Thứ 4, 18/09/2019

Nhà ga cổ Đà Lạt và ký ức người lái tàu duy nhất

12/08/2019 14:59
Nhà ga cổ Đà Lạt và ký ức người lái tàu duy nhất

Với thâm niên gần nửa thế kỷ lái tàu cùng trí nhớ phi thường, cụ Viễn đã trở thành “pho sử sống” của tuyến đường sắt răng cưa Đà Lạt - Tháp Chàm.

Giờ đây, dù đã vào cái tuổi “gần đất xa trời” nhưng người lái tàu năm xưa vẫn đau đáu niềm mong ước sẽ có một ngày những con tàu lại nối nhịp bờ vui giữa đồng bằng và cao nguyên.

Mỗi ngày, con tàu già nua vẫn lầm lũi đi về. Sân ga vẫn còn đây, đường ray còn đó và trên toa vẫn xôn xao tiếng nói cười vậy mà chẳng hiểu vì sao tôi cứ ngỡ đó chỉ là ảo ảnh và từng hồi còi rúc lên giục giã kia cũng chỉ là thứ âm thanh mơ hồ vọng về từ quá khứ.

Trong cuộc đời này, có những thứ dù hôm nay vẫn còn đấy nhưng nó chẳng phải là nó nữa. Như người tình cũ, như con chim bị tách khỏi rừng, như con tàu mắc cạn nằm nhớ sóng khơi xa… Con tàu, nhà ga và từng chuyến đi - về ngắn ngủi hôm nay đâu còn là nơi diễn ra những cuộc hội ngộ và chia ly, làm sao đến được những bến bờ xa lắc. Có chăng, nó chỉ là tàn dư của một ký ức huy hoàng, là phương tiện để thỏa mãn chút đam mê, khám phá, tìm về quá khứ của lữ khách mà thôi.

Tuy nhiên, sự đứt đoạn, mất mát, hoang phế nào cũng thường vẽ nên nhiều hình dung, mộng tưởng. Cũng như tôi, mỗi khi đứng giữa sân ga, nơi có chiếc đầu máy hơi nước hoen gỉ, câm lặng hay những lần đứng trước đường hầm rêu phong, quạnh vắng mạn Xuân Thọ, Xuân Trường, D'ran… tôi lại hình dung ra một không gian cổ tích với tuyến đường sắt răng cưa như dải lụa vắt ngang đồng bằng và cao nguyên.

Ga Đà Lạt do hai kiến trúc sư người Pháp Moncet và Reveron thiết kế. Hình dáng nhà ga tượng trưng cho núi Langbiang – đỉnh núi cao nhất vùng. Ảnh: Giang Huy

Khởi đầu từ bờ biển Nam Trung Bộ, tuyến đường xuyên qua thảo nguyên khô cằn toàn xương rồng, cát trắng, nơi mà dấu vết của nền văn minh Chăm-Pa vẫn còn lấp lánh trên tháp Chàm ngàn năm tuổi và công trình đại thủy nông Nha Trinh do vua Po Klong Garai chỉ đạo xây dựng cách đây hơn 8 thế kỷ.

Từ thung lũng Ninh Sơn, nó ngập ngừng dừng lại đôi chút như muốn lấy đà rồi vượt lên những đỉnh núi cao chất ngất, băng qua sông Đa Nhim, tiếp tục chinh phục đèo D'ran sau đó thong thả men theo những triền đồi bốn mùa thông reo, sương phủ.

Trên cung đường ấy, vào những ngày rất xa có những đoàn tàu xuôi ngược, phả khói mơ màng vào không gian, chở theo người và hàng hóa đi-về khắp nẻo. Đứng trước khung cảnh lẫm liệt, tôi làm sao quên những phu đường gầy gò, rách rưới năm xưa mà giờ đây, dấu tích của họ vẫn còn đó qua những nấm mồ lạnh lẽo nằm rải rác hai bên đường.

