Chia sẻ từ trái tim - Mùa Vu Lan: Đứa con liệt sanh
Bây giờ đến dạng con thứ ba. Nếu cha mẹ tu hành, làm thiện, làm lành mà đứa con lại không thiện, không lành thì đứa con đó, đức Phật gọi là liệt sanh.
Howard Schultz sinh năm 1953 ở Brooklyn, New York (Mỹ). Cựu CEO và Chủ tịch điều hành Starbucks, không lớn lên giữa những văn phòng kính hay khu phố giàu có. Tuổi thơ của ông gắn với những căn hộ chật chội trong khu nhà ở xã hội Canarsie, Brooklyn (New York), nơi cha ông làm nhiều công việc lao động tay chân không bảo hiểm và thường xuyên đối diện nguy cơ mất việc vì tai nạn lao động. Với 3 đứa con phải nuôi, mua một ngôi nhà là điều xa xỉ với gia đình này.
Năm 1961, cha của Schultz bị gãy mắt cá chân, trong khi mẹ của ông đang mang bầu 7 tháng. Cả nhà không còn nguồn thu nhập chính. Khi những người thu tiền gọi tới, Schultz và anh chị em của mình nghe máy và giả vờ rằng cha mẹ mình không có ở nhà.
“Gia đình chúng tôi không có thu nhập, không bảo hiểm y tế, không tiền bồi thường cho người lao động và chẳng có gì để dựa vào cả” , Schultz viết.
Chính trải nghiệm ấy hình thành trong Schultz một nhận thức sớm: giáo dục không chỉ là con đường tri thức, mà còn là chiếc vé hiếm hoi để thoát khỏi vòng lặp nghèo khó.
Dù lúc đó, Schultz không hề biết sau này mình sẽ trở thành một doanh nhân tên tuổi và tạo ra công ăn việc làm cho người khác, nhưng ông luôn nghĩ rằng “nếu tôi ở một vị trí có thể tạo ra sự khác biệt, tôi sẽ không để mọi người bị bỏ lại phía sau”.
Học bổng – cánh cửa đầu tiên ra khỏi khu nhà ở xã hội
Howard Schultz là thành viên đầu tiên trong gia đình chinh phục tấm bằng đại học, hành trình bắt đầu từ tấm vé mang tên học bổng thể thao môn bóng bầu dục. Nhờ tài năng trên sân cỏ thời trung học, ông giành được suất học bổng tại Đại học Northern Michigan và tốt nghiệp vào năm 1975.
Đối với Schultz, học bổng này không chỉ là sự cứu cánh về tài chính giúp ông thoát khỏi khu nhà ở xã hội nghèo khó tại Brooklyn, mà còn là “điểm tựa tâm lý” quan trọng, giúp ông tin rằng xuất thân không bao giờ là rào cản quyết định tương lai.
Tuy nhiên, thực tế tại giảng đường lại mang đến một thử thách khác: Schultz sớm nhận ra mình không đủ khả năng để tiến xa trong sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp nên quyết định dừng chơi bóng. Việc từ bỏ thể thao đồng nghĩa với việc mất đi trợ cấp, buộc ông phải tự xoay xở bằng các khoản vay sinh viên và làm thêm nhiều công việc cực nhọc để bám trụ lại trường. Ông tốt nghiệp với một khoản nợ khá lớn vào thời điểm đó.
Dù vậy, như ông đã chia sẻ trong hồi ký Pour Your Heart Into It, môi trường đại học đã hoàn tất sứ mệnh thay đổi thế giới quan của ông: chuyển đổi từ tâm thế sinh tồn (chỉ lo đủ ăn qua ngày) sang tư duy cơ hội (nhìn thấy tiềm năng phát triển). Đây chính là nền tảng tư duy cốt lõi giúp ông không chỉ dừng lại ở một nhân viên kinh doanh giỏi, mà trở thành người kiến tạo nên đế chế Starbucks toàn cầu.
