Biến tiềm năng thành tài năng - Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa tôn thờ tài năng thiên bẩm
Adam Grant cho rằng tiềm năng không nằm ở nơi bạn bắt đầu, mà nằm ở quãng đường bạn có thể đi được.
Elon Musk - một trong những người nổi tiếng và giàu có nhất hành tinh, không ngần ngại chia sẻ rằng người mà ông ngưỡng mộ nhất chính là mẹ mình, bà Maye Musk. Trong nhiều lần phỏng vấn, vị tỷ phú khẳng định: Những thành công của ông ngày hôm nay phần lớn xuất phát từ cách dạy dỗ và ảnh hưởng từ người mẹ đặc biệt này.
Không chỉ có Elon Musk, hai người con còn lại của bà – Kimbal và Tosca – đều là những cá nhân thành công và giàu có. Từ một người mẹ đơn thân, Maye Musk đã làm nên điều phi thường: Nuôi dạy ba đứa con nên người, theo đuổi những con đường khác nhau và đều tỏa sáng. Trong cuốn tự truyện “Sống mạo hiểm một cách cẩn thận”, bà chia sẻ ba nguyên tắc then chốt trong hành trình làm mẹ của mình những điều mà bất kỳ bậc phụ huynh nào cũng có thể suy ngẫm và học hỏi.
Khi cha mẹ bị cuốn vào kỳ vọng “con phải thành đạt”, họ dễ lờ đi những sở thích tự nhiên và cá tính đang lớn dần bên trong mỗi đứa trẻ. Maye Musk nhận thức sâu sắc điều này. Bà không áp đặt con cái phải theo đuổi một hình mẫu lý tưởng, mà chọn cách quan sát, khích lệ và cổ vũ đam mê cá nhân của từng con.
Một lần, khi được hỏi làm thế nào để nuôi dạy những đứa con thành công đến vậy, bà chỉ nhẹ nhàng đáp: “Tôi chỉ để chúng làm theo sở thích của mình thôi”. Câu trả lời khiêm nhường ấy thực chất phản ánh cả một triết lý nuôi dạy sâu sắc.
Elon từ nhỏ đã say mê đọc sách. Khi mới 12 tuổi, ông đã sở hữu một chiếc máy tính, điều hiếm thấy vào năm 1983 và tự lập trình một trò chơi. Bà Maye đã động viên con trai gửi trò chơi ấy tới một tạp chí công nghệ. Kết quả: Cậu bé Elon được trả thù lao 500 USD – món tiền đầu tiên ông kiếm được bằng niềm đam mê của mình.
Con trai thứ hai – Kimbal – bộc lộ tình yêu với ẩm thực từ sớm và thường xuyên vào bếp. Con gái út – Tosca – lại đắm chìm trong nghệ thuật, nhảy múa, biểu diễn, âm nhạc. Bà Maye không chỉ nhìn thấy những mầm mống ấy mà còn giúp các con nuôi dưỡng chúng bằng sự tin tưởng và hỗ trợ không điều kiện.
Hiện nay, Elon Musk là “ông trùm” công nghệ với các dự án tên lửa và xe điện. Kimbal là chủ của chuỗi nhà hàng nổi tiếng, còn Tosca là đạo diễn kiêm nhà sản xuất phim ở Hollywood. Đó không chỉ là thành công cá nhân, mà còn là minh chứng sống động cho cách nuôi dạy tôn trọng cá tính và đam mê.
Một lần khác, khi được một đứa trẻ hỏi rằng “Con nên làm gì khi lớn lên?”, Maye Musk nhẹ nhàng trả lời:
“Bạn sẽ không biết trước tương lai mình sẽ đi về đâu, nhưng dần dần bạn sẽ khám phá ra điều bản thân thực sự quan tâm. Hãy cứ tập trung vào điều đó, rồi đi theo nó”.
