Biến tiềm năng thành tài năng - Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa tôn thờ tài năng thiên bẩm
Adam Grant cho rằng tiềm năng không nằm ở nơi bạn bắt đầu, mà nằm ở quãng đường bạn có thể đi được.
Người xưa có câu nói được lưu truyền ngàn năm: “Tam tuế khán đại, thất tuế khán lão”, ý là “3 tuổi nhìn ra tính cách, 7 tuổi nhìn ra số mệnh”. Dáng vẻ, tính cách và thói quen thuở nhỏ thường có thể dự báo hướng đi cả đời của một con người.
Có người sẽ thắc mắc: Lẽ nào ngay từ lúc mới sinh ra, vận mệnh của trẻ đã được định sẵn? Thực ra, điều này chẳng liên quan đến mê tín hay số mệnh, mà chính là bởi môi trường gia đình và hành vi, lời nói của cha mẹ từ sớm đã gieo những "hạt giống" định hình tương lai trong lòng trẻ. Trí tuệ ông bà xưa quả thật chuẩn xác, vì có những thứ còn lâu bền và sâu sắc hơn cả thiên phú hay vận may.
Đại học Harvard từng có một nghiên cứu theo dõi kéo dài 75 năm – "Nghiên cứu Grant", được xem là một trong những nghiên cứu dài hơi nhất lịch sử. Kết quả cho thấy: con người có thể đi xa tới đâu trong tương lai, hơn 90% gắn liền chặt chẽ với bầu không khí gia đình lúc trưởng thành và mô hình hành vi của cha mẹ. Nói cách khác, những gì trẻ tiếp xúc, nghe thấy, cảm nhận hằng ngày từ nhỏ sẽ cơ bản định hình nền tảng cuộc đời sau này.
Khi bước vào xã hội, ta mới nhận ra sự chênh lệch giữa nhiều người thực ra đã bắt đầu từ thời thơ ấu.
Có câu: "Nhà là bến cảng tránh gió". Nhưng nếu bến cảng ngày nào cũng giông bão, làm sao con thuyền nhỏ yên tâm mà ra khơi?
Trẻ sống trong môi trường gia đình thế nào sẽ quyết định cách chúng nhìn nhận thế giới. Trong nhà tràn ngập bầu không khí gì, thì trong lòng trẻ sẽ nở ra loài hoa tương ứng.
Một cư dân mạng kể: "Tôi có một người bạn cũ, hồi tiểu học nhà không khá giả, cha mẹ chỉ mở cửa hàng nhỏ, kinh tế bình thường. Nhưng mỗi lần đến nhà cậu ấy, tôi đều ngửi thấy mùi cơm nóng thơm lừng, mẹ vừa nấu vừa cười trò chuyện rộn ràng, cha khiêng hàng ngoài cửa cũng hay hát khe khẽ. Tôi luôn cảm thấy, dù nhà không nhiều tiền, nhưng không khí lúc nào cũng nhẹ nhàng, ấm áp.
Người bạn này sau đó thi đỗ vào đại học trọng điểm, rồi đi du học, hiện giờ sống rất tốt. Tôi tin rằng sự tự tin, thoải mái của cậu chính là được nuôi dưỡng từ căn nhà luôn đầy tiếng cười ấy".
Ngược lại, nếu trẻ lớn lên trong môi trường đầy năng lượng tiêu cực, người cha thường xuyên nổi nóng, người mẹ suốt ngày oán trách, trong nhà lạnh lẽo, thiếu lời dịu dàng, chẳng bao giờ thấy cha mẹ ôm nhau, chỉ quen với tiếng cãi vã, đóng cửa rầm rầm thì trẻ học được điều gì? Chúng không mạnh mẽ hơn, mà chỉ biết nhẫn nhịn, co cụm, lo sợ.
Tính khí trẻ bộc phát, hung hăng, có thực sự là do "sinh ra đã vậy"? Thực ra không, đó chính là bầu không khí gia đình đã "nặn" chúng thành như thế.
Gia đình giống như dòng nước, vô hình nhưng len lỏi khắp nơi. Cha mẹ hay phàn nàn, trẻ khó học được sự lạc quan; cha mẹ vui vẻ, dù gặp khó khăn, trẻ cũng có thêm chút dũng khí. Vì thế mới nói: "Nhà là lớp học đầu tiên của trẻ".
Nếu bầu không khí quyết định trẻ đi xa bao nhiêu, thì nhân cách, phẩm hạnh cha mẹ sẽ quyết định chúng có đi vững vàng và đúng đắn hay không.
Từng có một video gây ấn tượng mạnh: Một bà mẹ đơn thân, ngày nào cũng dậy từ 3 giờ sáng để ra chợ lấy hàng, rồi kéo xe ra phố bán. Mỗi lần con thức dậy, trên bàn luôn có sẵn bát mì nóng hổi.
Người mẹ ấy chẳng cho con được vật chất xa hoa, nhưng đã dạy bằng chính cuộc đời mình: dù khó khăn đến đâu cũng không bỏ cuộc. Con trai sau này trở thành bác sĩ, khi được phỏng vấn, cậu nói: "Mẹ chưa từng giảng đạo lý gì, nhưng cả đời mẹ đã cho tôi thấy thế nào là trách nhiệm".
Trẻ rất nhạy cảm, giỏi bắt chước. Bạn nói hàng trăm câu giáo huấn, không bằng một lần chúng tận mắt thấy bạn kiên trì, nỗ lực.
Có ông bố suốt ngày dặn con: "Phải học giỏi, kẻo sau này chỉ biết đi bốc vác". Nhưng bản thân về nhà chỉ cắm đầu vào điện thoại, đánh bài. Có bà mẹ bảo con: "Phải sống tử tế" nhưng lại gây gổ với hàng xóm. Trẻ đâu ngốc, chúng nhìn hết, nhớ hết. Bạn "diễn" thế nào, chúng sao chép nguyên si.
Ngược lại, cha mẹ biết làm gương, không cần giàu sang, cũng có thể nuôi dạy nên những đứa con ấm áp, có trách nhiệm. Giáo dục thật sự không nằm ở "chỉ tay bảo con phải làm gì" mà ở "cha mẹ tự thân làm được gì trước".
Trẻ không phải là tờ giấy trắng, mà là tấm gương phản chiếu. Cha mẹ thế nào, con sẽ như vậy. Bạn muốn con có trách nhiệm, trước hết đừng thoái thác trách nhiệm. Bạn muốn con yêu học tập, thì chính mình cũng đừng ngừng trưởng thành.
Số phận của trẻ không hề "được trời định", mà gắn liền từng chút với hành vi, lời nói, thói quen sống của cha mẹ. Chính những chi tiết nhỏ hằng ngày là "dự báo" cho tương lai.
Một gia đình nếu trao được cho trẻ sự ấm áp, sức mạnh, thì dù điểm xuất phát bình thường, con cũng có thể đi rất xa.
Ước mong mỗi bậc cha mẹ, trước khi dạy con, hãy biết giữ gìn bản thân, xây dựng gia đình hạnh phúc, để sự dịu dàng và chính trực ấy được truyền lại cho thế hệ mai sau.
