'Đò dọc' - Bình Nguyên Lộc: Chở người ngược xuôi, chở miền văn hóa

Tiểu Vũ10/04/2024 11:00
'Đò dọc' - Bình Nguyên Lộc: Chở người ngược xuôi, chở miền văn hóa

Đò dọc” là cuốn tiểu thuyết tâm lý của nhà văn hóa Bình Nguyên Lộc. Đò dọc không chỉ chở những phận người ngược xuôi, còn chở cả một miền văn hóa đáng yêu, đáng nhớ.

Nhà văn Bình Nguyên Lộc (1914 - 1987) tên thật là Tô Văn Tuấn, xuất thân trong một gia đình đã 10 đời sống tại vùng Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa cũ (nay là Bình Dương). Ông là nhà văn lớn, nhà văn hóa Nam Bộ chuyên nghiên cứu về dân tộc học, ngôn ngữ và cổ văn. Trong sự nghiệp cầm bút, ông có khoảng 50 tiểu thuyết, 1.000 truyện ngắn và 4 cuốn sách nghiên cứu. Một số tác phẩm của ông chưa kịp in đã bị thất lạc, hủy hoại trong chiến tranh.

binh-nguyen-loc-nguyen_thi_hop(1).jpg
Chân dung nhà văn Bình Nguyên Lộc - Tranh: Họa sĩ Nguyễn Thị Hợp

Đò dọc là một trong những tiểu thuyết của nhà văn Bình Nguyên Lộc được đánh giá rất cao. Tác phẩm đã giành giải thưởng văn chương toàn quốc năm 1959 - 1960.

Đò dọc kể về cuộc sống của một gia đình kẻ chợ về vườn, sống lạc lõng, cô đơn và gặp nhiều nỗi éo le khi bốn cô con gái phơi phới xuân xanh bị đưa tới chốn buồn tẻ. Mượn câu chuyện một gia đình di dân như chuyến đò xuôi ngược, với bút pháp mô tả tâm lý sâu sắc, tác phẩm phản ánh được phần nào bức tranh xã hội với những cuộc di dân do biến động lịch sử, với sự phân biệt giữa dân chợ (người thành thị) với dân quê.

Trên bối cảnh đó, tiểu thuyết này còn thể hiện được tinh tế sự thay đổi trong quan niệm xã hội buổi giao thời về hôn nhân và vai trò của người phụ nữ. Ngoài ra tác phẩm còn chuyên chở nhiều giá trị văn hóa, nhà văn đã ghi nhận tỉ mỉ với sự trân trọng và niềm thích thú cách sinh hoạt và lời ăn tiếng nói đậm bản sắc riêng của người Nam Bộ lúc bấy giờ.

Bi kịch tình yêu hay bi kịch cuộc dạt trôi

Đò dọc hiện ra dưới ngòi bút mô tả rất thực và đời của nhà văn Bình Nguyên Lộc. Cái không khí miền quê buồn tẻ, bằng phẳng được lột tả sinh động, với những cơn mưa xóa mờ tất cả, với tiếng côn trùng, ễnh ương kêu, với những công việc ruộng vườn quanh quẩn. Sự hiu hắt ấy được nhà văn mô tả: “Con đường Thiên Lý nối lại nhiều nơi xa xôi, nối lại những tấm lòng từ chân trời Hải Vân đến góc bể Cà Mau, con đường đưa lên đưa xuống những chàng thanh niên mà lòng còn bơ vơ chưa cặm sào nơi đâu cả, con đường thờ ơ, ấy chỉ là một chuyến đò dọc thôi. Khách qua đò không bao giờ ghé bến hết. Không, không làm sao mà một chàng trai nào bỗng dưng ghé lại xóm nầy”.

Cái nơi chốn ấy càng đặc biệt tai hại với bốn cô con gái đang tuổi lấy chồng. “Bốn cô tủi thân quá, nghe như mình bị cả thế gian bỏ quên. Thế gian cứ vui chơi, thương yêu không biết rằng nơi một xó quê kia có những người còn trẻ, còn ham vui đang vào tuổi thương yêu bỗng vì gia thế phải lùi về ở ẩn như một công chức mãn kỳ phục vụ, và không biết bao giờ ra khỏi chốn nầy”. Đến bà Nam Thành cũng sớm nhận ra: “Ở đây không phải chỗ của chúng nó. Chỗ của chúng phải vui tươi trẻ trung, sinh động hơn cái không khí ủ rũ nầy”.

