Thứ 7, 23/03/2019

Truyền kỳ lãnh địa A Rem: Bài 1: Cách thức lưu giữ tình yêu

21/11/2018 14:27
Truyền kỳ lãnh địa A Rem: Bài 1: Cách thức lưu giữ tình yêu

Đây là những câu chuyện độc đáo của tộc người A Rem giữa nền văn minh của thế kỷ 21. Khi mọi thứ đổi thay thì họ vẫn sống sót bằng phương cách cổ xưa về ngôn ngữ, tâm linh, hát hò riêng...

Bên trong rừng mưa nhiệt đới Kẻ Bàng (Quảng Bình) là tộc người anh em bé nhỏ A Rem với khoảng 400 khẩu sinh sống tại xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch. 

Khi chúng ta thức giấc cùng với 7 tỉ người trên thế giới, chúng ta tìm hiểu là cần cái gì để lưu trữ những hình ảnh của cuộc sống. Hàng tỉ tỉ terabyt lưu trữ được tạo ra trong thời đại internet. Với anh em A Rem của chúng ta, không có máy tính để lưu trữ hiện đại, họ chọn cách lưu trữ điệu hát tâm hồn trong trí nhớ của họ, mỗi thế hệ đi trước có ý thức dạy lại cho thế hệ kế tiếp cách thức truyền ngôn. Họ không chỉ sống sót được qua thời gian mà còn cất giữ được giá trị tinh thần của riêng mình giữa vũ bão kỹ thuật số bên dưới ngọn Mây Đỏ trong rặng Kẻ Bàng.

Không có đèn lấy trăng thay đèn

Không ít người nghĩ rằng, với chỉ 400 con người thì làm sao có điệu hát bản địa. Nhưng thực ra thì còn hơn thế, họ có một gia tài hát hò đáng nể. Những tiếng hát yêu đương được sáng tác trong trái tim con gái con trai. Mỗi lần lên với người anh em ở đây, tôi vẫn thường nghĩ về một câu dân ca mà bọn thanh niên có hát: "Đi một núi, hai đèo/Còn nghe tiếng em dưới suối/Đi một suối, hai suối/Nhớ tiếng chày em giã gạo đêm trăng".

Thật khó để nghe câu hát này dưới miền xuôi. Cũng thật khó để nghe được ở vùng miền núi khác. Cũng thật khó để động viên người bản địa ở đây ngân lên mấy câu như thế, bởi bên trong cấu trúc tâm hồn họ phức tạp vô cùng nhưng lãng mạn hiếm có. Phải thân tình mới có thể nghe họ hát.

Người A Rem có gia tài hát hò rất phong phú và còn giữ mãi đến ngày nay

Những con người nhỏ bé, tộc người của họ cũng nhỏ bé nhưng tâm hồn họ dạt dào vô biên tình cảm của con trai với con gái. Già Đinh Rầu, hiểu biết rõ cội nguồn đất đai của bản quán rừng mưa Kẻ Bàng, nói câu hát đó lâu lắm rồi, không biết từ khi nào. Nó có từ khi tổ tiên mấy đời trước của ông sinh ra đã tập biết đến. Dĩ nhiên, nguyên bản câu hát này là tiếng A Rem, nay nó được diễn hóa quốc ngữ.

Người A Rem khi hát với nhau, họ vẫn dùng tiếng của họ. Để cho người A Rem hát về tiếng yêu cổ xưa thật khó. Nhưng khi họ chấp nhận tin để hát ra, quả là một thế giới tâm hồn đầy mộng đẹp. Bà Y Chu từng hát một bài rồi dịch ra khá lạ: "Anh nhớ đến em không bao giờ quên được/Anh đi tìm em/Nửa đêm cũng đi/Sắp sáng cũng đi/Không có đèn lấy trăng thay đèn".

Văn hóa bản địa của anh em A Rem được truyền lại rất tốt cho thế hệ sau qua sinh hoạt đời thường

Cái câu “Nửa đêm cũng đi” làm tôi liên tưởng đến câu chuyện đàn ông A Rem rất nhớ vợ, thương vợ. Hôm xuống suối thiêng, Đinh Khinh, Đinh Tân, Đinh Cu... ngoài bắt ốc cho cả bọn ăn thì còn tranh thủ bắt ốc ngâm dưới suối. Hỏi làm gì, Khinh nói đưa về cho vợ con ăn. Tối, mọi người vui chén rượu ấm, Đinh Tân say rồi ngủ sớm, bỗng nửa đêm Tân tỉnh dậy khóc òa, hỏi vì sao khóc, Tân nói: “Mình nhớ vợ. Mình thương vợ. Mình về bản đây”.

Cả đoàn dậy cơi lại đống lửa, khuyên can đi rừng khuya không nên về. Đinh Tân đã đi được hai trăm mét, lội suối bì bõm, ông Rầu nói một câu: “Mi về chừ cả bản tưởng trộm rồi xua chó săn đuổi đấy”. Nghe thế Tân mới quay lại trại nhưng vẫn còn thút thít. Trên thực tế, cả Đinh Tân, Đinh Khinh, Đinh Cu, Đinh Rầu... hễ đi rừng với cán bộ đều từng bỏ đoàn ra về giữa đêm vì nhớ vợ, nhớ con khi ai đó hát hò nhớ thương.

Ngủ nửa giấc càng nhớ

Họ nhớ quay nhớ quắt, nhớ đến phát khóc, nhớ đến phát cuồng, nhớ đến cả đêm luôn nhắc tên vợ. Cũng vì huyết quản xa xưa truyền lại thế. Cũng vì con gái A Rem hay hát: "Em nhớ đến anh/Trong rừng càng nhớ/Ngủ nửa giấc càng nhớ/Ngủ cả ngày mơ được gặp nhau/Để tìm yêu thương nhau".

Có được hiểu sâu bên trong tâm hồn anh em A Rem, mới nghe họ thổ lộ tình yêu giữa núi rừng vang vang. Họ hát cho người yêu họ tấm lòng cháy bỏng và chung thủy: "Anh nhớ em/Từ khi mẹ em mới sinh em ra bên núi/Từ lúc cái chân, cái tay em còn mềm yếu/Yêu thiết tha với em/Hẹn bỏ của với núi rừng quê hương".

Đáp lại, lời hát của con gái đến cỏ cây cũng phải xiêu lòng, đến con ong cũng phải nhả mật, đến con gấu cũng phải thôi phá rẫy, đến bầy khỉ cũng ngừng chuyền cành, đến con vượn cũng dừng hót mà nghe: "Anh đừng nói nhiều/Nói từng ấy cũng biết yêu em như hang sâu núi cao/Em cho anh măng rừng/Nếu anh yêu em thật lòng thì bỏ của nhà cậu đi thôi". Con gái hát thế thì chàng trai có đi săn xa mấy cũng trở về bản quán quê hương mà trình diện nhà gái, mà hẹn thề chung thủy như hang to núi lớn: "Anh thề có núi có rừng/Anh thề có cây có cối/Anh thề có suối có mưa/Anh thề có trăng có sao/Anh thề có nắng có gió/Chuyến săn về anh xin bỏ của/Sừng nai, tay gấu, trầm hương/Sản vật núi rừng quê ta/Xin bỏ của đưa em về/Thương nhau như suối chảy/Bên nhau như cỏ cây".

Nhà nghiên cứu Võ Xuân Trang khi tiếp xúc kho tàng hát hò này đã từng nhận xét: "Quả là một sức mạnh về cảm hứng yêu đương, chính sức mạnh này làm cho tộc người nhỏ bé A Rem sinh tồn dẻo dai qua bao khắc nghiệt và biến cố, vượt bao đau thương để sống sót". Và họ sóng sót đến hôm nay với bản ngã riêng của nồng nàn thắm thiết.

Yêu thương bản quán vô biên

Anh em A Rem không chỉ có hát hò về tình yêu trai gái. Bên trong ký ức từ xưa đến nay vẫn lưu giữ nguyên vẹn tấm lòng của họ với bản quán. Mỗi tộc người đều có tâm hồn thầm kín bên trong. Họ có tình yêu của họ với bản quán quê nhà núi non trùng điệp. Nó không chỉ ở lời cầu nguyện mà đó còn là câu dân ca của riêng họ. Những điệu cổ xưa nhất còn lưu truyền.