Công trình được kiến tạo đâu chỉ bằng ý tưởng táo bạo và lãng mạn, nó còn phải đánh đổi từ bao mồ hôi và xương máu. Theo một con số thống kê thời ấy, trung bình cứ 10 công nhân tham gia xây dựng đường sắt Đà Lạt - Tháp Chàm thì 5 người chết vì tai nạn, bệnh tật. Ký ức đau thương về quá trình xây dựng tuyến đường vẫn còn được lưu truyền cho qua bài vè: "Kể từ níp-đớp-vanh-đơ (tức năm 1922 - TG)/ Quan tây, thầy thuốc me-xừ Rô-ca/ Kể từ làm sở Sông Pha/ Làm hai cây số đục qua miệng hầm/ Bạc vàng không biết mấy trăm/ Nhơn dân hao phí ăn nằm gió sương/ Kẻ sụp đất người nghiến xương/ Kẻ bị hột nổ tan xương nát đầu/

Nói ra kẻ thảm người sầu/ Bất đắc kì tử thác sâu linh hồn/ Người nào không giấy bổn thôn/Không hình căn cước bắt dồn lên quan/ Làm sao cho khỏi mang mền/ Làm ba bốn bữa trốn lên hòn Bồ/ Cây khô thì lá cũng khô/ Phận nghèo đi tới nơi mô cũng nghèo”.

Vào một ngày đã xa, cũng trên sân ga này có một chàng nhạc sĩ nghèo chờ đón người yêu. Ở đó, anh đã trải qua biết bao cung bậc cảm xúc từ háo hức, khắc khoải, thất vọng, sướng vui, hạnh phúc. “Em lên ngày mai, đường gió trăng cài/ Mong em từng giây/ Rộn ràng như ngây/ Ô hay mùa Đông mà Xuân đã lâng lâng… Nhưng trên thềm ga, chờ đến trăng tà/ Em ơi vì đâu, hẹn rồi thờ ơ? Xuân sang rồi sao mà hoa nở không tươi? Xuân qua rồi sao mà tim đã đơn côi?...” (Một ngày vui mùa đông, nhạc sĩ Lê Uyên Phương).

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua mà ca từ, giai điệu ấy vẫn luôn đồng điệu, tươi mới trong tâm hồn những kẻ đang yêu và nhân vật chính trong bài hát đã trở thành một trong những biểu tượng nghệ sĩ của phố núi.

Hàng vạn phu đường được trưng dụng để thi công tuyến đường sắt vô cùng hiểm trở. Ảnh tư liệu

Khu tập thể hỏa xa do người Pháp xây dựng cách đây một thế kỷ tại đường Quang Trung, Phường 9, thành phố Đà Lạt vẫn còn một người lái tàu duy nhất trên tuyến đường sắt Đà Lạt - Tháp Chàm từ thời Pháp thuộc. Đó là cụ Nguyễn Văn Viễn, sinh năm 1922, làm việc tại Sở hỏa xa Đà Lạt từ năm 1947.

“Tôi sinh tại làng Quý Lý, xã Hải Ninh, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Năm 20 tuổi, đi làm phu trà tại Sở trà Cầu Đất (Đà Lạt), đây là nhà máy chè đầu tiên do người Pháp lập tại Đông Dương.

Khi Nhật vào xâm lược nước ta sở trà Cầu Đất đóng cửa, tôi lên Đà Lạt đi làm bồi cho người Pháp, ngày 1.4.1947, tôi được một sĩ quan Pháp giới thiệu vào làm tại Sở hỏa xa Đà Lạt”, cụ Viễn nhớ lại.

Cụ Viễn đang giải thích tài liệu về các chặng đường sắt răng cưa. Ảnh: TLTN

Khi mới vào làm, cụ Viễn cũng chỉ được giao vài việc lặt vặt như đốt lò, dọn vệ sinh, soát vé trên tàu. Đến năm 1953, mới chính thức trở thành phụ lái rồi lái chính. Ngày ấy, mỗi đầu máy hơi nước thường có 1 lái tàu, 2 nhân viên phụ trách tiếp nước, đốt than. Là người kỹ tính nên cụ Viễn thường xuyên có cuốn sổ ghi chép lại nhật kí công việc thường ngày.