4f2c317a21738e2dd762.jpg
Tác phẩm Đò dọc của nhà văn Bình Nguyên Lộc (NXB Trẻ, 4.2024)

Lạc lõng, không bạn bè, khi gia đình tình cờ cứu được chàng họa sĩ tên Long bị tai nạn xe và để chàng dưỡng thương tại nhà, các cô gái đã trót cùng nhau trao tấm lòng cho người duy nhất. Giữa sự nóng ruột muốn gả con của ông bà Nam Thành, những yêu thương bồng bột của tuổi trẻ, chuyện éo le lên đến đỉnh điểm, xảy ra những đố kỵ, tranh giành khi “nhơn dục làm loạn tâm”.

Bi kịch đó khiến người ta đau xót, vì nhà văn Bình Nguyên Lộc rất khéo dụng tâm mô tả sự gắn bó và yêu thương nhau của gia đình này. Ngòi bút kể chuyện tự nhiên của ông gợi nhớ đến không khí gia đình của những tác phẩm kinh điển như Little Women (Những người phụ nữ bé nhỏ) của Louisa May Alcott. Bốn cô con gái được xây dựng với những cá tính rõ nét, nhưng ai cũng yêu thương nhau, có gia giáo, đều duyên dáng theo cách của riêng họ. May thay, những điều đẹp đẽ vẫn lấp lánh trong trang văn của nhà văn bậc thầy, và mối trân trọng tình cảm gia đình cuối cùng đã hóa giải tất cả.

Bi kịch của gia đình ông bà Nam Thành phản ánh bối cảnh xã hội lúc bấy giờ với các cuộc di dân do biến động thời cuộc, với sự khó hòa nhập giữa kẻ chợ và dân quê. Sự lạc lõng, cô đơn của gia đình ông Nam Thành là sự cô đơn chung của phận người trôi dạt, chưa kịp neo đậu lâu ở bến nào. Ngòi bút tài năng của Bình Nguyên Lộc đã khắc họa tinh tế những mâu thuẫn ngầm đó, phác nên một bức tranh hiện thực sinh động và rung động.

Cách nhìn về người phụ nữ: Chữ “thương” đi cùng niềm trân trọng

Viết về một xã hội buổi giao thời, khi cái hiện đại vừa chớm lan tỏa từ thành thị đến thôn quê, nhà văn Bình Nguyên Lộc có cách nhìn rất nhân văn khi nói lên những thay đổi trong quan niệm của người đương thời về hôn nhân và người phụ nữ. Điều này càng được thể hiện rõ khi nhân vật trung tâm là một gia đình có tới bốn cô con gái (chỉ có con gái).

Chữ “nữ quyền” đã được đề cập đến. Khi nghe câu chuyện về vị hôn phu gửi “tối hậu thơ” đe dọa sẽ từ hôn nếu cô hôn thê chọn đóng phim, các cô con gái đã có thể nói họ chọn đóng phim. Cô con gái lớn của gia đình đã quá lứa lỡ thì, dẫu cam chịu và lặng lẽ nhưng không bị hề bị bạc đãi.

Cái nhìn trân trọng người phụ nữ và thông cảm cho số phận của họ đặc biệt được thể hiện rõ ở góc nhìn của Long, người họa sĩ mà các cô gái trót thương yêu. Trước cảnh cô em gái út được hỏi cưới, chàng thông cảm cho phản ứng đùa giỡn, muốn chống lại mà không chống được, của các cô gái: “Phản ứng ấy là sự công phẫn của họ đối với trò xem mặt “các chú lái đi coi heo”. Thân người con gái sao mà như món hàng để bán. Mỗi lần có khách muốn mua, món hàng được bày ra dưới đủ khía cạnh. Người ta xem phía trước, người ta ngắm phía sau, người ta xét tướng đi, người ta thử nghe giọng nói. Chắc hẳn người ta chê khen trong bụng, có người lại nghĩ thầm “hàng chỉ xoàng thôi, nhưng nếu được giá hời thì cũng mua”.

