Người ta vẫn thường rỉ tai nhau rằng đồ ngọt có thể chữa lành mọi tổn thương, mang lại niềm vui tức thì sau những giờ chạy deadline bạt mạng. Thế nhưng, bức tranh thực tế tại đất nước tỷ dân lại đang đi ngược hoàn toàn với những huyễn hoặc ngọt ngào đó. Các số liệu mới nhất của năm 2025 chỉ ra một sự thật giật mình: Tỷ lệ các tiệm bánh ngọt đóng cửa lên tới 34,2%, tuổi thọ trung bình của một cửa hàng chỉ thoi thóp vỏn vẹn hơn 8 tháng.
Trong khi mảng đồ ngọt "thất thủ", thì các quán cà phê lại mọc lên như nấm sau mưa với mức tăng trưởng 25%. Kỳ lạ hơn nữa, sảnh chờ của các bệnh viện Y học cổ truyền, những quầy bán đồ ăn dưỡng sinh hay các khu chợ đêm Đông y lại đang chật cứng những bóng dáng thanh niên độ tuổi đôi mươi.
Lối sống mộc mạc, ưu tiên sức khỏe cốt lõi và sự thực tế đang trỗi dậy mạnh mẽ. Phải chăng, thế hệ làm công ăn lương hiện đại đã quá mệt mỏi với những lời đường mật của chủ nghĩa tiêu dùng, để rồi nhận ra chỉ có nếm "trái đắng" mới giúp họ thực sự bám trụ và tỉnh thức giữa guồng quay hối hả này?
Nhắc đến những món tráng miệng từng làm mưa làm gió, gắn liền với những buổi chiều trà bánh mộng mơ, Tiramisu chắc chắn là cái tên nằm trên đỉnh bảng. Nhưng thời thế đã đổi thay, món bánh ngọt ngào từng phủ sóng khắp các nẻo đường này đang dần bị thế hệ tiêu dùng mới ngó lơ một cách lạnh nhạt, với lượng tìm kiếm trên mạng sụt giảm tới 67%.
Nhớ lại mười mấy năm trước, Tiramisu là "vũ khí" hút khách tối thượng của mọi quán cà phê sang chảnh, giá một lát bánh thường bị đội lên mức 30 tệ (khoảng hơn 100 ngàn đồng). Thời đó, những người trẻ đi làm với mức lương tháng bèo bọt 3.000 tệ vẫn sẵn sàng bấm bụng vung tiền cho ly cà phê và miếng bánh đắt đỏ. Họ coi đó là biểu tượng của một lối sống sành điệu "tiểu tư sản", là cách tự thưởng cho bản thân rực rỡ nhất.
Thậm chí trong giới kinh doanh còn truyền tai nhau một niềm tin vô căn cứ rằng, mời đối tác một miếng Tiramisu hay bánh hạt dẻ thì các cuộc thương thảo hợp đồng sẽ tự nhiên trơn tru, dễ chốt đơn hơn rất nhiều. Buổi chiều văn phòng phải có mùi bơ sữa, nếm vị bánh ngọt lịm thì mới ra dáng những người biết cách yêu lấy chính mình.
Nhưng giờ đây, khi bước vào kỷ nguyên của sự thực dụng, những người trẻ thuộc thế hệ mới đã tỉnh táo và gai góc hơn hẳn các bậc tiền bối 8x hay đầu 9x. Mọi thứ hào nhoáng, điệu đà, mang mác "giá trị cảm xúc" đều phải lùi bước trước sự bền vững của sức khỏe và ví tiền. Giới trẻ xứ Trung thừa hiểu rằng muốn chốt đơn thì phải dựa vào năng lực cốt lõi và sự chân thành, chứ ba cái bánh ngọt ngào chẳng thể gánh vác nổi tương lai sự nghiệp của ai.
Phản ứng đầu tiên của một nhân viên văn phòng Gen Z khi nhìn thấy lát bánh 30 tệ bây giờ là rùng mình ớn lạnh vì lượng calo quá tải. Họ nhẩm tính trong đầu rằng, ăn xong một miếng bánh êm ái này là rước thêm nỗi lo nơm nớp, tối về lại phải cắn răng chạy bộ ba cây số mồ hôi nhễ nhại mới mong tiêu hao hết. Hơn nữa, 30 tệ đó đối với sự chắt bóp thời nay đủ để họ chốt một suất "ghép đơn gọi cơm" nóng hổi, no bụng cho cả ba bữa thực tế trong ngày. Ngay cả cái ý nghĩa lãng mạn sến súa "hãy mang em đi" của Tiramisu giờ đây cũng bị lứa thanh niên sinh sau năm 2005 bĩu môi coi là thứ "tiêu dùng làm màu", một cái bẫy marketing chẳng đáng bận tâm.