Chỉ vào những trang giấy cũ nhàu, cụ Viễn giải thích: “Quãng đường từ Phan Rang lên Krông Pha khá bằng phẳng nên chạy bằng đầu máy loại thường, mỗi đầu có thể kéo 20 toa. Tuy nhiên khi tới Krông Pha thì phải thay bằng đầu máy vượt đèo, lúc này mỗi đầu máy chỉ kéo được tối đa khoảng 65 tấn, tương đương 4 toa. Thời gian trung bình đi từ ga Tháp Chàm Lên Đà Lạt mất khoảng 3 tiếng rưỡi”.

Để vượt đèo, mỗi đầu máy có lắp hệ thống bánh răng, khi lên đèo, lái tàu sẽ điều khiển cho hệ thống này “ngoạm” chặt vào đường răng cưa nằm giữa 2 đường ray để leo lên dốc. Nếu như ở đường bằng, tàu có thể chạy với tốc độ 35km/h thì ở những đoạn răng cưa, tàu chỉ đạt khoảng 5-10km/h. Đây cũng là những giây phút căng thẳng nhất đối với những lái tàu bởi chỉ cần sơ sểnh một chút cả đoàn tàu sẽ bị tuột hoặc lật về phía sau.

Tàu chạy qua cầu D'ran, huyện Đơn Dương. Ảnh tư liệu

Năm 1969, do tình trạng chiến tranh ác liệt, tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt ngừng hoạt động. Cụ Viễn chuyển xuống lái tàu lửa tuyến Tháp Chàm - Sài Gòn. Năm 1975, cụ Viễn được chính quyền cách mạng tuyển dụng, tiếp tục phục vụ trong ngành đường sắt, cụ cũng là một trong những người lái 6 chiếc đầu máy hơi nước về ga Đà Lạt để chuẩn bị khởi động lại tuyến đường sắt Đà Lạt - Tháp Chàm. Tuy nhiên, lúc này do yêu cầu phải thông tuyến đường sắt Bắc Nam nên ngành đường sắt chủ trương tháo dỡ toàn bộ vật tư tại các tuyến đường xương cá, trong đó có tuyến Tháp Chàm - Đà Lạt để phục vụ cho việc khôi phục đường sắt Thống Nhất.

“Ngày ấy nếu có khôi phục lại tuyến Tháp Chàm - Đà Lạt thì hiệu quả kinh tế sẽ không đạt vì toàn bộ máy móc sau một thời gian dài dầm mưa dãi nắng đã quá cũ, xuống cấp nghiêm trọng, nếu sử dụng có thể xảy ra tai nạn. Vì vậy ngành đường sắt chỉ khôi phục khoảng 7km từ Đà Lạt đi Trại Mát để phục vụ khách du lịch”, cụ Viễn cho biết.

Từ một tuyến đường mang vẻ đẹp độc đáo, tuyến giao thông sầm uất, đóng góp quan trọng đối với phát triển của Đà Lạt, đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt dần bị lãng quên. Những chiếc đầu máy hơi nước cổ bị ngành đường sắt bán cho một công ty đường sắt Thụy Sĩ, công ty này đã mang về Thụy Sĩ, phục chế lại và chạy trên tuyến đường sắt răng cưa Furka (Thụy Sĩ) phục vụ du lịch. Nhiều đoạn đường ray, cầu sắt trên tuyến đường cũng bị phá dỡ. Thế hệ những người lái tàu như cụ Viễn giờ đây hầu hết đã thành người thiên cổ. Tuy nhiên, ký ức và dấu vết của tuyến đường thì vẫn còn đó.

Kể từ khi có nhà ga Đà Lạt thì số lượng khách du lịch đến với thành phố du lịch và nghỉ dưỡng ngày càng nhiều. Ảnh: Giang Huy

Với thâm niên gần nửa thế kỷ lái tàu cùng trí nhớ phi thường, cụ Viễn đã trở thành “pho sử sống” của tuyến đường sắt răng cưa Đà Lạt - Tháp Chàm. Giờ đây, dù đã vào cái tuổi “gần đất xa trời” nhưng người lái tàu năm xưa vẫn đau đáu niềm mong ước sẽ có một ngày những con tàu lại nối nhịp bờ vui giữa đồng bằng và cao nguyên.