Khi biết các cô gái trót mang lòng yêu thương mình, chàng không coi thường, chỉ thấy “thương” và “tội”, bởi các cô quá hiền lành. Đặc biệt, khi biết chuyện người con gái mà chàng để tâm đã “lầm lỡ” một lần, chàng cũng không khinh thường hay trách cứ, mà dễ dàng đón nhận.

28680aa3467de923b06c.jpg
Một số tác phẩm của nhà văn Bình Nguyên Lộc

Bình Nguyên Lộc đã có cái nhìn rất nhân văn về người phụ nữ. Đối với các cô gái dù quá lứa lỡ thì, dù bồng bột trong chuyện tình yêu, thì cảm nhận toát lên giữa những dòng văn của ông là một chữ “thương”. Cha mẹ thương các cô, bạn bè và chàng họa sĩ thương các cô, chính các cô cũng rất mực thương nhau. Tình bạn và tình chị em ấm áp giữa những người phụ nữ, nhất là trên trang viết của một người khác phái, là điều không thường thấy ngày trước, thể hiện cách nhìn tiến bộ của Bình Nguyên Lộc.

Miền văn hóa Nam Bộ trong văn Bình Nguyên Lộc

Là nhà văn hóa, Bình Nguyên Lộc mô tả khung cảnh đời sống của người dân Nam Bộ với sự tỉ mỉ, hứng thú và tái hiện chúng rất sinh động, rất đời.

Căn nhà của gia đình ông bà Nam Thành toát lên vẻ truyền thống với những “lọ sành Lái Thiêu”, “vách trỉ long mốt”, “mâm gỗ mít tròn”, phên tre. Bạn đọc sẽ thích thú khi bắt gặp những dụng cụ xưa, vừa quen vừa lạ, như đèn măng sông, cần vọt, cái lu, con vịt sứ trắng cho người bệnh uống nước, máy chiếu phim; hay những loại cây cỏ trong cảnh thiên nhiên ở vùng quê như trái lồng mứt, cỏ bù xít…

Nhưng đặc sắc nhất phải kể đến ngôn ngữ của Đò dọc. Như những tác phẩm của Sơn Nam, Vương Hồng Sển, tác phẩm của Bình Nguyên Lộc cũng là một kho tàng lời ăn tiếng nói của người bình dân Nam Bộ. Bạn đọc yêu ngôn ngữ và muốn tìm hiểu cách nói của dân tộc mình ở những giai đoạn khác nhau sẽ rất thích cuốn sách này, bởi vì chính Bình Nguyên Lộc, cũng như các bạn, là người rất yêu ngôn ngữ.

Trong tác phẩm, nhiều lần nhà văn đưa ra những bình luận và nhận xét thú vị về các tên gọi và cách dùng từ của người miền Nam. Các đoạn văn dưới đây là một số ví dụ: “Người miền Nam ta có nhiều lối đặt tên con rất ngộ nghĩnh. Có lối đặt liền với tên cha, hễ cha tên Sang thì con phải tên Trọng, cha tên Phú thì con phải tên Quí, cha tên Sâm thì con phải tên Nhung...".

Đò dọc không chỉ chở những phận người ngược xuôi, còn chở cả một miền văn hóa đáng yêu đáng nhớ. Đây là một tác phẩm xưa có giá trị hiện thực, giá trị nhân văn và giá trị văn hóa sâu sắc, được viết bằng một bút pháp tinh tế và duyên dáng, xứng đáng có mặt trên kệ sách của những người yêu văn hóa - văn chương.

 


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh: ‘Nhiều cô gái ở quê làm ruộng hát nhạc của anh Sơn rất hay’

Ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh - em gái cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn chia sẻ rằng “nhiều cô gái ở quê làm ruộng nhưng lại hát nhạc Trịnh rất hay”.

Tiến sĩ Nguyễn Nam: Người trẻ sẽ hát nhạc Trịnh bằng niềm cảm thức sâu sắc nhất

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn tiến sĩ Nguyễn Nam phụ trách Nhóm nghiên cứu Trịnh Công Sơn về quá trình chuyển giao nhạc Trịnh cho thế hệ mới.

