125 triệu người cô đơn ở Trung Quốc: Câu chuyện buồn từ ứng dụng điểm danh ‘bạn chết chưa?'

Tờ Sixth Tone cho hay việc sống một mình tại các đô thị lớn không còn là lựa chọn phong cách mà đã trở thành một thực trạng xã hội khổng lồ tại Trung Quốc. Khi sự tự do dần bị thay thế bởi nỗi sợ về một cái chết trong im lặng, 125 triệu cư dân cô độc đang tạo ra một thị trường dịch vụ kỳ lạ: từ những ứng dụng "điểm danh sinh tồn" đến các cộng đồng cứu trợ kỹ thuật số.

Wang Zheng, một chuyên gia truyền thông 54 tuổi tại Bắc Kinh, sống giữa một đại đô thị 22 triệu dân nhưng luôn cảm thấy mình vô hình. Sau hàng chục năm gắn bó với thủ đô, bà vẫn chật vật tìm kiếm những kết nối sâu sắc trong một guồng quay đô thị quá nhanh. Nỗi sợ lớn nhất của Wang không phải là nghèo khó, mà là sự biến mất không ai hay biết, như cách bà mô tả là "trở nên vô hình như một ngọn cỏ ven đường".

Bà Wang chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh 125 triệu người đang sống một mình tại Trung Quốc hiện nay. Trên các nền tảng mạng xã hội, họ chia sẻ về sự tự do của cuộc sống độc thân, nhưng đằng sau đó là một sự lo âu chung: Nỗi sợ chết đơn độc, không ai hay biết và không có sự trợ giúp kịp thời. Chính khoảng trống này đã thúc đẩy sự ra đời của những mô hình kinh doanh "vị nhân sinh" đầy mới lạ.

“Bạn chết chưa?”

Đầu năm nay, một ứng dụng với cái tên gây sốc là Sileme (nghĩa đen là: "Bạn đã chết chưa?") đã bất ngờ vọt lên đứng đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí của Apple tại Trung Quốc. Hiện đã đổi tên thành Demumu, ứng dụng này đánh trúng tử huyệt của nhóm khách hàng sống một mình.

Guo Mengchu, một lập trình viên thuộc thế hệ Gen Z, đã phát triển ứng dụng này như một "phòng tuyến cuối cùng" cho người dùng. Với ngân sách ban đầu chỉ vỏn vẹn 1.500 nhân dân tệ (216 USD), ứng dụng hoạt động theo cơ chế đơn giản: Nếu người dùng không thực hiện thao tác "điểm danh" trong hai ngày liên tiếp, hệ thống sẽ tự động gửi email thông báo cho người liên hệ khẩn cấp được chỉ định.

Theo dữ liệu từ Guo, gần 90% người dùng đăng ký là phụ nữ độc thân từ 25 đến 35 tuổi đang sống tại các thành phố hạng 1 và hạng 2.

Trước đó, ứng dụng Shanyan (ra mắt năm 2020) còn tiến xa hơn khi cho phép người dùng soạn sẵn những thông điệp chia tay. Một khi sự ra đi của người dùng được xác nhận thông qua các lớp bảo mật và kiểm tra của hệ thống, những lời trăng trối cuối cùng này sẽ được gửi đi.

Nhà sáng lập Hou Dongmin của Shanyan chia sẻ rằng ý tưởng này nảy ra từ chính những đêm cô độc trong căn phòng thuê, khi ông lo sợ rằng những lời nhắn gửi gia đình sẽ không bao giờ được tìm thấy nếu có bất trắc xảy ra.

Tuy nhiên, công nghệ không phải là liều thuốc vạn năng. Wang Zheng thừa nhận bà đã do dự khi định cài đặt Demumu vì một câu hỏi cay đắng: "Ai sẽ là người nhận thông báo khẩn cấp của tôi?".

Trong một xã hội mà các kết nối gia đình truyền thống đang lỏng lẻo dần, việc tìm kiếm một người liên hệ tin cậy trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Hơn nữa, độ trễ hai ngày của ứng dụng có thể là quá muộn trong các tình huống cấp cứu y tế.

