Cần làm gì khi bị lừa đảo trực tuyến?

Các chiêu lừa đảo tài chính trên mạng ngày càng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng thường mạo danh cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc đơn vị dịch vụ để gọi điện, nhắn tin thông báo người dân được nhận tiền hỗ trợ, trúng thưởng hoặc yêu cầu cập nhật thông tin tài khoản, qua đó tìm cách chiếm đoạt tiền và dữ liệu cá nhân.

Chiêu lừa mạo danh cơ quan chức năng

Một trong những kịch bản phổ biến là mạo danh cán bộ xã, phường hoặc nhân viên cơ quan BHXH, thông báo người dân được nhận "hỗ trợ Tết" hoặc "tiền từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp". Lợi dụng tâm lý mong có thêm thu nhập, các đối tượng yêu cầu cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc dụ bấm vào đường link lạ để "cập nhật VssID" hay "xác nhận nhận tiền".

Theo các chuyên gia, sự phát triển của kinh tế số khiến thanh toán, mua sắm và lưu trữ thông tin cá nhân ngày càng phụ thuộc vào internet. Cùng với đó, lừa đảo trực tuyến và rò rỉ dữ liệu cũng gia tăng, ảnh hưởng đến cả người dân và doanh nghiệp.

Các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng dữ liệu cá nhân bị lộ để giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng, sàn thương mại điện tử hoặc đơn vị vận chuyển. Chỉ với một tin nhắn, cuộc gọi hay đường link được thiết kế giống trang web thật, người dùng có thể rơi vào bẫy nếu thiếu cảnh giác.

Chuyên gia khuyến cáo người dùng ghi nhớ ba nguyên tắc đơn giản khi gặp tình huống nghi ngờ lừa đảo.

Thứ nhất là chậm lại. Các kịch bản lừa đảo thường tạo cảm giác khẩn cấp như dọa khóa tài khoản, báo người thân gặp nạn hay hối thúc đầu tư. Việc dừng lại vài phút để kiểm tra có thể giúp tránh quyết định sai lầm.

Thứ hai là kiểm tra thông tin. Không tin hoàn toàn vào thông tin do người lạ cung cấp. Người dùng nên chủ động liên hệ lại với người thân, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng qua kênh liên lạc chính thức.

Thứ ba là không gửi tiền hoặc thông tin nhạy cảm. Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay chuyển tiền khi nhận yêu cầu qua điện thoại, tin nhắn hoặc mạng xã hội.

Tội phạm mạng hiện nay thường sử dụng nhiều kênh để dẫn dụ nạn nhân, từ mạng xã hội đến ứng dụng nhắn tin hoặc cuộc gọi video giả mạo. Vì vậy, người dùng cần chú ý một số biện pháp bảo mật cơ bản.

Khi nhận cuộc gọi video từ người thân yêu cầu vay tiền, nên kiểm tra bằng cách yêu cầu thực hiện một hành động bất ngờ hoặc đặt câu hỏi riêng tư để tránh trường hợp giả mạo bằng công nghệ deepfake.

Điện thoại cần được xem như "ví tiền số", chỉ cài ứng dụng từ kho chính thức như App Store hoặc Google Play và thường xuyên cập nhật hệ điều hành để vá các lỗ hổng bảo mật.

Người dùng cũng nên bật xác thực hai lớp (2FA) cho các tài khoản quan trọng như mạng xã hội, email và ngân hàng, ưu tiên sử dụng ứng dụng tạo mã xác thực thay vì nhận OTP qua SMS.

Ngoài ra, cần hạn chế nhấp vào các đường link lạ trong tin nhắn, không đăng tải thông tin nhạy cảm như căn cước công dân, vé máy bay hay giấy tờ cá nhân lên mạng xã hội, vì đây có thể là dữ liệu để kẻ xấu xây dựng kịch bản lừa đảo.

Làm gì khi đã lỡ cung cấp thông tin?

Nếu nghi ngờ vừa chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cho kẻ lừa đảo, người dùng cần xử lý ngay theo nguyên tắc "Dừng - Lưu - Báo".

Trước hết, cần dừng ngay giao dịch, ngắt kết nối internet nếu cần và nhanh chóng khóa thẻ hoặc tài khoản ngân hàng qua ứng dụng hoặc tổng đài hỗ trợ.

Sau đó, lưu lại toàn bộ bằng chứng như tin nhắn, số điện thoại, số tài khoản nhận tiền và biên lai giao dịch bằng cách chụp màn hình. Người dùng nên liên hệ ngay với ngân hàng để tra soát giao dịch và trình báo cơ quan công an.

Các chuyên gia cũng lưu ý hiện nay không có cá nhân hay tổ chức nào có thể "lấy lại tiền lừa đảo" một cách nhanh chóng trên mạng. Nhiều quảng cáo nhận hỗ trợ thu hồi tiền thực chất là một lớp lừa đảo thứ hai nhắm vào nạn nhân.

BHXH Việt Nam khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác, không cung cấp mã OTP, mật khẩu VssID hay thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hoặc email chưa được xác thực. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ lừa đảo, cần liên hệ ngay với cơ quan công an, ngân hàng hoặc cơ quan BHXH gần nhất để được hỗ trợ.