Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ông Nguyễn Văn Phước, nhà sáng lập First News, và ông Lê Hoàng Thạch, CEO Voiz FM, nhận định các tổ chức nghề nghiệp có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong việc bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, hỗ trợ phản biện chính sách và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của ngành xuất bản.
Theo các doanh nghiệp, khi hoạt động xuất bản ngày càng mở rộng sang môi trường số, nhiều vấn đề mới phát sinh vượt quá khả năng xử lý của từng đơn vị riêng lẻ, đặc biệt là câu chuyện bản quyền trên các nền tảng trực tuyến.
Ông Nguyễn Văn Phước cho rằng việc xác lập rõ vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong Luật Xuất bản sửa đổi liên quan trực tiếp tới năng lực tự bảo vệ của ngành.
“Việc luật hóa vai trò của Hội Xuất bản không chỉ cần thiết mà còn là chuyện phải làm ngay để nâng cấp năng lực quản trị và bảo vệ sự sống còn của toàn ngành. Hội không thể chỉ tồn tại trên danh nghĩa, mà phải là một thiết chế tự quản có thực quyền. Những người làm sách cần Hội đứng ra làm trọng tài phân xử những cạnh tranh không lành mạnh, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp”, ông nói.
Theo nhà sáng lập Trí Việt - First News, một trong những nhu cầu cấp thiết hiện nay là xây dựng cơ chế bảo vệ bản quyền hiệu quả hơn trên môi trường số. Ông cho rằng nếu có nền tảng pháp lý phù hợp, Hội Xuất bản Việt Nam có thể tham gia thành lập trung tâm bảo vệ quyền tác giả hoặc đại diện cho các doanh nghiệp làm việc với các nền tảng xuyên biên giới khi xảy ra vi phạm bản quyền.
 |
|
Ông Nguyễn Văn Phước, nhà sáng lập, Tổng giám đốc First News - Trí Việt, cho rằng Hội Xuất bản Việt Nam cần trở thành một bệ phóng, một tấm khiên bảo vệ các doanh nghiệp làm sách. |
"Chỉ khi có một đại diện pháp lý mang tiếng nói của cả tập thể, chúng ta mới đủ sức ép các ông lớn xuyên biên giới như TikTok, Facebook hay Shopee thiết lập cơ chế gỡ bỏ tức thời các hành vi vi phạm bản quyền số, thay vì để anh em làm sách lầm lũi đi báo cáo thủ công từng đường liên kết", ông nhận định.
Ở góc độ doanh nghiệp xuất bản số, ông Lê Hoàng Thạch đánh giá Hội Xuất bản Việt Nam thời gian qua đã phát huy vai trò kết nối giữa các nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị phát hành. Những hoạt động trao đổi chuyên môn, kết nối ngành hay thúc đẩy văn hóa đọc đã giúp thị trường hiểu rõ hơn về các mô hình xuất bản số như sách nói.
Tuy nhiên, theo ông Thạch, trong bối cảnh ngành đang chuyển dịch mạnh sang môi trường số, các tổ chức nghề nghiệp có thể được trao thêm những cơ chế mới để hỗ trợ doanh nghiệp.
“Trong bối cảnh số hóa, Hội nên được trao thêm vai trò điều phối thu thập và xây dựng cơ sở dữ liệu chung cho ngành. Ví dụ, Hội có thể tham gia xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu doanh thu nhưng không tiết lộ thông tin doanh nghiệp hoặc nền tảng phản ánh các hành vi vi phạm bản quyền số để hỗ trợ doanh nghiệp xử lý nội dung lậu”, ông Thạch đề xuất.
CEO Voiz FM cho rằng việc xây dựng dữ liệu ngành không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở để nghiên cứu thị trường, dự báo xu hướng và hoạch định chiến lược phát triển dài hạn. Bên cạnh đó, ông cho rằng các tổ chức nghề nghiệp có thể tham gia nhiều hơn vào hoạt động đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), trong các khâu sản xuất và phân phối nội dung.
 |
|
Hoạt động xuất bản Việt Nam ngày càng mở rộng sang môi trường số, những mô hình nội dung mới như sách nói, sách điện tử. Ảnh: HP. |
Ngoài câu chuyện về vai trò của tổ chức nghề nghiệp, các doanh nghiệp cho rằng dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi cần theo sát hơn những thay đổi của thị trường xuất bản trong hơn một thập kỷ qua.
Ông Lê Hoàng Thạch nhận định thị trường hiện nay đã khác rất xa so với thời điểm Luật Xuất bản 2012 được ban hành. “Nếu trước đây sách giấy là trung tâm thì hiện nay nội dung được tiêu thụ qua ebook, sách nói, podcast, video ngắn và các nền tảng số ngày càng nhiều. Người dùng cũng thay đổi hành vi, đặc biệt là thế hệ trẻ ưu tiên nội dung ngắn, tiện lợi, có thể tranh thủ tiêu thụ khi di chuyển hoặc làm việc”, ông nói.
Theo lãnh đạo Voiz FM, AI phát triển cũng đang làm thay đổi cách thức sản xuất và phân phối nội dung. Điều này mở ra cơ hội mới nhưng đồng thời đặt ra những thách thức liên quan đến bản quyền, kiểm soát nội dung và cạnh tranh công bằng trên thị trường.
 |
|
Ông Lê Hoàng Thạch (bên trái), CEO Voiz FM, cho rằng Luật Xuất bản sửa đổi cần cập nhật mạnh hơn với những loại hình xuất bản số, mô hình nội dung mới. |
Từ thực tiễn đó, ông kiến nghị dự thảo Luật cần cập nhật mạnh hơn đối với các loại hình xuất bản số và mô hình nội dung mới.
“Tôi mong dự thảo Luật cập nhật mạnh hơn với thực tế của xuất bản số và các mô hình nội dung mới như xuất bản phẩm làm từ AI hay các xuất bản phẩm định dạng đa phương tiện. Cần có quy định rõ hơn về trách nhiệm của nền tảng trung gian trong việc cho phép người dùng đăng tải nội dung vi phạm, cũng như cơ chế xử lý nhanh với nội dung vi phạm”, ông Thạch cho biết.
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Phước cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là tình trạng sách lậu và vi phạm bản quyền kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý đủ mạnh.
Theo ông, nếu muốn xây dựng một thị trường xuất bản lành mạnh, Luật Xuất bản sửa đổi cần được kết nối chặt chẽ hơn với các quy định của pháp luật hình sự và thương mại điện tử.
“Phải đồng bộ Luật Xuất bản với Bộ luật Hình sự, chính thức định danh hành vi in ấn và tiêu thụ sách lậu là sản xuất, buôn bán hàng giả. Chỉ khi sách lậu bị xử lý hình sự như hàng giả, rủi ro pháp lý mới đủ sức làm chùn bước những kẻ trục lợi”, ông Phước nhấn mạnh.
Ông cũng đề xuất tăng trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử trong việc ngăn chặn sản phẩm vi phạm bản quyền, thay vì chỉ xử lý sau khi có phản ánh từ doanh nghiệp.
Mặt khác, ông Phước đề xuất các khoản đầu tư của doanh nghiệp cho việc xây dựng điểm đọc ở vùng sâu, vùng xa nên được khấu trừ thuế như một khoản đầu tư phát triển văn hóa, thay vì cào bằng với chi phí kinh doanh thông thường.