Thực tế, rủi ro y tế là thử thách khắc nghiệt nhất đối với những người sống một mình. Tại Trung Quốc, nhiều bệnh viện yêu cầu người thân ký cam kết cho các thủ tục gây mê hoặc phẫu thuật. Điều này đẩy những người sống độc lập vào thế kẹt.

Bà Wang từng phải thuê một "người đồng hành y tế" trên nền tảng thương mại điện tử Taobao với giá 188 USD chỉ để có người cầm hộ đồ đạc và đáp ứng yêu cầu thủ tục của bệnh viện, dù sự giúp đỡ đó thực tế rất mờ nhạt.

Theo người phụ nữ này, nhiều người sống một mình không phải vì lựa chọn mà vì sự bắt buộc của hoàn cảnh: người trẻ rời quê hương lên thành phố làm việc, trong khi người trung niên và cao tuổi rơi vào tình cảnh này do ly hôn hoặc mất đi người bạn đời.

Thiếu thốn cảm xúc

Trong khi người trẻ tìm đến ứng dụng, các chính quyền địa phương cũng bắt đầu vào cuộc để bảo vệ nhóm cư dân yếu thế hơn: người già neo đơn.

Tại thị trấn Sijng, quận Tùng Giang, Thượng Hải, các thiết bị cảm biến chuyển động miễn phí đã được lắp đặt tại phòng khách của các hộ gia đình cao tuổi. Nếu không phát hiện chuyển động trong một khoảng thời gian nhất định, hệ thống sẽ báo động về trung tâm điều hành.

Cộng đồng Yunyi Liucun tại đây còn áp dụng hệ thống quản lý theo mã màu cực kỳ khoa học, trong đó mã màu đỏ dành cho những người già không có con cái hoặc có con cái đang ở các tỉnh khác hay nước ngoài với tần suất liên lạc từ hai đến ba ngày một lần, mã màu vàng áp dụng cho những trường hợp có con cái đang sinh sống tại Thượng Hải, và mã màu xanh dành cho những người có con cái ở ngay trong quận Tùng Giang với định kỳ liên lạc khoảng một lần mỗi tuần.

Cách tiếp cận này cho thấy một bước chuyển dịch quan trọng: Khi mạng lưới gia đình suy yếu, mạng lưới cộng đồng và chính quyền phải trở thành "người thân" thay thế.

Dù sống một mình mang lại sự tự do tuyệt đối như cách bà Wang ví von là "được làm vua trong vương quốc riêng của mình", nhưng nhu cầu được nhìn thấy và lắng nghe chưa bao giờ mất đi.

Nhà sáng lập Zhang Mo, người tạo ra trang RedNote mang tên "Just Me", đã nhận được 20.000 lượt theo dõi chỉ sau một đêm kêu gọi mọi người chia sẻ về sự cô độc. Cô tin rằng trong một xã hội "nguyên tử hóa", sống một mình đã trở thành chuẩn mực và con người đang khát khao những kết nối cảm xúc thuần túy hơn là sự trợ giúp vật chất.

Tuy nhiên, việc hình thành các cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau cho người sống một mình vẫn gặp rào cản tâm lý lớn: Sự xấu hổ.

Nhiều người trung niên và cao tuổi vẫn ngại chia sẻ khó khăn thực sự của mình trong các nhóm chat, biến chúng thành nơi tán gẫu vô thưởng vô phạt thay vì mạng lưới cứu trợ.

Bất chấp những thách thức và nỗi sợ hiện hữu, cuộc sống độc lập vẫn có những giá trị riêng biệt. Nhìn người cha 89 tuổi vẫn sống tự tại ở Đại Liên, Wang Zheng tin rằng: "Sống một mình không phải là điều đáng thương, đó là một cam kết sống theo cách mình muốn".

Sự thấu hiểu giữa hai thế hệ sống độc lập chính là minh chứng cho một hình thái xã hội mới: Nơi mỗi cá nhân là một thực thể tự do, nhưng vẫn cần những sợi dây liên kết vô hình từ công nghệ và lòng trắc ẩn của cộng đồng để không bị lãng quên.

*Nguồn: Sixth Tone, Think China, SCMP