Mà đâu chỉ cụ Viễn, mỗi lần đứng trước di sản của quá khứ huy hoàng ấy, làm sao không ước mơ tuyến đường sẽ sống lại cuộc đời năm xưa và “ảo ảnh” con tàu, tiếng còi sẽ trở thành hiện thực.

Vũ Đình Đông/ Người Đô Thị

Theo Wikipedia, Ga Đà Lạt là nhà ga tàu hỏa của thành phố Đà Lạt, được người Pháp xây dựng từ năm 1932, đến 1938 hoàn thành, là nhà ga đầu mối trên tuyến Đường sắt Phan Rang - Đà Lạt.

Ga Đà Lạt là nhà ga cổ, cùng với ga Hải Phòng, lâu đời nhất ở Đông Dương.

Công trình do hai kiến trúc sư người Pháp Moncet và Reveron thiết kế. Người thi công là thầu khoán Võ Đình Dung, với kinh phí xây dựng 200.000 francs.

Nhà ga có 3 chóp nhọn, tượng trưng cho núi Langbiang – đỉnh núi cao nhất vùng, với chiều dài 66,5m; chiều ngang 11,4m và chiều cao 11m. Phía trước còn có mặt đồng hồ to ghi lại thời gian mà bác sĩ Alexandre Yersin đã phát hiện ra Đà Lạt. Nhà ga đã được Bộ Văn hóa - Thông tin Việt Nam công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia.

Tuyến đường sắt nhà ga xây dựng từ năm 1932, là đường ray và đầu máy răng cưa. Tuyến đường sắt này dài 84 km và 16 km đầu máy. Lúc bấy giờ, đường ray răng cưa và đầu máy răng cưa được xem là độc đáo nhất thế giới, xây ròng rã suốt 10 năm và phải tốn chi phí cao gấp 2, 3 lần bình thường.

Đường sắt răng cưa được thiết kế theo kiểu Thuỵ Sĩ, có 3 đường ray. Một nằm giữa được thiết kế có răng cưa để tàu có thể leo dốc an toàn. Đây là kiểu đường sắt chỉ có ở Đà Lạt và Thuỵ Sĩ. Hiện cả tuyến đường sắt Đà Lạt không còn dấu tích các đoạn răng cưa.

Một đoạn đường sắt răng cưa leo đèo Tháp Chàm - Đà Lạt. Ảnh tư liệu

Từng có đề án khôi phục tuyến đường sắt này trên cơ sở tuyến đường cũ với các thông số kỹ thuật trước đây. Theo kỳ vọng của ngành đường sắt Việt Nam thì việc khôi phục tuyến đường sắt răng cưa duy nhất của Việt Nam sẽ được hoàn thành vào cuối năm 2015 với tổng vốn khoảng 5 ngàn tỷ đồng. Tuy nhiên cho đến nay, dự án này vẫn chưa được khởi công xây dựng.

Nhà ga cổ Đà Lạt từ lâu đã không còn sử dụng để vận chuyển mà là nhà ga phục vụ du lịch. Với tuyến đường 7 km, tàu sẽ đưa du khách khám phá phố núi. Tuy chạy tốc độ rất chậm và đầu tàu kêu to, thế nhưng, đây là nơi hấp dẫn của nhà ga phục vụ du khách tham quan ngắm cảnh trên đường đi. Điểm cuối cùng khách tham quan là Chùa Linh Phước – hay còn được gọi là chùa Ve Chai – một kiến trúc Phật giáo đặc sắc và cùng khám phá thị trấn Trại Mát...

(Lược thuật từ nguồn: Báo Lâm Đồng, Báo điện tử Ninh Thuận, Wikipedia...)

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Kiệt tác trị giá 27,5 triệu bảng của Monet bị cấm đưa ra khỏi nước Anh

Bức tranh trị giá gần 28 triệu bảng Anh của danh họa Monet đã bị chính phủ Anh cấm mang ra khỏi lãnh thổ nước này sau khi bán đấu giá cho một nhà sưu tập nước ngoài.

