Năm 200, Viên Thiệu sai đại tướng Nhan Lương đem quân đánh Bạch Mã, uy hiếp tuyến phòng thủ then chốt ven Hoàng Hà của Tào Tháo. Nếu Bạch Mã thất thủ, đại quân Viên Thiệu sẽ có cơ hội vượt sông, trực tiếp đối đầu Tào Ngụy. Trước tình thế nguy cấp, Tào Tháo lập tức dẫn các tướng tinh nhuệ như Từ Hoảng, Trương Liêu tiến quân cứu viện.
Lúc này, đối diện với Tào Tháo là Nhan Lương – một trong Tứ Trụ Hà Bắc, danh tướng nổi tiếng dưới trướng Viên Thiệu. Ngay từ thời chư hầu liên minh đánh Đổng Trác, Viên Thiệu từng tự tin tuyên bố rằng chỉ cần Nhan Lương và Văn Xú xuất trận, Hoa Hùng cũng khó giữ mạng. Điều đó cho thấy thực lực của Nhan Lương tuyệt đối không phải hạng xoàng.
Để thăm dò, Tào Tháo lần lượt phái Tống Hiến và Ngụy Tục ra giao chiến. Kết quả vô cùng thảm hại, Tống Hiến chưa quá ba hiệp đã bại, Ngụy Tục thậm chí vừa chạm mặt đã bị Nhan Lương chém chết. Sau đó, Từ Hoảng xuất trận, đánh với Nhan Lương hơn 20 hiệp nhưng rõ ràng rơi vào thế hạ phong, buộc Tào Tháo phải gọi về.
Lúc này, các tướng Tào Ngụy đều chấn động. Trình Dục hiến kế rằng chỉ có Quan Vũ mới có thể phá cục diện. Tào Tháo do dự, lo Quan Vũ lập công rồi sẽ rời đi tìm Lưu Bị, nhưng cuối cùng vẫn đồng ý.
Quan Vũ cưỡi Xích Thố xông thẳng vào trận, thừa lúc Nhan Lương đang tập trung đối phó Trương Liêu, bất ngờ đánh úp, chỉ trong khoảnh khắc đã chém đầu Nhan Lương, giải vây Bạch Mã. Đây là chiến tích khiến thiên hạ rung động.
Viên Thiệu giận dữ, lập tức phái Văn Xú dẫn quân báo thù, giao chiến tại Diên Tân. Văn Xú thể hiện thực lực cực mạnh như một mình đối đầu Trương Liêu và Từ Hoảng liên thủ mà vẫn không hề rơi vào thế yếu, thậm chí bắn trúng mũ và má Trương Liêu. Khi thấy quân Tào sắp kéo tới tiếp viện, Văn Xú mới chủ động rút lui.
Đúng lúc này, Quan Vũ lại xuất hiện, đuổi theo Văn Xú. Hai người vừa giao thủ, Văn Xú đã sinh ý thoái lui, quay ngựa chạy, cuối cùng bị Quan Vũ chém chết giữa đường.
Từ đây nhiều người nảy sinh câu hỏi lớn, vì sao Quan Vũ có thể nhanh chóng giết Nhan Lương và Văn Xú khi họ đều là những mãnh tướng khiến Trương Liêu, Từ Hoảng phải dè chừng nhưng lại không thể áp đảo Bàng Đức, thậm chí còn bị bắn trọng thương?
Vì sao Quan Vũ dễ dàng chém chết Nhan Lương, Văn Xú?
Theo Sohu và Sina tổng hợp dựa trên phân tích của Trương Liêu cũng là người trực tiếp chứng kiến cả hai trận thì có hai nguyên nhân then chốt.
Thứ nhất là yếu tố bất ngờ. Khi Quan Vũ chém Nhan Lương, đối phương đang tập trung đối phó Trương Liêu, hoàn toàn không phòng bị trước một mũi tiến công tốc độ cao từ bên sườn. Trong chính sử Tam Quốc chí, Quan Vũ không phải đánh tay đôi kéo dài mà là "xung trận, đâm chết Nhan Lương". Đó là một đòn quyết đoán, không cho đối phương cơ hội triển khai thực lực.
Với Văn Xú cũng vậy. Trước đó, Văn Xú đã bị Trương Liêu và Từ Hoảng tiêu hao không ít thể lực và tinh thần. Khi Quan Vũ xuất hiện truy kích, Văn Xú lựa chọn rút lui chiến thuật thay vì tử chiến. Trong hoàn cảnh đó, chỉ cần một sơ hở là đủ để mất mạng.
Thứ hai là hoàn cảnh chiến trường có lợi. Cả hai lần, Quan Vũ đều xuất hiện đúng thời điểm đối phương phân tâm hoặc đã giao chiến trước đó. Đó là chiến thắng của thời cơ, không hoàn toàn là kết quả của đấu tay đôi thuần túy.
Vì sao Quan Vũ không thể áp đảo Bàng Đức?
Trận Phàn Thành – Tương Dương lại là câu chuyện khác. Khi đối đầu Bàng Đức, Quan Vũ đã gần 60 tuổi, thể lực không còn ở đỉnh cao. Trong khi đó, Bàng Đức đang độ sung sức, lại là mãnh tướng Tây Lương, từng theo Mã Siêu chinh chiến nhiều năm.
Hai người giao đấu hơn trăm hiệp vẫn bất phân thắng bại. Sang lần giao chiến tiếp theo, Bàng Đức không tiếp tục đấu đao mà chuyển sang dùng cung tên, bắn trúng Quan Vũ, buộc ông phải rút lui chữa thương. Đây là sự khác biệt căn bản, đối đầu chính diện, không có yếu tố bất ngờ, Quan Vũ không còn lợi thế tuyệt đối.
Chính Trương Liêu hiểu rất rõ điều này. Ông biết rằng nếu phải đánh lâu dài, công bằng, Quan Vũ không còn có thể một đao chém chết như trước. Vì thế, chiến thắng trước Nhan Lương và Văn Xú không thể đơn giản xem là bằng chứng cho việc Quan Vũ vượt trội mọi danh tướng cùng thời.
Quan Vũ chém chết Nhan Lương, Văn Xú là kết quả của thời cơ, chiến thuật và yếu tố bất ngờ, không phải vì họ yếu. Còn khi đối đầu trực diện với Bàng Đức vốn không bất ngờ, không tiêu hao trước, lại chênh lệch tuổi tác và Quan Vũ không thể áp đảo, thậm chí còn rơi vào thế bất lợi.
Đó cũng là lý do Trương Liêu biết rõ rằng trên chiến trường, thắng bại không chỉ do võ lực, mà còn do hoàn cảnh và thời điểm.
Theo Sohu, Sina, 163
