo chí, nhất là những nhà báo hết lòng vì cải lương. Tin rằng, đây sẽ là một điều kiện để cải lương có thể sống lại trong tương lai.

Theo Trần Nhật Vy/ Nét Quảng


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Đặc sắc tour du lịch lễ 30-4, 1-5

Trong kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5 này, TPHCM sẽ có thêm nhiều tour tuyến hấp dẫn phục vụ du khách trong nước và quốc tế đến vui chơi, nghỉ dưỡng, bao gồm cả tour ngày và tour đêm.
2

Nghe nhạc Trịnh: ‘Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ’

"Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ”, có lẽ là một trong những câu hát sâu sắc và đặc biệt nhất trong ca từ của Trịnh Công Sơn.
3

Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ qua đời

Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ, một trong những cây đại thụ của nền âm nhạc Việt Nam đã tạ thế vào ngày 29.3. Ông đã để lại một di sản âm nhạc vô giá gắn liền với lịch sử văn hóa đất nước.
4

Nghe nhạc Trịnh: Vẫn thấy bên đời còn có em

"Vẫn có em bên đời” không chỉ là một bản tình ca, mà còn là một lời tự sự đầy hoài niệm của Trịnh Công Sơn, người nhạc sĩ tài hoa của nền tân nhạc Việt Nam. Giai điệu nhẹ nhàng, ca từ sâu lắng đưa người nghe vào những xúc cảm tinh tế về tình yêu, sự chia xa và những dư âm còn vương trong ký ức.
5

Nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn: Thổi hồn vào nhạc Trịnh bằng câu chuyện của đời mình

Nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn không chỉ thổi hồn vào những bản nhạc của Trịnh mà qua những giai điệu ấy anh đã kể câu chuyện của đời mình khi có một tình yêu thủy chung và một tình bạn rất đẹp.

Đưa hình ảnh Quảng Bình đến với kinh đô điện ảnh Hollywood

Sở du lịch tỉnh Quảng Bình cho biết, vào ngày 23.1 tới, tỉnh và các đối tác sẽ có cuộc xúc tiến hình ảnh địa phương tại kinh đô điện ảnh thế giới Hollywood. Đây là lần đầu tiên, một địa phương quảng bá hình ảnh ở nơi sản xuất ra những bộ phim bom tấn của thế giới.

Mâu Thủy đem áo ấm tới những hoàn cảnh khó khăn ngày cận Tết

Trong những ngày cuối năm, Mâu Thủy tất bật cùng bạn bè tự tay chuẩn bị những phần quà dành cho người có hoàn cảnh khó khăn. Khác hẳn hình ảnh sang chảnh thường ngày, Mâu Thuỷ mướt mồ hôi chuẩn bị quà từ thiện

Độc đáo thanh âm đàn quay thời trung cổ lần đầu biểu diễn ở Việt Nam

Tối 17.1, lần đầu tiên đông đảo sinh viên tại Huế đã có cơ hội thưởng thức những thanh âm vi diệu của cây đàn quay điện tử vô cùng độc đáo do nghệ sĩ người Pháp, anh Guilhem Desq biểu diễn.

Đạo thơ để sáng tác bài 'Người lạ ơi', nhạc sĩ trẻ Châu Đăng Khoa bị kiện

Ngày 19.1. 2019 NXB Người trẻ Việt tuyên bố sẽ kiện nhạc sĩ trẻ Châu Đăng Khoa vì hành vi đạo thơ do sau khi đơn vị này gửi văn bản đi nhưng không được nhạc sĩ này phản hồi.

Người đẹp Đàm Thu Trang và Cường Đô La làm lễ ăn hỏi

Hình ảnh đám hỏi của Cường Đô La và Đàm Thu Trang được chia sẻ công khai trên trang cá nhận khẳng định cặp đôi này "về chung một nhà".

Hậu trường tập luyện Táo Quân 2019 đầy sôi nổi của dàn nghệ sĩ miền Bắc

Dù các buổi tập Táo Quân 2019 đều diễn ra vào lúc tối muộn nhưng các nghệ sĩ vẫn tràn đầy năng lượng và không hề tỏ ra mệt mỏi.

Angelina Jolie xuống phố cùng con trai người Việt Pax Thiên giữa tin Brad Pitt hẹn hò với Charlize Theron

Giữa tin đồn chồng cũ là Brad Pitt đang hẹn hò cùng ngừoi đẹp Nam Phi, Angelina Jolie vẫn không phản ứng gì.Cuộc sống của cô và các con nhỏ vẫn trôi qua như bình thường

Brad Pitt hẹn hò cùng Charlize Theron sau khi ly dị Angelina Jolie

Brad Pitt được cho là đang hẹn hò với một ngôi sai hạng A Hollywood khác trong hơn hai năm sau khi anh chia tay người vợ từng giành giải Oscar Angelina Jolie.

Bệnh nhân ghép thận 'mong được thắp nhang tri ân người hiến'

Truyền cảm hứng - Lê Phương - 05/04/2025 13:37
Ly, 36 tuổi, khỏe mạnh sau hơn một tháng ghép thận, mong được thắp nén nhang tri ân người đã hiến tạng, "hồi sinh" cuộc đời chị.