Saxophone Trần Mạnh Tuấn nhớ về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Hình ảnh nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn trong ngày giỗ lần thứ 23 của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại nhiều cảm xúc cho người chứng kiến.

Thành lập Nhóm nghiên cứu và biểu diễn âm nhạc Trịnh Công Sơn

Tưởng nhớ 23 năm ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (2001 - 2024), gia đình nhạc sĩ vừa thông báo thành lập Nhóm nghiên cứu và biểu diễn âm nhạc Trịnh Công Sơn để phát huy và lan tỏa những giá trị di sản của ông.

14 người ngồi tù vì bắt nạt ‘nữ hoàng của những người có ảnh hưởng’ trên mạng

Luật sư của Magali Berdah nói rằng điều đó cho thấy các "anh hùng bàn phím" có thể đối mặt với công lý.

Kiệt tác 'Truyện Kiều' thành vũ ballet

Kiệt tác "Truyện Kiều" của thi hào Nguyễn Du đã được chuyển thể thành vở ballet công diễn tại TP.HCM.

Hoa hậu Thùy Tiên làm nhân tượng trên phố đi bộ, bị khán giả chọc ghẹo, đụng chạm

Khi thực hiện thử thách hóa nhân tượng cùng rapper Double2T, Hoa hậu Thùy Tiên nhận phải những lời treo ghẹo "không lọt tai" từ người qua đường.

Gặp gỡ đạo diễn Trần Hải Anh tác giả sách ‘Sống’

Tác giả-đạo diễn Trần Hải Anh, họa sĩ Pauline Guitton, đạo diễn Việt Linh, nhà báo Vũ Kim Hạnh sẽ dành cho độc giả những khoảnh khắc giao cảm trong buổi giao lưu ra mắt cuốn sách “Sống”.

Tác động toàn diện của đưa sản xuất ra ngước ngoài

Blog GS John VU - GS John Vu - 16/07/2024 12:00
Tác động toàn diện của phần mềm CNTT ra nước ngoài và khoán ngoài dịch vụ lên nền kinh tế Mĩ và ngành công nghiệp CNTT “

'Anh trai vượt ngàn chông gai' Bằng Kiều, Hồng Sơn được khen 'gừng càng già càng cay'

Truyền hình - Quỳnh Tâm - 16/07/2024 11:00
Trong tập 3 Anh trai vượt ngàn chông gai, bên cạnh những màn giành giật "anh tài" gây cấn để thành lập nhà cho công diễn 1, phần đấu giá chọn bài hát cũng diễn ra cam go không kém.

Hóa ra, sự bế tắc trong cuộc sống nhiều người lại bắt nguồn từ 3 lý do này

Suy ngẫm - Diệp Anh - 16/07/2024 10:00
Tại sao nhiều người luôn cảm thấy bế tắc và cuộc sống không như mong đợi?

Là bạn nhưng vạn lần tốt hơn - Nỗi sợ, chướng ngại ngăn cản bạn trở thành Con Người Tối Ưu

Từ sách - Phim - Quìn - 16/07/2024 09:00
Bất kỳ một hành trình nào cũng có những chông gai cần phải vượt qua. Hành trình trở thành Con Người Tối Ưu cũng không ngoại lệ. Và việc của bạn là phải xác định được vấn đề của mình để vượt qua nó.

'Từ bỏ' sáng suốt cũng là một cách theo đuổi thành công

Từ sách - Phim - Quìn - 16/07/2024 08:00
Trước làn sóng loại trừ của xã hội hiện nay, dường như chúng ta chỉ có lựa chọn duy nhất là tiến về phía trước. Và việc bám trụ đến cuối cùng trở thành tiêu chí đánh giá sự chiến thắng. Nhưng không phải kiên trì nào cũng dẫn đến thành công.

Từng không có tiền đi học, người đàn ông được dân làng nuôi nấng, nhiều năm sau về quê báo đáp

Truyền cảm hứng - Thiên Di - 15/07/2024 12:00
Ngày 17/6, người đàn ông Trung Quốc tên Yao Baoxi qua đời ở tuổi 89. Ông nổi tiếng là người dành cả cuộc đời để giúp đỡ mọi người và cống hiến cho quê hương.