Kẻ thù đến họ nguyện đánh tới người sót lại cuối cùng. Rừng núi quê hương họ là giàu có. Họ yêu núi rừng bản quán chở che cho họ cái ăn. Họ cũng hát về ru con. Mộc mạc như đá núi mọc lên giữa rừng mưa, ngắn thôi nhưng đó là tâm hồn từ xưa truyền lại: "Con ngủ đi con/Cho mẹ đi lấy măng về ăn/Cho bố đi bắn con gấu về chia cả bản" Hay: "Ngủ đi con/Để mẹ đi rừng/Lấy quả lấy cây/Để cho nhà ăn...".

Núi rừng bản quán quê ta giàu có và vui vẻ

Với người A Rem, tình yêu bản quán cũng thành vần điệu theo cách của họ. Bên trong những con người nhút nhát đó, có những câu thơ nói về da diết quê hương đơn giản mà sâu sắc: "Núi rừng bản quê ta/Giàu có và vui vẻ/Có tất cả thứ ta cần/Quê hương ta giàu có/Giặc đến bản làng cùng đánh/Cho đến chết mới thôi/Còn một người phải đánh/Đánh hết giặc mới thôi/Giữ lấy núi rừng quê ta/Ơi con cháu A Rem". Họ yêu dấu mảnh đất của họ trong máu thịt. Không có lịch sử thành văn, nhưng điệu hò, câu hát bản địa của họ lưu trữ lại tình yêu đó, tiết phát thành hành động giữ bản, giữ làng.

Ngày xưa xa lắc, truyền thuyết còn kể lại, có những cánh giặc xuất hiện, vây xua họ khỏi rừng mưa, họ đã từng lên tiếng thấm đẫm tiếng yêu quê hương nghe đến cháy bỏng: "Tôi không đi đâu cả/Tôi sống núi rừng cha mẹ sinh ra/Núi rừng đây cha mẹ nuôi tôi lớn/Dễ kiếm ăn con thú con cá, con ốc/Củ nâu, củ mát, con ong/Mà tôi được khôn lớn/ Tôi không đi đâu hết/ Không bỏ núi rừng tôi/ Núi rừng tôi dễ biết dễ tìm/ Dễ kiếm sản vật/Tôi nghèo, có rừng quê tôi giàu có/Tôi không tham rừng ai khác/Đi rừng người ta khó kiếm ăn/Đất rừng bằng không ở quen/Ốm đau không có thuốc/Không tiền nong chạy chữa/Tôi ở rừng quê tôi/Ốm đau thì có thuốc cây, cỏ lá/Lá cỏ nhổ để xông/Tôi không thể đi rừng mô khác/Tôi ở nơi cha mẹ cắt rốn chôn nhau".

Trong cảnh sống giữa rừng, họ vui vẻ đề huề. Đi săn họ cũng hát: "Ơi anh em ơi/Con hổ nó gầm ta sợ/Nhiều người cộng lại hổ sợ ta/Con gấu có móng dài nó tát/Ta có lao có bẫy dây đánh nó/Con cáo nó nhanh nó chạy/Ta có trí khôn bắt nó trong hang/Con sói nó khôn nó lẫn/Ta đông bắt nó về nhà/Nuôi nấng nó từ nhỏ/Để thành chó săn/Để thành bạn ta/Giữ bản giữ rừng cho ta".

Một góc bản nhỏ A Rem

Họ cũng có những câu hát vui mừng hào hiệp với khách khứa đi qua rừng quê hương họ: "Ơi anh em ở xa/Lâu ngày ghé lại núi rừng quê hương tôi/Có nước suối, có củ báng xin mời/Có suối mát cá khe xin bắt/Có cơm rẫy mời vắt cùng nhau/Có con thú mới bắt trong rừng quê hương tôi/Mời anh em ở xa lại cùng bản/Ăn thề chung thủy cùng nhau/Bản anh có thì mời tôi/Bản tôi có xin mời anh/Cùng bản quán quê hương/Cùng núi rừng gần nhau/Ơi anh em ở xa đường mà gần núi gần rừng".

Anh em A Rem có một thế giới thơ ca của riêng họ. Họ lưu trữ những điệu hò câu hát ấy không phải bằng thẻ nhớ, hay máy tính hoặc thiết bị cầm tay. Họ cũng không có thư viện. Thư viện là chính trong máu thịt của họ, trong trí nhớ của người lớn truyền lại cho người nhỏ. Cần mẫn từng năm tháng, từng mùa vụ, cần mẫn trong các chuyến đi suối, vượt rừng tìm kiếm thổ sản, cần mẫn trong cách sinh tồn. Nó phản ánh tấm gương xa xưa của con người khi chưa có cách lưu trữ thành văn cho hậu thế.

Khi 7 tỉ con người của trái đất lưu giữ thành tựu bằng mọi cách thì anh em A Rem đang có cách lưu trữ cổ xưa nhất. Ký ức sống đó quả là đẹp và độc đáo như chính cách họ sinh tồn vậy. Như thế cũng đủ thấy họ ý thức về văn hóa của họ với chỉ 400 con người.

Bài, ảnh: Quốc Nam

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Ngày Quốc tế Phụ nữ, đọc những câu nói hay về phụ nữ

Sau phụ nữ, thì những bông hoa là điều đáng yêu tiếp theo mà Thượng Đế đã dành tặng cho thế giới.
2

Hàng ngàn cuốn sách quý đã đến với các bạn trẻ tại Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột

Tối 10.3 đã diễn ra chương trình Hành trình Từ Trái Tim - Hành trình Lập Chí Vĩ Đại - Khởi Nghiệp Kiến Quốc cho 30 triệu thanh niên Việt tại không gian Trung Nguyên Legend.
3

Thương hoài giọt nước mắm Nam Ô

Xưa, người Quảng truyền nhau rằng, Quảng Nam có 5 món “tiến vua” thì Nam Ô sở hữu đến 3 món gồm: nước mắm Nam Ô, gỏi cá và mứt. Nhiều lần đến với Nam Ô, tôi được nghe nhiều chuyện hư thực về những món “tiến vua” của người dân Nam Ô.

Chuyện giặc Minh nướng thịt người nhìn từ góc độ lịch sử

Trong Bình Ngô đại cáo, khi Nguyễn Trãi kể tội giặc Minh đã viết: "Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn/Vùi con đỏ xuống hầm tai vạ". Đó không phải là những câu kể tội mang tính ước lệ mà là để nói về sự thật về tội ác của giặc Minh dưới thời Trương Phụ gieo rắc xuống dân nước Nam với sự toan tính đáng sợ.

Á hậu Hoàng My giới thiệu sách Đắc nhân tâm đến sinh viên

Ngày 16-17.11, Hành trình Từ trái tim – Hành trình Lập Chí Vĩ Đại – Khởi Nghiệp Kiến quốc cho 30 triệu Thanh niên Việt đã đến với hàng ngàn sinh viên của Trường ĐH Kiến Trúc TP.HCM và ĐH Y Dược TP.HCM.

Đám cưới truyền thống của người Vân Kiều ở Quảng Bình

Chúng tôi được chứng kiến một đám cưới truyền thống của người Vân Kiều ở Đá Còi, xã Ngân Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình tại đất cổ Trường Sơn. Ông Hồ Văn Ba đón rể về nhà để cưới chồng cho con gái. Ông tự hào và vui mừng vì lễ cưới còn giữ được nếp xưa và có nét hiện đại do con trai, con dâu đưa về. Theo tiếng Vân Kiều, đám cưới là rưh penl.

Chuyện giặc Minh nướng thịt người nhìn từ góc độ lịch sử

Trong Bình Ngô đại cáo, khi Nguyễn Trãi kể tội giặc Minh đã viết: "Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn/Vùi con đỏ xuống hầm tai vạ". Đó không phải là những câu kể tội mang tính ước lệ mà là để nói về sự thật về tội ác của giặc Minh dưới thời Trương Phụ gieo rắc xuống dân nước Nam với sự toan tính đáng sợ.