Từ nhân viên bán hàng đến bước ngoặt Starbucks
Tâm thế sinh tồn khiến con người ta sợ rủi ro vì sợ mất những gì đang có. Ngược lại, tư duy cơ hội cho phép Schultz nhìn thấy tiềm năng của những quán cà phê espresso tại Ý và dám mang mô hình đó về Mỹ, bất chấp sự phản đối ban đầu của các nhà đầu tư.
Sau khi tốt nghiệp, Schultz làm việc trong lĩnh vực bán hàng và tiếp thị. Năm 1981, trong một chuyến công tác, ông tình cờ ghé thăm Starbucks - khi đó chỉ là chuỗi cửa hàng nhỏ bán hạt cà phê tại Seattle. Ấn tượng với chất lượng sản phẩm và văn hóa doanh nghiệp, Schultz gia nhập Starbucks năm 1982 với vai trò Giám đốc Marketing.
Bước ngoặt đến khi ông sang Ý và bị cuốn hút bởi mô hình quán cà phê như “không gian cộng đồng” - nơi con người gặp gỡ, trò chuyện và kết nối. Schultz đề xuất Starbucks chuyển từ bán hạt cà phê sang phục vụ đồ uống tại chỗ, nhưng ý tưởng này ban đầu không được chấp nhận.
Không từ bỏ, ông rời công ty để tự khởi nghiệp với chuỗi quán cà phê Il Giornale, sau đó quay lại mua lại Starbucks vào năm 1987. Từ đó, ông bắt đầu hành trình xây dựng Starbucks thành thương hiệu toàn cầu.
Giáo dục không dừng ở giảng đường
Dưới sự lãnh đạo của Schultz, Starbucks không chỉ mở rộng quy mô nhanh chóng mà còn được biết đến với các chính sách nhân sự tiến bộ, như cung cấp bảo hiểm y tế cho cả nhân viên bán thời gian và chương trình hỗ trợ học phí đại học cho nhân viên tại Mỹ.
Schultz từng lý giải rằng những chính sách ấy bắt nguồn từ ký ức tuổi thơ: “Tôi lớn lên trong một gia đình mà cha tôi không có bảo hiểm y tế. Tôi hiểu cảm giác bất an khi một tai nạn có thể khiến cả gia đình lao đao”. Với ông, đầu tư cho con người, đặc biệt là giáo dục - không chỉ là chiến lược nhân sự, mà là trách nhiệm xã hội.
Theo Forbes, Howard Schultz trở thành tỷ phú tự thân nhờ cổ phần tại Starbucks, nơi ông giữ vai trò CEO trong nhiều giai đoạn (1987-2000 và 2008-2017). Tuy nhiên, trong nhiều cuộc phỏng vấn, ông hiếm khi nói về tài sản. Thay vào đó, ông nhấn mạnh hành trình đi lên từ giáo dục và cơ hội.
“Thành công không đến từ việc bạn sinh ra ở đâu, mà từ việc bạn làm gì với cơ hội khi nó xuất hiện”, Schultz từng nói - triết lý phản ánh trực tiếp con đường ông đã đi.
Câu chuyện đổi đời từ Howard Schultz cho thấy, học bổng có thể là đòn bẩy xã hội mạnh mẽ, giúp phá vỡ vòng lặp nghèo đói liên thế hệ. Giáo dục không chỉ là bằng cấp, mà là sự thay đổi tư duy - từ sống sót sang kiến tạo. Hành trình của ông cũng khẳng định, thành công bền vững gắn liền với trách nhiệm xã hội, đặc biệt trong đầu tư cho con người.
Từ khu nhà ở xã hội Brooklyn đến vị trí lãnh đạo một thương hiệu cà phê toàn cầu, hành trình của Howard Schultz không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của học tập và cơ hội giáo dục trong việc thay đổi số phận con người.