Đường từ một gia vị mang mác quý tộc, từng được săn đón trong các dịp lễ tết hay lễ cưới truyền thống, nay lại bị thế hệ trẻ dứt khoát hắt hủi. Từ nước giải khát đến bánh kẹo, hễ có đường là họ né xa, nếu thèm quá thì cũng kiên quyết chọn "đường ăn kiêng" để vớt vát chút cảm giác mà không phải chịu tội lỗi với cơ thể.
Đi ngược lại bản năng hảo ngọt muôn đời của nhân loại, giới trẻ Trung Quốc đang tự luyện cho mình một vị giác "khổ hạnh". Lẽ thường, đường kích thích não bộ tiết ra dopamine, mang đến thứ khoái cảm ngắn ngủi nhưng mãnh liệt, là nguồn nạp năng lượng trực tiếp mà tổ tiên loài người từng sống chết tìm kiếm từ những trái cây chín mọng.
Trong khi đó, thực vật trong tự nhiên sinh ra vị đắng vốn dĩ là để cảnh báo độc tố, là vũ khí sinh tồn tàn khốc để xua đuổi động vật. Hạt cà phê chứa lượng lớn caffeine - một chất diệt côn trùng tự nhiên khiến các sinh vật nhỏ bé chạm vào là hưng phấn đến kiệt sức mà chết; hay hạt ca cao chứa theobromine vốn là khắc tinh của chó mèo. Ấy vậy mà con người hiện đại lại đi ngược lại quy luật tiến hóa ấy, dùng hệ tiêu hóa mạnh mẽ của mình để thuần hóa những thứ đắng ngắt thành thức uống gây nghiện. Vị giác con người nhạy cảm với vị đắng gấp 10 lần vị ngọt, theo bản năng sinh tồn khi nếm đồ đắng là phải nhổ ra ngay lập tức, nhưng thanh niên ngày nay lại nhắm mắt tận hưởng nó.
Tương truyền từ thời Thần Nông nếm bách thảo, khi nhai lá trà thấy lưỡi hơi tê đắng nhưng tinh thần lại sảng khoái lạ thường. Hay đến thời Thanh, Từ Hy Thái Hậu nếm thử cà phê nước ngoài mang tiến cống còn phải nhăn mặt chê bai đó là thứ "thuốc Bắc của Tây dương". Trải qua hàng thế kỷ, cà phê từng bị che đậy bởi lớp vỏ bọc đầy đường và sữa béo ngậy để làm vừa lòng số đông.
Nhưng ngày nay, giới trẻ xứ Trung khi gọi cà phê đang dần gạch bỏ hoàn toàn đường sữa. Họ chuyển sang tôn sùng sự thuần khiết nguyên bản, cắn răng uống Americano đá không đường, cold brew lạnh buốt hay cà phê đen đặc sánh. Có những người còn cực đoan đến mức chủ động săn tìm những mẻ rang cháy đậm mang hương vị "đắng nghét như địa ngục". Ly nước đen ngòm, đắng chát ấy không chỉ là công cụ ép sự tỉnh táo để cày cuốc công việc, mà còn được họ truyền tay nhau như "thần dược" ép cân, tiêu sưng. Sáng sớm thức dậy, bụng rỗng tuếch, họ nốc cạn một ly Americano đá rồi lao ra đường chạy bộ hay leo cầu thang. Họ tin rằng, chịu đựng cái đắng ở đầu lưỡi còn dễ chịu hơn vạn lần cái đắng của sự trì trệ cơ thể và những căn bệnh chuyển hóa đang trẻ hóa từng ngày.
Sức chịu đựng "sự đắng" của thanh niên tỷ dân không dừng lại ở những ly cà phê vô tri, mà nó đã nâng tầm thành một lối sống chủ lưu khi họ rủ nhau biến các phòng khám Đông y thành nơi tụ tập sành điệu nhất. Năm 2025 ghi nhận hơn 120 triệu người trẻ lựa chọn con đường dưỡng sinh Y học cổ truyền. Các số liệu từ Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Chiết Giang cho thấy tỷ lệ thanh niên đến khám đã vượt mốc 60%. Họ không đi khám bệnh vì ốm đau liệt giường, mà họ đi để "chữa lành" những rệu rã của lối sống công nghiệp.
Thế hệ 9x giờ đây chuộng việc nằm thư giãn cho bác sĩ châm cứu bấm huyệt hơn là đi hát karaoke; lứa 95 mê mẩn các thang thuốc Đông y đắng ngắt để bài trừ thấp nhiệt cơ thể; còn Gen Z 2k thì rủ nhau xếp hàng mua trà thảo mộc thay vì trà sữa và say sưa tập Bát Đoạn Cẩm ở các công viên. Chiếc bình giữ nhiệt quen thuộc của dân văn phòng bây giờ không còn phảng phất mùi cà phê hòa tan hay trà sữa trân châu, mà thay vào đó là thứ nước nâu nhạt ngâm đầy kỷ tử, hoa cúc, trần bì, táo đỏ và đương quy.
Sự chuyển mình này mạnh mẽ đến mức các thành phố lớn bắt đầu xuất hiện những "Chợ đêm Đông y". Nếu như trước kia, chợ đêm là thiên đường của thịt xiên nướng khói mù mịt, của bia bọt và đồ ăn vặt nhiều dầu mỡ, thì nay, không gian ấy nhường chỗ cho mùi hương trầm ấm của ngải cứu và thảo dược.
Tại một chợ đêm Đông y ở Đăng Phong (Hà Nam, Trung Quốc), cảnh tượng người trẻ chen chúc nhau không phải để mua đồ giảm giá, mà để được các danh y bắt mạch trị bệnh, trải nghiệm các liệu pháp như hỏa long quán (cạo gió hỏa long), châm cứu, hay dán cao dán huyệt. Thay vì tụ tập nhậu nhẹt, họ rủ nhau nếm thử bánh mì thuốc Bắc, ăn những chiếc "trứng dưỡng tâm" được hầm từ 8 vị thảo dược quý, hay húp sụp soạp bát canh chim câu hầm đương quy hoàng kỳ để bổ khí huyết. Họ sẵn sàng thức khuya không phải để lướt điện thoại vô thức, mà để theo chân các bác sĩ tập những bài khí công cổ truyền như Bát Đoạn Cẩm, từ từ cảm nhận từng nhịp thở, đưa tâm trí rối bời và lục phủ ngũ tạng đang kêu cứu trở về trạng thái cân bằng.
Câu chuyện về cô gái trẻ Trần Tư Kỳ khỏi hẳn chứng đau dạ dày, trào ngược nhờ kiên trì ăn các suất cơm dược thiện (thức ăn nấu bằng thuốc Bắc) thấp muối, thấp đường tại nhà ăn của bệnh viện, hay chuyện chàng trai trẻ Lâm Hiểu Phong thoát khỏi cảnh uể oải nhờ kiên trì dán mồi ngải cứu "đông bệnh hạ trị" (trị bệnh mùa đông vào mùa hè) đã trở thành nguồn cảm hứng truyền tai nhau khắp các văn phòng. Ngay cả thức uống giải khát mùa hè cũng bị thay thế. Ly trà sữa sâm panh béo ngậy nhường ngôi cho trà ô mai dưỡng gan, nấu cất công từ ô mai, trần bì, sơn tra, cam thảo, thêm chút kim tuyến liên và tang thầm để thanh nhiệt, bổ thận. Mỗi buổi chiều tà, tiếng ấm pha trà lách cách vang lên trong góc làm việc, thứ nước chua chua, thanh thanh, chát nhẹ ấy lại mang đến cho họ một nghi thức làm dịu tâm hồn chân thật nhất.
Trong cuộc chiến dai dẳng giữa "ngọt" và "đắng" này, vị đắng đã chính thức được những người trẻ thực dụng phong làm đại diện cho sự lý trí, sự thức tỉnh; còn vị ngọt ngào bị lùi về sau lưng, bị gắn mác như một thứ ảo giác độc hại cần phải đề phòng cao độ. Thế hệ này không còn để bản thân bị dắt mũi bởi những ham muốn nguyên thủy của vị giác, cũng chẳng màng đến những cái bẫy tiêu dùng hào nhoáng bề ngoài. Họ đang dùng một ý chí sắt đá, lạnh lùng để định chuẩn lại mọi giác quan và giá trị sống.
Yêu bản thân đối với họ giờ đây không còn là sự chiều chuộng cơn thèm ăn vô tội vạ, thả phanh nuốt trôi những muỗng bánh đắt tiền để mua lấy vài phút đăng ảnh sống ảo. Yêu bản thân đích thực là việc tự tay xách giỏ đi bốc thuốc, là tính toán từng calo, là lồng ghép sự chăm sóc sức khỏe cốt lõi vào từng nhịp thở, từng bữa ăn hàng ngày. Lựa chọn ăn đắng hay nuốt ngọt, giờ đây đã vượt xa khỏi ranh giới của sở thích ăn uống đơn thuần, nó là sự phản chiếu trần trụi và sắc bén nhất về cách một người trẻ hiện đại sắp xếp lại trật tự ưu tiên trong chính cuộc đời đầy sóng gió của mình. Càng trưởng thành, họ càng hiểu thấu chân lý ngàn đời mà ông cha đã dạy: Thuốc đắng dã tật, sự thật dẫu có khô khan, chát chúa thì vẫn luôn là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ ta giữa cõi nhân sinh này.
Theo CFB