Con cháu Trần Thủ Độ cũng có kẻ hàng giặc cầu vinh

Tuy Trần Thủ Độ anh hùng đến vậy nhưng hậu duệ của ông lại có những người nhát gan, sẵn sàng bán nước cầu vinh. Khi giặc Nguyên tràn vào nước ta thì cháu nội Trần Thủ Độ là Trần Văn Lộng không nhớ đến câu "Đầu thần chưa rơi xuống đất, bệ hạ đừng lo gì khác". Thay vào đó, Lộng mang cả nhà sang hàng.

Sứ giả nhà Minh sao dám phán: Vận nước Nam có 400 năm

Trong bài viết này, chúng tôi không có ý bào chữa cho Lê Uy Mục mà chỉ muốn đặt vấn đề với câu được cho là của sứ nhà Minh, Hứa Thiên Tích: "An Nam tứ bách vận vưu trường/Thiên ý như hà giang quỷ vương?" (Vận nước An Nam bốn trăm năm rất dài/Không biết lòng trời như thế nào lại giáng sinh ông vua quỷ sứ).

Tuần lễ văn học Pháp: Từ trang sách đến màn ảnh

Nhiều thông tin thú vị về nền văn học Pháp sẽ được các diễn giả nổi tiếng của Pháp và Việt Nam chia sẻ trong sự kiện Tuần lễ văn học Pháp: Từ trang sách đến màn ảnh sắp diễn ra tại TP.HCM.

Muốn thành công hãy dám đánh thức thất bại

Ngày 24 - 25.10, chương trình "Hành trình Từ Trái Tim – Hành trình Lập Chí Vĩ Đại – Khởi Nghiệp Kiến Quốc cho 30 triệu Thanh niên Việt" do Tập đoàn Trung Nguyên Legend khởi xướng đã đến với Trường Đại học Thành Tây và Trường Đại học Mỏ Địa Chất trong sự đón chào của hàng ngàn sinh viên.

Kho báu từ lăng mộ vua Ai Cập cổ đại có gì hấp dẫn?

Du lịch - 23/03/2019 14:17
Các món đồ tạo tác từ lăng mộ vua Ai Cập cổ đại Tutankhamun đang được trưng bày tại Paris, trong một cuộc triển lãm kỷ niệm 100 năm khám phá các kho báu của vị vua nổi tiếng nhất Ai Cập cổ đại.

Trung Quốc đang xây hệ thống dò đường cho tàu ngầm ở Biển Đông

Thế giới - 23/03/2019 14:16
Thời báo Hoàn cầu cho biết hệ thống định vị này, có tên mã UGPS, sẽ cung cấp hỗ trợ công nghệ quan trọng cho việc Trung Quốc phân tích vùng nước sâu, đặc biệt là cho tàu ngầm, theo Phòng thí nghiệm Thượng Hải thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc.

Cuộc di dân lịch sử rời Kinh thành Huế: 4 ngàn hộ sẽ được ở đất riêng, không ở chung cư

Thời sự - 23/03/2019 13:17
Hơn 4 ngàn hộ dân đang sống treo ở di tích kinh thành Huế sẽ được di dời phục vụ dự án tôn tạo. Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế cam kết rằng khi đến nơi ở mới bà con sẽ được bố trí ở những khu đất riêng, chứ không phải ở chung cư.

Dịch vụ cưỡi voi: Loại hình du lịch phản nhân văn cần xóa sổ

Du lịch - 23/03/2019 13:16
Cưỡi voi là một hành vi ngược đãi động vật, hiện đang bị phản đối trên phạm vi toàn thế giới. Hành động này đang đi ngược lại với với những nỗ lực bảo tồn loài động vật đang có nguy cơ cao bị tuyệt chủng tại Việt Nam và trên thế giới.

Cựu thứ trưởng Bộ tư pháp Hàn Quốc bị bắt vì nhận hối lộ tình dục vụ sao phim 'Vườn sao băng' bị cưỡng hiếp

Giải trí - 23/03/2019 12:56
Ông Kim Hak Eui là cựu quan chức cấp cao bị cáo buộc nhận hối lộ tình dục, cản trở việc điều tra vụ án của nữ diễn viên Jang Ja Yeon.​

Bộ ảnh chú mèo ‘sang chảnh’ du lịch cùng chủ khắp thế gian

Du lịch - 23/03/2019 12:53
Suki là một chú mèo giống Bengal và đang là nhân vật hot hiện nay trên mạng xã hội bởi những tấm hình đi vi vu khắp nơi trên thế giới, cùng tài khoản mạng xã hội với hơn 1,3 triệu lượt theo dõi.