Huế: Sau chùa Từ Hiếu đến chùa Quốc Ân bị hạ giải trùng tu

Sau chùa Từ Hiếu, đến chùa Quốc Ân, một trong những ngôi Tổ đình danh tiếng và lâu đời bậc nhất tại cố đô, nơi bảo lưu được nhiều dấu ấn văn hóa Phật giáo trong các thời kỳ từ Thuận Hóa đến nay, chuẩn bị được trùng tu xây mới lại.

Chầm chậm đời người

Tình cờ nhìn thấy người bạn thuở ấu thơ đang kéo xe ba gác, ký ức về Hà Nội 50 năm trước ùa về. Nhìn lại mới thấy, những con phố, những ngôi nhà, những con người, những dòng sông… đã có quá nhiều thay đổi. Sống chậm lại một chút để lắng nghe chính đời mình đang trôi đi.

Những biến tướng gây tranh cãi của tục múa phá quàn trong đám tang vùng Nam Bộ

Theo người dân ở Cà Mau hiện nay, những nét văn hóa phong tục xa xưa của Nam Bộ về ma chay theo thời gian đã có nhiều biến tướng. Cụ thể là phong tục múa phá quàn trong đám tang hiện nay đang gây tranh cãi vì sự có mặt của cả Tề thiên đại thánh.

Trưng bày ‘Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế’

Chuyên đề “Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế” sẽ được trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa Huế (TP. Huế) từ nay đến tháng 11.2019.

Bài cuối: Triệu Đà và nhà Triệu trong câu thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trang 266, tập 3 "Hồ Chí Minh toàn tập", Hồ Chủ tịch đã nhắc đến nước Nam Việt khi khẳng định: "Mai sau sự nghiệp hoàn thành/Rõ tên Nam Việt, rạng danh Lạc Hồng".

Triệu Đà trong mắt các vị anh hùng dân tộc

Chúng ta đã điểm qua cái nhìn về Triệu Đà theo dòng lịch sử dưới cái nhìn từ giới sử gia. Trong bài này, chúng tôi muốn nói về Triệu Đà - dưới cái nhìn của vĩ nhân người Việt.

Cổ vật ở đình Khánh Hội 'thi nhau đội nón' ra đi

Nhiều cổ vật có trị giá gần tỉ đồng liên tục bị mất cắp tại di tích kiến trúc – nghệ thuật đình Khánh Hội (quận 4, TP.HCM).

Nhà văn – Dịch giả Nguyễn Bích Lan: 'Chất Michelle là Trí tuệ mức cao trong mọi hoàn cảnh'

Sách - 18/09/2019 08:00
Dịch giả - nhà văn Bích Lan mới đây đã có những nhận xét và đánh giá thú vị về cuốn hồi ký Chất Michelle của cựu Đệ nhất Phu nhân Mỹ.

Dễ mắc bệnh do thói quen chưa tốt

Sức khỏe - 17/09/2019 17:15
Một vài thói quen đơn giản hằng ngày như để tinh thần căng thẳng, tự cô lập, không ra ngoài, ăn trưa tại bàn làm việc… làm ảnh hưởng đến sức khỏe hệ miễn dịch, khiến bạn dễ mắc bệnh. Hãy kịp thời phát hiện, để có cách xử trí chúng tốt hơn.

Hoa hậu Giáng My: ‘Phải là người thông tuệ mới chọn sách đi tặng mọi người’

Giải trí - 17/09/2019 17:13
Ngày 14.9.2019, “Hành trình Từ trái tim” vùng sâu – vùng xa miền Đông và vùng sông rạch Đồng bằng Sông Cửu Long do Trung Nguyên Legend khởi xướng đã đến ĐH Tiền Giang (Tiền Giang) và Đồn Biên phòng Cửa Đại (Bến Tre).

Lại bắt 'trọn ổ' 34 người Trung Quốc phạm pháp ở Đà Nẵng

Thời sự - 17/09/2019 17:11
Ngày 17.9, Phòng Quản lý Xuất nhập cảnh Công an TP.Đà Nẵng cho biết đang phối hợp với Công an quận Ngũ Hành Sơn để làm rõ và xử lý đối với 34 người Trung Quốc về hoạt động sai mục đích nhập cảnh.

