Bà Tôn Nữ Thị Ninh: Đã đến lúc, chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện “trưởng thành”!

22/09/2021 18:00

Không phải cứ "cho đi" đã là đủ, mà chúng ta cần nhận ra "cách cho" của mình có tạo nên tác động tích cực bền vững hay không.

Người phụ nữ bật khóc khi thấy bên trong ruột chiếc bánh mỳ từ thiện có 500.000 đồng
Nguyên phó Hiệu trưởng ĐH Bách Khoa TP.HCM so sánh hoạt động từ thiện của bà Phương Hằng và nghệ sĩ
Đi dép tông, ra chợ mặc cả từng xu, Đại hiệp Hồng Kông - Châu Nhuận Phát hiến cả gia sản 700 triệu USD làm từ thiện

Lời toà soạn: Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu chia sẻ của bà Tôn Nữ Thị Ninh - Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM xung quanh câu chuyện từ thiện và thiện nguyện. Mời quý độc giả đón đọc.
—-

Không phải cứ "cho đi" đã là đủ, mà chúng ta cần nhận ra "cách cho" của mình có tạo nên tác động tích cực bền vững hay không. Hơn nữa, qua những đợt vận động kêu gọi từ người nổi tiếng, nếu họ được hướng dẫn bởi khung pháp luật cụ thể, những đáng tiếc về tính minh bạch có lẽ đã không xảy ra. Vậy nên, đã đến lúc chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện "trưởng thành"!

Ai có trách nhiệm, vai trò và đóng góp cho xã hội công bằng hơn, hòa nhập và nhân ái, cho phát triển xã hội bền vững của Việt Nam?

- Theo tôi, Nhà nước có trách nhiệm hàng đầu và đóng vai trò điều phối tổng quan qua khung pháp lý, chính sách chế dộ và bộ máy thực thi. Tuy nhiên cộng đồng, các tổ chức, những cá nhân hướng tới từ thiện - thiện nguyện đã và đang chủ động tham gia đóng góp sự nghiệp tốt đẹp này.

Nói cách khác quá trình xã hội hóa biện pháp, hoạt động từ thiện và thiện nguyện không chỉ là chủ trương một chiều từ phía cơ quan Nhà nước mà là thực tế hai chiều với sự chủ động từ phía cộng đồng và các cá nhân.

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA TỪ THIỆN VÀ THIỆN NGUYỆN

Cần phải nhìn nhận rõ hơn về mối liên hệ và sự khác biệt giữa hai khái niệm và phương thức: "từ thiện" và "thiện nguyện". Theo cách tiếp cận của chúng tôi tại Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, được chia sẻ rộng rãi trong cộng đồng phi lợi nhuận, từ thiện (tương đương với ‘charity’) nằm trong tổng thể hệ sinh thái thiện nguyện (tương đương với ‘philanthropy’).

Hệ sinh thái thiện nguyện bao gồm hàng loạt chủ thể rất đa dạng: từ đoàn thể quần chúng, hội nhóm từ thiện, quỹ xã hội, tổ chức phi lợi nhuận khác nhau, doanh nghiệp xã hội và doanh nghiệp tạo tác động xã hội, và cả những cá nhân là người nổi tiếng, nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng, v.v…

Hoạt động từ thiện truyền thống thường mang tính cứu trợ, nhân đạo, đáp ứng tức thời, ngắn hạn, gắn với tình thương, cảm xúc. Truyền thống lá lành đùm lá rách vốn chảy trong dòng máu người Việt bao đời nay. Dễ dàng thấy được sự tương trợ ấy mỗi khi có thiên tai hay chỉ cần một cá nhân gặp hoạn nạn.

Còn nhớ đợt lũ ở miền Trung năm 2020, cả nước cùng hướng về đồng bào mình bằng những chuyến cứu trợ, những cuộc vận động quyên góp khởi xướng bởi cơ quan báo đài, tổ chức, cá nhân.