Chiến tranh máy tính

Blog GS John VU - GS John Vu - 05/04/2025 13:00
Theo một số nghiên cứu, chiến tranh tiếp đây trong thế kỉ 21 có thể không phải là làm chiến tranh theo qui mô đầy đủ với bom nguyên tử mà là “Chiến tranh máy tính” nơi các nước tấn công lẫn nhau bằng “vi rút và sâu máy tính” hay “Tấn công xi be.”

Tính năng ẩn ứng dụng khỏi màn hình chính iPhone

Kỹ năng - Cẩm Bình - 05/04/2025 12:00
Trang CNET cho biết hệ điều hành iOS 18 của Apple có hai tính năng mới giúp tăng bảo mật ứng dụng trên iPhone.

Video robot Trung Quốc nhào lộn như người thật sau khi nâng cấp AI

Thư giãn - Hoàng Vũ - 05/04/2025 11:00
G1 - mẫu robot hình người đến từ công ty Unitree (Trung Quốc) - đã thực hiện thành công cú lộn ngang đầy ấn tượng, đánh dấu bước tiến quan trọng trong khả năng vận động linh hoạt và kiểm soát cân bằng của các hệ thống máy học.

Manus mạnh hơn cả DeepSeek: Liệu người làm công ăn lương có hoàn toàn sụp đỗ?

Suy ngẫm - Diệu Đan - 05/04/2025 10:00
Với một cỗ máy làm việc 24/7 không than phiền, người lao động như chúng ta phải làm sao…

Đoạn video đau lòng trong 'Khi cuộc đời cho bạn quả quýt' chạm đến nỗi sợ của tất cả người mẹ

Điện ảnh - SA - 05/04/2025 09:00
Thời gian trôi đi nhưng câu chuyện vẫn ám ảnh người trong cuộc đến hết đời.

Từ bỏ - Làm cách nào để thoát ra khi bộ não khiến bạn mắc kẹt trong những quyết định sai lầm?

Từ sách - Phim - Quìn - 05/04/2025 08:00
Bạn từng rơi vào tình huống này chưa? Bạn đã dành rất nhiều thời gian, công sức, thậm chí tiền bạc để theo đuổi một công việc, một mối quan hệ hay một dự án, nhưng dù cố gắng đến đâu, kết quả vẫn không như mong đợi.

Xem phim "Sex Education", tôi biết cách dạy con dù tuổi dậy thì nổi loạn cũng không lầm đường lạc lối!

Điện ảnh - Ứng Hà Chi - 04/04/2025 13:00
Bộ phim đã giúp tôi thay đổi suy nghĩ trong việc dạy con, từ đó cải thiện mối quan hệ mẹ con và hỗ trợ con trưởng thành tốt hơn.

Bài học khó nhất đời người là ‘Sống trong hiện tại’, hãy học cách bình thản đón nhận mọi thứ

Suy ngẫm - Diệu Đan - 04/04/2025 12:00
Người thường khi ăn cơm, trong lòng lại nghĩ việc khác. Khi ngủ, trong đầu vẫn còn muộn phiền. Đó không phải tu hành. Nếu có thể ăn là ăn, ngủ là ngủ, thì đó chính là tu hành.

Cách ghi âm cuộc gọi Zalo, đơn giản vô cùng nhưng nhiều người không biết

Kỹ năng - KV - 04/04/2025 11:00
Ghi âm cuộc gọi trên Zalo có thể giúp bạn có thể dễ dàng tìm kiếm lại nội dung của các cuộc gọi quan trọng để phục vụ cho vài mục đích khi cần thiết.

Podcast: 'Đường vào thiền' - Hạt giống thuần khiết bên trong mỗi người sẽ nảy nở

Từ sách - Phim - FN - 04/04/2025 10:12
Có thể, nhiều người đã biết về thiền, tìm hiểu, trải nghiệm thiền. Nhưng nếu đọc “Đường vào thiền” của Osho, bạn sẽ nhận ra những chiều kích rất riêng, rất khác biệt, rất thâm sâu của Osho về thiền.

"Kinh tế độc thân" của 220 triệu người: Ăn ngon, sống chất chill với thú cưng, chi tiêu vì bản thân

Phong cách sống - Diệp Anh - 04/04/2025 10:00
Giới trẻ độc thân đang dẫn đầu xu hướng tiêu dùng mới tại Trung Quốc, tập trung vào sự tiện lợi, thể hiện bản thân và tìm kiếm sự thỏa mãn tinh thần.

Đừng sợ lỡ cuộc chơi –Thứ ‘Viruss drama tình ái’ muốn là tiền và lượt ‘like’của bạn

Từ sách - Phim - Quang Thanh - 04/04/2025 09:00
Thứ họ muốn là tiền, sự chú ý và những lượt “like” của bạn – và họ sẵn sàng chơi bẩn để có được chúng.

Sống an vui - Khi bình an trở thành món quà quý giá

Từ sách - Phim - Quìn - 04/04/2025 08:00
Trong nhịp sống hiện đại đầy hối hả, chúng ta không ngừng tìm kiếm hạnh phúc nhưng lại quên mất rằng, bình an mới là nền tảng của hạnh phúc thực sự.

Xem phim "Sex Education", tôi ngậm ngùi rơi nước mắt rồi chạy sang ôm lấy mẹ

Điện ảnh - Mỹ Hạnh - 03/04/2025 12:00
Nhờ bộ phim 'Sex Education" mà tôi đã nhận ra lỗi sai của mình.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Chủ nhật, 06/04/2025