Thông tin học tồn tại như một ngành khoa học quan trọng

Thư giãn - theo Giáo trình thông tin học - 15/07/2024 11:00
Một trong những nét đặc trưng của công nghệ thế kỷ 20 là sự phát triển và bùng nổ các phương tiện truyền thông mới.

Hơn nửa năm đã trôi qua thực hiện 7 điều này để những tháng còn lại thu nhiều lợi ích

Suy ngẫm - Diệu Đan - 15/07/2024 10:00
Không bao giờ là quá muộn để bắt đầu, thực hành 7 điều này, mong rằng những tháng còn lại của năm 2024 sẽ là những tháng khiến bạn cảm thấy mong chờ.

Bộ sách ‘Để con chăm sóc cha – mẹ’ – Cách yêu thương chân thành từ con cái

Từ sách - Phim - 15/07/2024 09:00
Chăm sóc cuối đời cho cha mẹ là hành trình mà hầu hết người làm con đều phải trải qua. Thế nhưng, nếu không có sự chuẩn bị, những ngày tháng tăm tối này có thể bào mòn sức khỏe thể chất và tinh thần của người chăm sóc.

Lời tiên tri Celestine - 9 sự khai sáng để đi tới cảnh giới tỉnh thức

Từ sách - Phim - Quìn - 15/07/2024 08:00
Qua cuốn sách “Lời tiên tri Celestine”, James Redfield từng bước dẫn dắt người đọc bước vào thế giới năng lượng vô hình bí ẩn kèm theo lời tiên tri về tương lai loài người.

Bài học từ thần đồng bóng đá Lamine Yamal: Đừng đánh giá thấp tính cách đứa trẻ

Phong cách sống - Thủy Kiều - 14/07/2024 12:00
Giai đoạn đầu EURO 2024, thần đồng bóng đá Lamine Yamal của đội tuyển Tây Ban Nha không được đối thủ coi trọng chỉ vì cậu là một “nhóc tì” 16 tuổi.

Võ hiệp Kim Dung - Hé lộ nguồn gốc bí ẩn trong tên của cao thủ Lâm Triều Anh

Thư giãn - Nguyệt Phạm - 14/07/2024 11:00
Lâm Triều Anh hóa ra có mối quan hệ đặc biệt với vị cao thủ này.

Nghiên cứu gây tranh cãi cho thấy “hội cú đêm” sở hữu chức năng nhận thức cao hơn người dậy sớm

Suy ngẫm - Hằng Kim - 14/07/2024 10:00
Kết quả tới đúng mùa Euro 2024, khi người đam mê bóng đá Việt Nam phải thường xuyên thức khuya.

Lòng tôi nhẹ khi mẹ rời xa - Sự khắc nghiệt của nền công nghiệp giải trí đối với diễn viên nhí

Từ sách - Phim - YÊN VŨ - 14/07/2024 09:00
Bạn nghĩ cuộc sống của một diễn viên nổi tiếng sẽ như thế nào? Được tham dự những sự kiện xa hoa, được sống trong nhung lụa và được hàng triệu người biết đến?

Trích dẫn hay từ cuốn sách 'Những đứa trẻ nhớ được tiền kiếp'

Từ sách - Phim - Quìn - 14/07/2024 08:00
Những trích dẫn hay dành cho những ai quan tâm đến luân hồi từ cuốn sách 'Những đứa trẻ nhớ được tiền kiếp'
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
  • Địa chỉ: 11H Nguyễn Thị Minh Khai - P. Bến Nghé - Quận 1 - TP. Hồ Chí Minh
  • Điện thoại: (+8428) 38233860 - Email: triviet@firstnews.com.vn
  • Giấy phép số 496/GP-BTTTT Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 17/10/2022
  • Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Văn Phước
  • Công ty TNHH văn hóa sáng tạo Trí Việt
  • Fax: (+8428) 38224560
  • Thỏa thuận cung cấp dịch vụ mạng xã hội Hạt giống tâm hồn
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 3, 16/07/2024