Bà Tôn Nữ Thị Ninh: Đã đến lúc, chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện “trưởng thành”! - Ảnh 1.

Một hoạt động của Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM trong năm 2020.

Hoạt động thiện nguyện được định hướng bởi những nguyên tắc phương châm phổ cập trong cộng đồng thiện nguyện quốc tế, bao gồm: xác định đối tượng hỗ trợ rõ ràng, ổn định; có mục tiêu trung dài hạn, hướng tới góp phần giải quyết một vấn đề của xã hội; có chương trình, kế hoạch, quan tâm hiệu quả; giải ngân minh bạch, với trách nhiệm giải trình với bên tài trợ.

Một đòi hỏi để đảm bảo hiệu quả và tính bền vững của hoạt động thiện nguyện đó là tạo niềm tin nơi nhà tài trợ cũng như cộng đồng được hỗ trợ. Vì lẽ đó cũng có người gọi thiện nguyện là từ thiện phát triển để phân biệt với từ thiện truyền thống, gọi là từ thiện cứu trợ/nhân đạo.

Một điển hình tiêu biểu của từ thiện phát triển là chương trình "Nhà chống lũ" của Quỹ Sống, đi thẳng vào gốc rễ của vấn đề để đưa ra kế sách lâu dài mang tính phòng chống giúp người dân "sống chung với lũ" an toàn.

Trước khi có thể gợi mở một kết luận cho bài phân tích này, tôi xin có một bài bình luận ngắn về một số việc làm từ thiện – thiện nguyện được dư luận chú ý thời gian qua

MỘT VÀI SUY NGẪM VỀ TỪ THIỆN VÀ THIỆN NGUYỆN THỜI HOẠN NẠN

Đúng là trước hoàn cảnh đồng bào gặp hoạn nạn như thiên tai và bệnh dịch, người Việt thường: sẵn lòng đóng góp, chia sẻ, giúp đỡ nhiệt tình, với nhiều cách chủ động, đa dạng, sáng tạo; cũng như nhanh nhẹn vào cuộc.

Điều này được minh chứng với ba ví dụ:

- Ca sĩ nổi tiếng kêu gọi đóng góp cho đồng bào miền Trung bị lũ lụt và trong vòng ít ngày thu hút được trên 170 tỷ đồng.

- Doanh nhân trẻ với sáng kiến ATM Gạo, ATM Oxy giúp người nghèo, người bệnh trong giãn cách vì Covid-19.

- Chủ tịch Tập đoàn FPT quyết định FPT sẽ nhận nuôi ăn học 1000 trẻ em mồ côi cha mẹ vì dịch bệnh.

Bà Tôn Nữ Thị Ninh: Đã đến lúc, chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện “trưởng thành”! - Ảnh 2.

Tuy nhiên, từ ba thí dụ này có thể rút ra những nhận xét hữu ích rất khác nhau:

- Đối với trường hợp về doanh nhân trẻ: anh đã biết vận dụng hiệu quả kiến thức công nghệ, năng lực tổ chức của một doanh nhân, từ đó nhiều mạnh thường quân đã đóng góp gạo cho ATM Gạo và tiền để mua bình oxy cho ATM Oxy.

Mặt khác về cách thức triển khai "cho" của anh đã thể hiện văn hóa tôn trọng người nhận và tránh đề cao bản thân vì hầu như không xuất hiện gần các điểm ATM Gạo.

- Đối với trường hợp chủ tịch tập đoàn lớn: như mọi người, vị này không khỏi xúc động trước hoàn cảnh bất hạnh của các trẻ mồ côi vì Covid-19. Tuy nhiên, sự cảm xúc đó khiến ông đưa ra quyết định "lá lành đùm lá rách" mang tính thiện nguyện, có kế hoạch lâu dài là huy động nguồn lực của tập đoàn tạo điều kiện cho các cháu học và rèn luyện để có hành trang chắc chắn vào đời.

- Đối với trường hợp ca sĩ nổi tiếng: rõ ràng lời kêu gọi trên mạng xã hội của một nghệ sĩ nổi tiếng đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi và nhanh chóng bất ngờ.

Vị ca sĩ đó đã khẩn trương đến tận nơi bị lũ, tự phát tiền cho một số đồng bào, được dư luận trên mạng xã hội hoan nghênh. Sau khi có một số ý kiến thắc mắc làm sao một mình phát như thế ít ngày mà hết được số tiền hơn 170 tỷ đồng, ca sỹ nọ đã cho xây một chục nhà tránh lũ ở miền Trung (tin tháng 2/2021).

Câu chuyện này bộc lộ một số vấn đề: Có nên kêu gọi nhiều người không quen biết đóng góp vào tài khoản cá nhân của bản thân không? Đương sự khai thác triệt để hình ảnh cá nhân khi đích thân phát tiền. Đương sự hoàn toàn không chú tâm yêu cầu chuyên nghiệp, hiệu quả, minh bạch khi triển khai cứu trợ.

Hệ lụy cuối cùng là:

Bà Tôn Nữ Thị Ninh: Đã đến lúc, chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện “trưởng thành”! - Ảnh 3.

Ca sỹ nọ đã không thực hiện được trách nhiệm của "trung gian" nhận đóng góp phải giải trình kết quả cứu trợ cho những người đóng góp.

Ngoài ra, đương sự cũng không chứng minh được đã phát huy hiệu quả trung hạn của gói cứu trợ vô cùng lớn đó như thế nào.

Cùng với các sự việc liên quan đến một số nghệ sĩ nổi tiếng khác, để lại dư âm không hoàn toàn có lợi đối với hoạt động từ thiện cứu trợ của giới nổi tiếng.

Đồng thời rất đáng tiếc phải ghi nhận hiện tượng ngược lại: một số người Việt "xấu xí" trong bối cảnh hoạn nạn cũng nhanh nhẹn lợi dụng mạng xã hội lừa gạt những người tốt bụng đóng góp cho những trường hợp khó khăn - giả hoặc thật, nhưng cuối cùng để lùa tiền đóng góp để tư túi bản thân.

Việc này cần bị lên án vì là trò đáng xấu hổ, thực chất là cướp khoản giúp đỡ lẽ ra dành cho người thật sự khó khăn.

MỘT VÀI NHẬN XÉT VÀ HY VỌNG

Qua những nội dung và thí dụ cụ thể đã phân tích, tôi xin rút ra một vài nhận xét và hy vọng như sau:

Về phía cộng đồng (cá nhân, nhóm và tổ chức) từ thiện: làm sao chúng ta không chỉ xuất phát từ cảm xúc và chỉ hành động cảm tính, mà còn quan tâm và hướng tới hiệu quả, tính chuyên nghiệp, cũng như thực hiện trách nhiệm minh bạch giải trình. Thiết nghĩ sẽ rất có lợi cho quá trình này nếu các chủ thể từ thiện gắn kết nhiều hơn với hệ sinh thái thiện nguyện, tương tác nhiều hơn với các tổ chức thiện nguyện.

Bên cạnh đó, báo chí truyền thông phải phát huy trách nhiệm và vai trò trong việc xây dựng nhận thức cập nhật của công chúng về tổng thế cộng đồng thiện nguyện và thái độ hiểu biết của mọi người về các mặt của việc làm từ thiện. Không phải cứ "cho đi" đã là đủ, mà cần nhận ra "cách cho" của mình có tạo nên tác động tích cực bền vững hay không.

Ở góc độ cơ quan chức năng: cần tìm ra phương thức, cơ chế phù hợp để vừa phát huy tiếng nói của cá nhân có sức lan tỏa với công chúng, vừa đảm bảo các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm, hiệu quả.

Mặt khác, các cơ quan Nhà nước cần nhìn nhận đúng mức đóng góp của các nhóm và tổ chức phi lợi nhuận đang tham gia Hệ sinh thái thiện nguyện và tạo thuận lợi cho các chủ thể này đang góp phần xã hội hóa chính sách xã hội của nhà nước. Rõ ràng qua những đợt vận động kêu gọi từ người nổi tiếng, nếu họ được hướng dẫn bởi khung pháp luật cụ thể, những đáng tiếc về tính minh bạch có lẽ đã không xảy ra.

Tóm lại, tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta cần hướng tới văn hóa thiện nguyện "trưởng thành"!

Theo Doanh nghiệp và Tiếp thị

Chia sẻ facebook Chia sẻ google

Gửi bình luận

(0) Bình luận

Xếp theo: Thời gian | Số người thích

Cách đo và độ đo

Blog GS John VU - GS John Vu - 11/07/2026 11:00

Tôi nhận được một email người gửi viết: “Cái gì là khác biệt giữa cách đo và độ đo và có bao nhiêu cách đo hay độ đo phần mềm?”

Không thích ai đó, cách khéo léo để xử lý việc này là thông qua "Phương pháp Sedona"

Suy ngẫm - PV - 11/07/2026 10:00

Trong cuộc sống, chúng ta sẽ luôn gặp những người mình không thích: đó có thể là một đồng nghiệp luôn nhắm vào bạn ở nơi làm việc, một người quen giả tạo và hay buôn chuyện, hoặc một người lạ có giá trị sống trái ngược với bạn và bạn không thể hòa hợp.

Mẹ tỷ phú Elon Musk chỉ cách nuôi dạy con thành tài: điều tuyệt đối không nên làm

Phong cách sống - Hân Ly - 11/07/2026 09:00

Mẹ của người giàu nhất thế giới cho rằng việc nuôi dạy con không nằm ở sự áp đặt, mà ở điều này cực kỳ quan trọng và cần thiết.

Sắp phát hành: Hồi ký của hy vọng

Tủ sách - PV - 11/07/2026 08:00

Hồi ký của hy vọng (Saving Five: A Memoir of Hope) thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế không chỉ bởi câu chuyện có thật của Amanda Ngọc Nguyễn, mà còn bởi cách cô kể lại cuộc đời mình vượt ra ngoài khuôn mẫu của một hồi ký về sang chấn.

Bạn không cần thêm thành tựu đâu, điều bạn cần là nghỉ ngơi

Suy ngẫm - TĐ - 10/07/2026 11:00

Có những người dành cả tuổi trẻ để thoát khỏi nghèo khó, nhưng rồi khi đã bước ra khỏi nó, họ lại không biết làm thế nào để dừng việc “sống sót”.

Thành công ở đại học

Blog GS John VU - GS John Vu - 10/07/2026 10:00

Thành công nghĩa là đạt tới mục đích của bạn, dù chúng là bất kì cái gì.

Cuộc sống bình dị thích mặc đồ cũ, ăn cơm bụi của 'tượng đài điện ảnh' Châu Nhuận Phát

Phong cách sống - Ngọc Thanh - 10/07/2026 09:00

Dù nắm trong tay khối tài sản khổng lồ, tài tử Châu Nhuận Phát vẫn giữ lối sống giản dị đến mức khó tin.

‘Không khóc giữa nhân gian’ - Học cách bình yên đi qua nỗi buồn

Từ sách - Phim - FN - 10/07/2026 08:00

Chúng ta lầm tưởng rằng sở hữu càng nhiều thì càng hạnh phúc, nhưng đâu ngờ càng nắm chặt, càng mong cầu thì khổ lụy càng chất chồng.

Cách đo

Blog GS John VU - 09/07/2026 11:00

Tôi nhận được một email từ một sinh viên: “Tại sao chúng ta phải đo công việc của mình? Đo là khó và phí thời gian vì nó không cung cấp cho tôi giá trị. Nếu chúng ta có lỗi, chúng ta có thể sửa chúng về sau bất kể chúng có bao nhiêu. Tôi không biết tại sao chúng ta cần đo?”

Bạn không cần phải hòa hợp với tất cả mọi người

Xem thêm