'1 con heo có 4 chân, vậy 70 thì có bao nhiêu? Câu hỏi đơn giản nhưng không phải ai cũng trả lời được

Giới trẻ - 17/09/2019 16:16
Đứng ở vị trí quản lý, mỗi câu hỏi phỏng vấn đề ra không đơn thuần kiểm tra năng lực và nghiệp vụ của ứng viên mà đó còn là các nhân tố tư duy thành công.

Công dụng làm đẹp của dầu ma giê

Giới trẻ - 17/09/2019 15:55
Hãy dùng dầu ma giê để giúp bạn trở nên xinh đẹp, rạng rỡ hơn.

Song Hye Kyo 'trốn' sang Mỹ du học sau ly hôn Song Joong Ki

Giải trí - 17/09/2019 15:54
Sau cuộc ly hôn ồn ào với Song Joong Ki, Song Hye Kyo quyết định bất ngờ là sang Mỹ tham gia lớp học ngắn hạn về mỹ thuật.

Lãnh đạo Đài Loan cáo buộc chính quyền Trung Quốc can thiệp bầu cử

Thế giới - 17/09/2019 15:43
Lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn hôm 16.9 đã cáo buộc Trung Quốc cố gắng can thiệp tới cuộc bầu cử đầu năm 2020 sau khi gây sức ép để Quần đảo Solomon cắt đứt quan hệ với Đài Bắc.

Ăn đậu rồng để khỏe

Sức khỏe - 17/09/2019 15:42
Tên khoa học của đậu rồng là Psophocarpus tetragonolobus. Đậu rồng có giá trị dinh dưỡng cao, có thể vừa dùng làm thực phẩm, vừa chữa nhiều bệnh khác nhau.

Người cao tuổi nên uống trà để ngừa suy giảm nhận thức

Sức khỏe - 17/09/2019 15:40
Phát hiện trà tạo ra hiệu ứng tuyệt vời trên não, các nhà khoa học tại Đại học Quốc gia Singapore khuyên người già nên uống trà thường xuyên để cải thiện trí nhớ và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.

TP.HCM điều tra khẩn xử lý nạn ‘chăn dắt’ ăn xin

Thời sự - 17/09/2019 15:39
TP.HCM giao Công an TP tổ chức điều tra, xử lý các đối tượng “chăn dắt”, trục lợi người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và các đối tượng yếu thế khác để tổ chức hoạt động lang thang bán hàng rong, xin ăn theo quy định của pháp luật.

Trưởng đặc khu Hồng Kông tổ chức đối thoại trực tiếp với dân

Thế giới - 17/09/2019 15:38
Lãnh đạo Hồng Kông Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) sẽ tổ chức các cuộc đối thoại công khai với người dân Hồng Kông vào tuần tới trong một nỗ lực nhằm giảm căng thẳng tại thuộc địa cũ của Anh.

Bộ Y tế lên tiếng về phát ngôn đổi tên Trường đại học Y dược TP.HCM ​

Giáo dục - 17/09/2019 15:37
Sau khi Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến yêu cầu Trường đại học Y dược TP.HCM đổi tên thành Đại học Sức khỏe để tránh tụt hậu đã có nhiều dư luận trái chiều, ngày 17.9, Bộ Y tế lên tiếng rằng việc đổi tên này là cần thiết và phù hợp Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học.

Iron Man có thể xuất hiện trong phim về Black Widow

Điện ảnh - 17/09/2019 14:20
Robert Downey Jr. có thể trở lại với vai Iron Man trong phần phim riêng của Black Widow.

Sốc nhiệt ở bé trai 3 tuổi bị bỏ quên trên xe nguy hiểm đến đâu?

Thời sự - 17/09/2019 14:18
Sự việc bé trai 3 tuổi (quê Bắc Ninh) bị bỏ quên trên xe ô tô suốt 7 giờ đồng bị hôn mê sâu và nguy kịch vừa được các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương xác định là do bé bị sốc nhiệt. Vậy bệnh lý sốc nhiệt này diễn ra như thế nào, mức độ nguy hiểm ra sao đối với người bệnh?
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS