Tranh cãi lỗi chính tả “chưng diện” trong đề thi học sinh giỏi TPHCM

Nhiều năm qua, đề thi ngữ văn mới lạ, hấp dẫn luôn được coi là “thương hiệu” của ngành giáo dục TPHCM với tính mở, khả năng gợi ý và tư duy phản biện sắc bén.

Năm 2026 này cũng không ngoại lệ. Ngay khi cầm đề trên tay, nhiều thí sinh đã ngỡ ngàng khi đề thi đưa vào tình huống giải “Captcha” - một thao tác xác minh người dùng vốn chỉ thấy trên môi trường số.

Tuy nhiên, giữa những lời khen ngợi về tính sáng tạo, đề thi lại bất ngờ xuất hiện một “hạt sạn” về ngôn ngữ. Cụ thể, tại ngữ liệu 2 của đề thi, trích dẫn trong tác phẩm “Ngày xuân nói chuyện người” có đoạn: “Bao nhiêu là người chỉ mãi nghĩ đến cuộc vui ngày hội hoặc chỉ bận tâm về sự trưng diện của mình, thản nhiên đi qua”.

Nhiều ý kiến cho rằng cách viết này là chính xác, bởi “trưng diện” có thể được hiểu tương tự như “trưng bày”, mang nghĩa bày ra, phô ra cho người khác nhìn thấy.

Từ "trưng diện" xuất hiện trong đề thi Ngữ văn, Kỳ thi học sinh giỏi lớp 12 năm 2026 của TPHCM (Ảnh chụp lại).

Tuy nhiên, cũng có không ít ý kiến phản biện rằng trong tiếng Việt, từ được sử dụng phổ biến và được ghi nhận trong nhiều từ điển lại là “chưng diện”, mang sắc thái khoe khoang vẻ đẹp trong cách ăn mặc hoặc trang hoàng.

Vì vậy, việc xuất hiện từ “trưng diện” trong đề thi học sinh giỏi khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu đây là cách dùng có chủ ý theo văn bản gốc hay là một lỗi chính tả.

Theo “Từ điển tiếng Việt” do Hoàng Phê chủ biên (Viện Ngôn ngữ học, NXB Khoa học xã hội, Trung tâm từ điển học, 1994), từ chưng diện được giải thích là khoe đẹp, khoe sang trong cách ăn mặc hoặc trang hoàng. Ví dụ được dẫn chứng như ăn mặc chưng diện, chưng diện với bạn bè.

Tương tự, trong các cuốn “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh” do Thành Yến biên soạn (NXB Dân trí, 2025) cũng giải thích chưng diện là ăn mặc hoặc trang hoàng đẹp, sang trọng cốt để khoe. Dẫn chứng trong câu: “Cô ấy lúc nào cũng chưng diện để khoe với bạn bè".

Một số cách giải thích về từ "chưng diện" trong từ điển (Nguồn: Huyên Nguyễn tổng hợp).

Lý giải về sự xuất hiện của từ này, phía phòng chuyên môn của Sở GD&ĐT TPHCM cho biết đoạn trích được giữ nguyên gốc từ văn bản tác phẩm đã đăng tải trên báo chí.

Sở GD&ĐT TPHCM cho biết ngữ liệu trong đề thi được trích nguyên văn từ văn bản gốc (Nguồn: GD&ĐT cung cấp).

Dưới góc độ chuyên môn, TS Ngôn ngữ học Đỗ Anh Vũ, Đài Tiếng nói Việt Nam cho rằng sự nhầm lẫn giữa “chưng” và “trưng” khá phổ biến bởi cả hai đều là động từ và đều có phần ý nghĩa khá gần gũi với nhau nên thường bị dùng lẫn lộn.

Ông Vũ giải thích, “chưng” có nghĩa cố ý đưa ra, bày ra cho nhiều người thấy để khoe. Còn “trưng” có nghĩa để ở vị trí dễ thấy nhất, sao cho càng nhiều người thấy càng tốt.

Sự cố này một lần nữa đặt ra yêu cầu về việc thẩm định ngữ liệu trong các kỳ thi lớn.

Vị chuyên gia ngôn ngữ khuyến nghị với những từ dễ gây nhầm lẫn về chính tả, người sử dụng cần tra cứu cẩn thận trước khi sử dụng, nên căn cứ vào trong các tài liệu có tính chuẩn mực cao nhất.

“Với những trường hợp có hơn một cách viết với cùng một đơn vị từ ngữ, cần có chú thích để học sinh nắm rõ”, TS Đỗ Anh Vũ nhấn mạnh.

Dù gây ra một cuộc tranh luận về chính tả, song nhiều giáo viên, học sinh cho rằng đề thi học sinh giỏi Ngữ văn năm nay của Sở GD&ĐT TPHCM vẫn cho thấy nỗ lực đổi mới cách ra đề, gắn kiến thức ngôn ngữ - văn học với những vấn đề thực tế trong đời sống.