Tự lập và trách nhiệm là hai yếu tố mà Maye Musk luôn xem trọng khi nuôi dạy con. Theo bà, trách nhiệm không phải là gánh nặng mà là cơ hội để trẻ phát triển và trưởng thành. Dù vậy, nhiều bậc phụ huynh hiện đại thường dễ rơi vào vòng xoáy “thay con làm mọi thứ”, với suy nghĩ “con còn nhỏ biết gì”, điều này vô tình tạo nên những đứa trẻ thụ động, thiếu kỹ năng sống.
Maye Musk trở thành mẹ đơn thân ở tuổi 31. Gánh nặng tài chính khiến bà phải làm nhiều công việc cùng lúc. Chính hoàn cảnh đó lại trở thành cơ hội quý giá để các con của bà học cách tự lập. Chúng tự chăm sóc bản thân, chủ động học tập mà không cần mẹ kèm cặp.
Sự buông tay vừa đủ của Maye đã giúp con cái phát triển tính kỷ luật và tinh thần chủ động. Không chỉ lo được cho mình, chúng còn là “trợ thủ nhỏ” của mẹ khi bà bận rộn công việc.
Maye Musk đồng tình với quan điểm của nhà giáo dục nổi tiếng người Trung Quốc – Trần Hạc Khiên:
“Việc gì trẻ em có thể tự làm được thì nên để chúng tự làm.”
Theo bà, món quà quý nhất cha mẹ có thể dành cho con không phải là sự chu cấp vô điều kiện, mà là khả năng tự chủ và tinh thần trách nhiệm với chính cuộc sống của mình.
Trong quan niệm của nhiều bậc cha mẹ Á Đông, “hy sinh vì con” được xem là biểu hiện cao nhất của tình yêu thương. Thế nhưng, sự hy sinh quá mức đôi khi khiến con trẻ cảm thấy áp lực và tội lỗi nhất là khi chúng nhìn thấy cha mẹ từ bỏ sự nghiệp, niềm vui, hay cả hạnh phúc cá nhân vì mình.
Maye Musk không phải là người mẹ như vậy. Bà làm gương cho con bằng cách sống đúng với giá trị của mình và luôn khuyến khích các con sống tích cực, chủ động. Theo bà, cha mẹ nên sống cuộc đời của chính mình trước tiên. Chỉ khi bạn cảm thấy đủ đầy, bạn mới có thể chăm sóc con cái một cách lành mạnh.
Sau ly hôn, Maye vẫn tiếp tục phát triển sự nghiệp. Bà không hề có ý định từ bỏ công việc vì con cái và quan trọng hơn, bà không cảm thấy tội lỗi vì điều đó.
“Không cần cảm thấy có lỗi. Thay vì trách móc hoàn cảnh, hãy dạy trẻ nhìn cuộc sống bằng thái độ tích cực hơn”.
Trong những năm tháng khó khăn, Maye vừa làm mẹ đơn thân chăm sóc ba con, vừa vận hành công việc tư vấn dinh dưỡng tại nhà, vừa làm người mẫu bán thời gian. Ở tuổi 48, bà vẫn tiếp tục học tập và lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ – chứng minh rằng phụ nữ có thể làm mọi điều nếu biết tin vào bản thân.
Dù từng khẳng định “các con là phần quan trọng nhất trong đời tôi”, bà cũng hiểu rằng: trước khi trở thành người mẹ tốt, bà cần là chính mình trước đã. Chỉ khi đó, bà mới có thể truyền cảm hứng và giúp con cái cảm nhận được giá trị sống đích thực.
Ba nguyên tắc nuôi dạy con của Maye Musk, khuyến khích theo đuổi đam mê, rèn luyện tính tự lập và sống cuộc đời của chính mình – không chỉ là những lời khuyên giáo dục, mà còn là một thông điệp sâu sắc về vai trò làm cha mẹ trong thời đại hiện đại. Cha mẹ không cần trở nên toàn năng hay hy sinh tất cả, mà chỉ cần là những người đồng hành tin tưởng và truyền cảm hứng cho con bằng chính cuộc sống của mình.