Bộ trưởng VH-TT-DL yêu cầu làm rõ chuyện chùa Ba Vàng tổ chức gọi vong báo oán, giải nghiệp

Thời sự - 23/03/2019 11:57
Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Ngọc Thiện yêu cầu làm rõ thông tin chùa Ba Vàng (ở tỉnh Quảng Ninh) tổ chức gọi vong, báo oán, giải nghiệp…, báo cáo Bộ trước ngày 25.3.

Tai nạn máy bay Ethiopian Airlines: Cơ trưởng chưa lái 737 MAX 8 trong buồng mô phỏng

Thế giới - 23/03/2019 11:54
Phi công Yared Getachew - cơ trưởng chiếc máy bay Ethiopian Airlines vừa bị rơi - đã không có cơ hội thực hành lái Boeing 737 MAX 8 trong buồng mô phỏng trước lúc gặp nạn.

Trung Quốc đẩy mạnh trừng phạt thương mại Canada

Thế giới - 23/03/2019 11:50
Các nhà nhập khẩu Trung Quốc không sẵn lòng mua hạt cải dầu Canada tại thời điểm này và điều đó được xem như đòn trừng phạt kinh tế mà Bắc Kinh nhắm vào chính quyền Ottawa.

Bộ GD-ĐT thay đổi đề, cách thức thi và thí sinh tự do được ngồi chung với thí sinh khác

Thời sự - 23/03/2019 11:41
Ngày 22.3, Bộ GD-ĐT chính thức ban hành thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của quy chế thi THPT với nhiều thay đổi về cách ra đề và chấm thi.

Cần bỏ cơ chế bù chéo trong giá điện

Thời sự - 23/03/2019 11:31
Giá điện mới đây đã chính thức được điều chỉnh tăng thêm 8,36%. Tuy nhiên, vấn đề dư luận quan tâm hiện nay là EVN điều chỉnh các chi phí trong sản xuất điện có hợp lý và minh bạch không?

Nhạc sĩ 'Đắp mộ cuộc tình' tặng riêng ca khúc mới cho Hồ Việt Trung

Giải trí - 23/03/2019 11:27
Nhiều năm sau khi ra mắt ca khúc "Đắp mộ cuộc tình" - bài hát đang làm mưa làm gió trở lại thời gian gần đây, nhạc sĩ Vũ Thanh đã quyết định chọn "tiểu yêu showbiz Việt" Hồ Việt Trung là người thể hiện ca khúc mới nhất của mình

Facebook lưu trữ mật khẩu người dùng bằng dạng văn bản thuần túy

Công nghệ - 23/03/2019 11:25
Facebook lưu hàng trăm triệu mật khẩu của người dùng dưới dạng văn bản thuần túy không mã hóa trong nhiều năm nay. Tin tức này khiến cho hàng triệu người dùng thấy hoang mang về tính bảo mật của trang mạng xã hội khổng lồ này

Thanh tra Hà Nội kết luận toàn diện về quản lý đất rừng ở Sóc Sơn

Thời sự - 23/03/2019 11:17
Thanh tra TP.Hà Nội vừa có thông báo kết luận thanh tra toàn diện việc quản lý sử dụng đất rừng tại huyện Sóc Sơn, trong đó có nhắc đến trường hợp ngôi nhà của gia đình ca sĩ Mỹ Linh…

Giá điện tăng, hóa đơn tiền điện mỗi gia đình sẽ thay đổi ra sao?

Kinh tế - 23/03/2019 11:13
Sau khi giá điện chính thức tăng 8,36% vào ngày 20.3 vừa qua, vấn đề được người tiêu dùng quan tâm nhất hiện nay là mỗi gia đình sẽ phải trả thêm khoảng bao nhiêu tiền với mức tăng này?
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS